Transkriptionen
Transkription von WS₃: Schöne Künstlike Werldtspröke (VD16 S 3388)
[Lübeck]: [Balhorn, Johann d. Ä.], [Mitte 16. Jahrhundert]. VD16 S 3388. BC 1569. 48 Bl., Quart
| Exemplar: | Nürnberg, Bibliothek des Germanischen Nationalmuseums: [Post inc.] 8° L. 2217 y |
| Digitalisat: | https://dlib.gnm.de/item/8L2217y |
like Werldtſproͤke / darynne
aller Stende Natur vnd Egenſchop
affgemalet ſyn / doͤrch de Olden woleruaren
Werldtwyſen beſchreuen / Allen Minſchen
thor lere vnd warninge / Exempel / vnd
yn Rymeswyſe kort voruatet /
Ock thom deel vth
dem
Reyneken Voſſe.
Glyck vnd Recht waret am lengſten /
Dat maͤckt / men bruckt ydt am weinigſten.
2
WOl Godt dem Allmechtigen vortruwet /
Vnd vp ſyne Wege buwet /
De kan nicht tho ſchanden werden /
Noch dort edder hyr vp Erden.
Salich vnd voͤrſichtich ys de Man /
De ſick yn froͤmder varlicheit ſpegeln kan.
Wultu boͤſe gedancken vorſchlan /
Moͤſtu wat dohn / nicht leddich ghan.
De leddeganck gloͤue my gewiſs /
Ein Rouwkuͤſſen des Duͤuels ys.
Neen Meſt ſo ſcharp vp Erden ſchert /
Als wenn ein Buwr thom Heren wert.
Ydt wart vp Erden nuͤ ſchlecht /
Gewalt ginck ſtedes vor dat Recht.
Vnd hefft de Hundt yuͤ wat gedaͤn /
So moth he Ledder gegeten han.
Wor de Herr dem Volck ys tho ſtreng /
Denſuͤluen beleuen ſe nicht yn de leng.
Doͤget hefft voͤrtyden Eddel gemacht /
Jtzundt deith ydt de houardt vnd pracht.
Wol ytzundt veel Freten vnd Supen kan /
De ys nu ein recht Eddelman.
Groter Heren thoſag vnd Lercken geſanck /
Klinget wol vnd waret nicht lanck.
Wol recht einen Man erkennen wil /
De mercke en / vnd werde ſyn Mitgeſell.
Wol ſick ytzundt doͤrch Kopenſchop wil be=
(ghan /
De moth vaken ſyn warſeggent lahn.
Thom Marckede yderman weinich gheit /
Dem ſyn gemoͤte nicht na gewinſte ſteith.
Dat Marcket wert ock nuͤmmer gudt /
Denn ſo men den Doren ſchaden doth.
A ij
Denn
Denn wenn de Dorn tho Marckede lopen /
So koͤnen de Kremers bald Geldt kopen.
Nemandt vp Erden ſo recht doth /
Dat ydt allen Minſchen duͤnckt weſen gudt.
Hedden wy alle einen Gelouen /
Godt vnd dat gemene beſte vor Ogen.
Guden Frede vnd recht Gerichte /
Eine Ele / Mathe vnd Gewichte.
Eine Muͤnte vnd gudt Geldt /
So ſtuͤnde ydt wol yn der Werldt.
Ein Kramer de nicht gerne luͤcht /
Ein Joͤde de nemandt bedruͤcht.
Ein Water dat aͤn ſchaden fluͤth /
Ock ein Wulff de nene Schape thorith.
Vnd ein Woͤkener ſunder Geldt /
Dat ſynt vyff Meerwunder yn der Weldt.
O wo wee deme ys / De vele ſchuldich ys /
Vnd hefft nene friſt / Weth ock nicht wor Geldt ys.
Nydt / Homodt / Egen nuͤtt vnd boͤſen Raͤdt /
Jeruſalem / Troia vnd Roma vorſtoͤrt hat.
Egen nuͤtt / wreuelſch Raͤdt vnd vorborgen haͤt /
Vorderuen noch ytzundt menge gude Stadt / ⁊c.
My duͤnckt nicht / dat veel Luͤd moͤgen /
Veel Wahr vorkoͤpen aͤn grote loͤgen.
Denn legen vnd dregen ſyn ſo werdt /
Tho allen koͤpende men erer begert.
Men ſprickt / dat ſy ein ſalich Man /
De der Arſtedye entberen kan.
Neen Arſte purgert ſo gaͤr mit heil /
He nimpt des guden ock ein deel.
Doch ein Arſte de lang hefft practicert /
Der Kunſt vnd eruarnheit nicht entbert.
Den
3
Den ſoͤke de Krancke / nicht aͤn nodt /
Sunder metich leͤuen / dat ys myn raͤdt.
Hoͤde dy vor der Medicorum Recipe,
Vor der Juriſten Codice,
Vnd vor der Alchimiſten Sublime,
Suͤs werſtu mit ein lediggen Buͤdel tho Marcke=
(de ghen.
Egen nutt vordrifft alle Rechte /
Alle Fruͤndtſchop Geſelſchop vnd Geſchlechte.
Vnd wenn egen nutt nicht weer /
So weer dat Euangelium nemendt tho ſchwer.
De ſynem Arſten de warheit nicht ſecht /
Vnd ſynem Preſter bichtet vnrecht.
Vnd ock vnwar ſecht ſynen Aduocat /
Wenn he by em ſoͤcht guden raͤdt /
De hefft ſick allein voͤr gelagen.
Vnd ſick mit ſynem ſchaden bedragen.
Du ſchalt mit Arbeid na Gud ſtreuen /
Glyck als woldeſtu hyr ewich leͤuen.
Vnd doch ſtaͤn darby yn ſteden ſorgen /
Als ſcholdeſtu ſteruen huͤdt edder morgen.
So ſchoͤn ys nemandt noch ſo werdt /
De Dodt maͤckt / dat men ſyner nicht begert.
Wo leeff de Minſche och leͤuendich ſy /
So ys he doch na dem Dod bywaning fry.
De ys vorwar ein Narre recht /
De veel vnkoſt an Jagent lecht.
Sick ſuͤlueſt grote moͤye an deith /
De eddele tydt darmit henne gheit /
Vnnuͤtte / vnd ock de Joͤget mede /
Ock maͤckt ydt nycht gude ſede.
Deßgelicken veel Huͤnd vnd Seydenſpeel /
Bringen neen nuͤtte / vnd koſten veel.
A iij
Van=
Vanget he ein Raphoen tho etliker ſtund /
Efft ein Haſen / de ſteit wol ein Pundt / ⁊c.
Vonſoͤnde Vyende ſchal men ſchuͤwen /
Vnd nicht tho vele vortruͤwen.
Beſchert dy Godt ein temlick gluͤck /
So wacht / dat dy de gyricheit nicht druͤck.
Na Rykedom yhl nicht tho ſeer /
Vp dat ſick dat gluͤck nicht wedder keer.
Wente ylent ys nicht alltydt gudt /
Vnd maͤckt offt ein bedroͤueden modt.
Ein yder late ſick an dem genoͤgen /
Dat ſick tho ſynem Stade wll voͤgen.
Wert he auer dith tho veel begern /
So moth he groth vnd klein entbern.
Nemandt weth wor he Fruͤnde hat /
Denn ſo ydt em an de nodt ghat /
Alßdenn wert de rechte Fruͤndt erkandt /
De valſche Fruͤndt de wickt tho handt.
Wol einem / de gude Fruͤnde hat /
Wee dem / des ſyn troſt vp Fruͤnde ſtaͤth.
Ein Fruͤndt yn der nodt /
Ein Fruͤndt yn der dadt /
Vnd ein Fruͤndt achter ruͤgge /
Vorwar dat ſynt dre vaſte Bruͤgge.
Gude Fruͤnde vnd ein vorſoͤcht Schwert /
Synt yn noͤden veel Geldes werdt.
Mit liſticheit brick dynem Vyend ſyn vntruͤw /
Darmit ſyne boͤſsheit dy nicht bring yn ruͤw.
Denn dyne vorluſt / ſchad / ruͤw vnd leide /
Bringen dynem Vyend ſuͤs grote froͤlicheit.
Voͤrtyden was dat ein groth loff vnd ehr /
Wol ſynen Vyendt leth kamen tho gliker weͤhr.
Jtzundt
4
Jtzundt wert gelauet vnd geroͤmpt yn Krygen /
De ſynen Vyendt kan vnd weth tho bedregen.
Wol alltydt volget ſynem egen Hoͤuet /
Vnd gudem rade nicht volget vnd gloͤuet /
De achtet vp gluͤck vnd heyl gantz klein /
Vnd wert bald ſyn vorderuent ſehen.
Ein wyſs Man Fruͤndes raͤdt nicht voracht /
Wor veel rade ſynt / dar ys gluͤck vnd macht.
Wehe dem Heren / welcker leuer hat /
Einen Pyper / als einem truͤwen Raͤdt.
De mehr achtet der Huͤnd vnd Voͤgel ſpeel /
Als dat he hebb gelerder Luͤd veel.
Do Roboam nicht volgen wolt /
Den olden Wyſen / als he ſchold /
Vnd volgde den Narren / do vorloer
He tein Geſchlechte / vnd bleeff ein Doer.
Wultu dat dyn anſchlach wol vort ghat /
So holdt en heimlick yn dynem rad.
Wol ſynen anſchlach ſynem Vyend apenbart /
Erlanget ſelden gudt gluͤck vnd woluart.
Gebruke nicht auerig vnd vnnuͤtte wordt /
Spotte nicht den einen hyr / den andren dort.
Jdt ys nicht fyn de Luͤd beſpotten /
Soͤlcks gehoͤrt Narren tho / edder Sotten.
De hillge Schrifft ſchal men billick lauen /
Denn ſe gheit allen Kuͤnſten bauen.
Wente alle ander Kuͤnſte gebrecklick ſynt /
Doͤrch deſſe werden wy Gades Kindt.
Twe Ogen / twe Ohren vnd eine Mundt /
Hefft de Minſche / dat em ſy kundt /
Wat he hoͤrt vnd dartho ſuͤth klar /
Dat he dat alles nicht ſpreke apenbar.
Js
Js ydt nicht ein wunderlick dinck voͤran /
Dat de warheit nergen blyuen kan.
Wol de warheit ſecht / de hefft nichts daruan /
Denn nydt vnd haͤt / dat ys ſyn lohn.
Wol nu de gruͤndtlike warheit wil voͤren /
Vnd de Werldt mit der warheit roͤren /
De kuͤmpt yn angſt / yamer vnd nodt /
Moth ock endlick darumm lyden den Dodt.235.
Dat ys vorwar ein vorſtendich Man /
De ſyner Tungen wol raden kan.
Veel beter ys ſchwygen vnd gudt gedencken /
Als mit ſpreken einen andern krenken.
Welcker nicht vorderuen wil /
De hoͤde ſick vor Loͤgen vnd Spil /
Vor Kopen vnd Boͤrgeſchop /
Vor Wyuer vnd boͤſer Geſelſchop.
Jck weth ein Krudt dat heth mala Mulier,
Dar hoͤde dy voͤr prudenter.
De dar hefft eine Frouwe yunck van Jaren /
Da late ſe nicht vaken vth Meyen varen.
Js ſe ſchoͤn vnd der Werldt wol werdt /
Ja mennich Man ſe denn ock begert.
Dem ſuͤluen Manne rad ick ynt beſte /
He neme ynt Huſs nicht veel Geſte.
Tuͤchtig ehr kricht balt ein wandel /
De Werldt ys nu vull van ſoͤlcken handel.
Groten Heren vnd ſchoͤnen Frouwen /
Schal men veel denen vnd weinich truwen.
Wol leeff hefft wat he leuen ſchal /
Dem ys mit einem Ehewyue wol.
Wente nemandt drecht ſo hogen modt /
Ein Wyff gifft em kyues vnd haders genoch.
Wol
5
Wol veel bolet mit ſchoͤnen Frowen /
De wert nene Stenen Huͤſer buwen.
Wente ein ytlick Boler moth milde ſyn /
Wil he geleuet ſyn van dem Froͤuwlin fyn.
Ein frame Frouw ys vel ehren werdt /
Dar ſe gheit all vmme den Herdt.
Ein ehrbar Frouw ys van ſeden ſchon /
Ein tuͤchtig Frouw ys eres Mannes Kron.
Vnd eine Frouw eddel van Naturen /
Er pryſs ſchal ſyn bauen alle Figuren.
Eine Frouw ick nicht ſehr lauen kan /
De vngern ys by erem Man.
Van velen andern wil weſen geſehen /
Drecht veel Geſmuͤcke groth vnd klein.
Mydet er Huſs / hefft des klene acht /
Deſſe hefft Ehr vnd Tucht yn klener wacht.
De nicht wil hebben ſyne Frouw allene /
Dem geſchuͤt recht / dat ſe werde gemene.
De mit ſyner Frouwen alltydt veel kifft /
Vnd nicht gern yn ſynem Huſe blifft /
Vnd nimp veel Geſte yn ſyn Huſs /
Dem bith vaken eine froͤmde Luſs / ⁊c.
Fruwen de des Nachts vp der Straten ghan /
Vnd dat Voͤfftinck vmm den Vinger ſchlan /
Vnd de veel dantzen vnd drincken /
De laten den Hund gern hincken.
Drinck vnd yth / Godt nicht vorgith.
Bewar dyn Ehr / Dy wert nicht mehr /
Denn vmm vnd an / Vnd bald daruan.
De Juriſte mit ſynem Boke /
De Joͤde mit ſynem geſoͤke /
Vnd dat vnder der Maget voͤrdoke.
B
Deſuͤl=
De ſuͤluigen dre Geſcherre /
Maken de gantze Werldt erre.
Eth vnd drinck vnd hebbe vor gudt /
Denn tydtlick vorderuent wehe doth.
Du kanſt einen Penninck ſo bald ſparen ſchyr /
Als gewinnen / dat gloͤue du my.
Jdt ys witlick vnd apenbar /
De boͤſen Wercke maken dat klar.
Dat de Truͤw van der Werldt geweken ſy /
Rechtferdicheit wanet er nicht mehr by.
So ys de Warheit ock nicht by er /
De Gloue ys ock voruelſchet ſehr.
De Framicheit hefft by er neen ſtaͤth /
Vntruͤw ſe gantz beſeten hat.
Ein wol bewandert Wiff /
Ein Perdt dat vp den Hacken ys ſtyff.
Ein Knecht de veel Heren hefft gehat /
Darup heng nemandt ſynen Schatt.
Leue maket Lepel ane Holt /
Vth mengem yungen Geſellen ſtolt.
Wol dar lauet der Schniggen ſpringent /
Vnd des Eſel vthbuͤndig ſingent /
De quam nicht dar de Leopart ſpranck /
Noch dar de Nachtegal ſanck.
☞ Ein Eebrrcker moth deſſe veer ſtraffen ſtaͤn /
1. Als dat he werde yn Armode vorghan.
2. Efft he werde boͤſes Dodes ſteruen /
Vnd ſchand edder laſter vp ſick eruen.
3. Edder doͤrch Gefenckniſſe hard vnd ſchwar /
Wert he ehr vnd truͤwloſs erkandt apenbar.
4. Efft he wert vorwundet beth yn den Dodt /
Vnd voͤrluͤſt ein Lidtmate yn ſchmerte groth.
De
6
De endtlike Kunſt der Alchimye /
Js ſtelen / legen vnd bedregerye.
Vnd alltidt feilt ydt vmm ein Haͤr /
Dewyl du vplechſt dat Suͤluer dar.
Thom leſten ys des Meiſters gluͤcke /
Ja dat em entbrickt ein ſtuͤcke /
Soͤlcks moth he halen auer Velt /
Darmit ſo gifft he dy Verſſen Geldt.
Dartho ys deſſe Kunſt gantz getruͤwe /
Vth gudem Suͤluer maͤckt ſe ruͤwe.
Mercke / efft du ock wyſslick hapen biſt /
Vp gluͤck / dat nuͤwerl geraden ys.
Vnd efft du gloͤueſt der warheit glyck /
Dat dy ein Armer ſchal macken Ryck.
Wes ſteds bereidt mit grotem flyth /
Nye tyding tho bringen alle tydt /
Ock mit Ogendenſt vnd Vederleſen /
So kanſtu lang ym Denſte weſen.
Koſtede yder Loͤgen eyn Luͤbſch pundt /
Men loͤge nicht ſo ſehr tho aller ſtundt.
Wol heimlicheit nicht ſchwygen kan /
Vnd mit bedregrye plegt vmm thoghan /
Redet ock ſteds veel als ein Doer /
Dar hoͤd ſick ein ydtlick wyſs Man voͤr.
Daruͤmm hebb ick de Rechte ſtudert /
Dat ick yn Schalckheit wuͤrd geuoͤrt.
Veel boͤſer Saken ym Rechte ick ſchmuͤcke /
Vortoͤgering ys offt myn Meiſterſtuͤcke.
Vp twiſt vnd hader ſteith myn raͤdt /
Wor men my Geldt tho geuen hat.
Welcker Herr gern wyſe Luͤd by ſick ſuͤth /
Wenn he erer bedarfft / vnd anders nicht.
B ij
Den=
Denſuͤluen ſchal men ock allene lahn /
Wenn he ſe wold gern by ſick han.
Iuſtitia ys geſchlagen dodt /
Veritas licht yn groter nodt.
Fallatia ys gebaren /
Fides hefft den ſtrydt vorlaren.
Daruͤmme ſehe vor dick /
Denn de Truͤwe ys miſslick / ⁊c.
Do Adam radede vnd Eua ſpan /
Wol was do ein Eddelman:
De Voͤrſpraken koͤnen de Saken wyth vth=
(breden /
Vnd ere Nette na dem Wildtbrade ſpreden.
Se maken de Saken ſtripet vnd bundt /
Vnd wegen vth dem Lode eyn Pundt.
Se koͤnen de Saken na vordele wol kluuen /
Vnd ere Hoͤuetluͤd mit valſchen geloͤfften huuen.
Soͤlcke Aduocaten van dubbelden ſinnen /
Moth men noch verne her gewinnen.
Se koͤnen reden ſehr behende /
Vnd hefft doch offt ein beſcheten ende.
Se gebruken ere Tungen tho degen /
Darmit ſe offt den Richter bedregen.
Wenn denn ſchal wegen de rechte Wage /
So wert dat geſettet yn vele Dage /
Darmit de Rechtferdicheit wert geblendt /
Vnd mennich arm Man alſo geſchendt /
De mehr voruaret / vordaget vnd vortert /
Als de gantze Hoͤuetſake ys werdt / ⁊c.
Wol rechte leue tho Godt hat /
Den nimpt men ſelden yn der Foͤrſten raͤdt /
Denn ſelden ys tho Haue bleuen /
De einfoldich ys / vnd nicht dorchdreuen.
Dat
7
Dat ys ein Narre yn Liff vnd Blodt /
De einem armen Minſchen vnrecht doth.
Recht oͤrdeln ſteith einem Wyſen wol /
Ein Richter nemandt kennen ſchal.
Suſannen Richters noch vele ſynt /
Wenn Raͤdt vnd Gerichte wil weſen blindt.
Vnd egen wille wil dryuen gewaldt /
So ys de Rechtferdicheit vaſt koldt.
De Schwerde ſynt ruſterich all beide /
Vnd willen nuͤmmer recht vth der Schede /
Vnd nicht mehr ſchnyden / dar dat ys nodt /
De rechtferdicheit ys blindt vnd dodt.
Alle dinck ys vnderdaͤn dem Gelde /
De Geldt hefft kricht ock wol welde.
Dat ys nu worden ſehr gemein /
Men vindt der Stede mehr den ein /
Dat men Handtſchmering gern vpnemet /
Vnd dartho veel deith dat ſick nicht temet.
Geldt / nydt / Fruͤndtſchop / gewaldt vnd gunſt /
Thobreken nu Recht / Breue / Segel vnd Kunſt.
Her Geuert vnd Her Soͤtewordt /
De bringen nu veel dinge vort.
Ein Richter de Gaue nimpt ys nicht fry /
Schencke tho nemen maͤckt vorrederye.
Wol de Gauen beleuet vnd gern behoͤldt /
De kumpt offt vmm ſyne gewaldt.
Dat Pawſtdom ys der laſter ſo vull /
Dat ydt nemandt beſchriuen mach gantz wol.
Welcker ock hefft voruoͤrt de gantze Weldt /
Vnd Chriſti lydendt vorkoͤfft vmm Geldt.
De Paweſt hefft gebruket veel der liſt /
Vnd alle dinck vp gyricheit thogeruͤſt.
B iij
He
He hefft ock veel Seelen yn der Helle /
Mit Afflate gebracht tho vngeualle.165.
Dat Gelt hefft nu den hoͤgſten Gradt /
Alle Kunſt / Ehr vnd Wyſsheit ys nu vorſchmadt.
Gantz ſeltzem wert nu na dem Gelde geſteldt /
Alle boͤſsheit ys nu tho kope vmm Geldt /
Als Woker / Mordt vnd mengerley ſchande /
Ock deßgeliken de Vorrederye der Lande / ⁊c.
De Werldt fruͤchtet des Pawſtes Bann /
Vnd gloͤuet / he ſy dehilligeſte Man.
Wowol doch all ſyn Bann vnd Floeck /
Js glyck einer olden beſcheten Broeck.
Dat weth he ock ſuͤlueſt wol vorwar /
Dennoch wor ſoͤlckes nicht ys apenbar /
Dar gifft he de Broeck tho kuͤſſen hen /
Vnd ſterckt den Narren eren ſinn.
Daruoͤr nimpt he er Gudt vnd Geldt /
Vnd blifft ein Herr vnd Godt der Weldt.
Deſſe Kappe tzyrt my mynen Balch /
Dat ick damit bedecke mynen Schalck /
Vnd mengen ym Hillgen ſchyne /
Bedrege / dat he my gyfft dat ſyne /
Beſunderlick yn der leſten nodt /
Wat he mit vnrecht gewunnen hat.
Vnd doch den rechten Eruen weth /
Vth gunſt ick velen rad vnd heth /
Dat ick weth / boͤſe vnd Suͤndtlick ſyn /
Jck locke tho my de Froͤuwlin fyn.
Achte mehr wat yn der Werldt geſchicht /
Als myner Regeln hoge plicht.
Denn wowol ick Godt ergeuen bin /
So ſteith doch yn der Werldt myn ſinn.
Dan /
8
Dantzen / ſingen vnd ſpringen /
Ock mit ſchoͤnen Frouwen ringen /
Weer dat der Carthuͤſer Orden /
So weer ick vorlangſt ein Moͤnck worden.
Wol dar wil hebben ein reine Huſs /
De late Moͤncke vnd Papen daruth.
Denn Moͤncke / Muͤſe / Mutten vnd Maden /
Scheiden ſelden aͤn groten ſchaden.
Mit den Geiſtliken vnd boͤſen Wyuen /
Schal nemandt bald Scheldewoͤrd dryuen.
Junge Papen / olde Apen / vn̄ wilde Beeren /
Schal nemandt yn ſyn Huſs begeren.
Denn de Papen laten na einen Sproͤke /
Vnd de Duuen einen roͤke.
De vns gude Euenbild ſcholden geuen /
De voruelſchen ere Lehr doͤrch er leͤuendt.
Ein yder Chriſte volg veel mehr /
Eins guden framen Predigers lehr /
Denn ander twoͤlue / de vaſt wol leren /
Vnd doͤrch ere wercke er Wordt vorkeren.
Wen̄ de Leyen van den Papen vntucht ſehen /
So ſpreken ſe den ynt gemein /
Js dith nicht ein Geiſtlick Man:
Wo ſuͤth he ſynen Orden an.
Wor de Abbet de Woͤrpel drecht /
Dar moͤgen de Broͤder ſpelen mit recht.
De der Gemeinheit denet /
Foͤrſten vnd Heren ſyn Gelt lenet /
Dartho veel Vuͤre wil boͤten /
De moth lyden ſuer vnd ſoͤde.
De olden gewaͤnten ſynt nu vorkert /
De groͤtſten Deue men meiſt ehrt.
De
De nu mit Practiken heimlick kan ſtelen /
Dem deith men de groͤtſten Ampte beuelen.
Acht nicht groth der boͤſen Regenten pracht /
Denn ernſtlick ſtrafft Godt ere macht.149.
Wenn ſe nu kamen vor ſyn Gericht /
Dar men rechtferdig Ordel ſprickt.
Denn alle gudt vnd quadt hefft ſyn lohn /
Nichts vnuorgulden blifft beſtaͤn / ⁊c.
De Werldt wil nemande lauen /
He koͤne denn woͤten vnd dauen.
Wol Rouen / Krygen vnd Brandes begert /
Vntruͤw vnd Mordt / de ys ytzundt werdt.
Der Werldt loff nemandt gentzlick hat /
Sunder de veel boͤſer wercke beghat.
Mennich ſynen Soͤn van ſick ſendt /
Vnd meint / ydt ſy gantz wol bewendt.
He meint / he ſchal doͤget leren /
So kan he nicht denn Geldt vorteren.
Vnd kuͤmpt wedder tho Huſs arger Doer /
Als he was do he erſten vthfoer.
Godt de HErr gifft vns ynt gemein /
Alle gudt / ya groth vnd klein.
He ys ein Narr de dith vorgeth /
Wenn he tho Diſche ſick hefft geſett /
Gade denne ſuͤs dancket nicht /
De mach wol ſyn ein armer Wicht.
Nicht erſten de Spyſe benedyet /
Als ein Swyn ſick thor freterye flyet.
Gade gehoͤrt erſt danck daruoͤr /
Deiſtu ydt nicht / du biſt ein Doer.
Bede ein Vader vnſe / kanſtu nicht mehr /
Wente alle gudt gifft vns Godt de HErr.
Dan=
9
Danckeſtu em nicht hyruͤmm mit flyth /
He vorgith dy wedder ein ander tydt.
He ys vorwar ein ſalich Man /
De nu ane ſpott leͤuen kan.
Mit ſpotte menger vmmgheit vnd leͤuet /
De yn grotem ſpotte ſuͤlueſt vaſte kleuet.
Wol dar valſchlick Bichten doth /
Des vorgeuing wert ſelden gudt.
Alle vorgeuing licht gantz dar nedder /
Men beter ſick denn vnd kere wedder.
Dyne ſake ſette nicht vp tydtlick gluͤcke /
Denn ydt hefft by ſick veel boͤſe nuͤcke.
Blifft nuͤmmermehr yn einem beſtandt /
Vnd daruͤmm wert ydt gluͤcke genandt.
Men ſprickt / dem ſy gluͤcke beſchert /
Dem wat wolgeuelliges wedderuert.
Dat vngewiſslick kuͤmpt vnd ſteith /
Vnd als ein ſchnelle Radt vmmgeit.
De ſyne Kinder als ander Vnkrudt /
Leth vpwaſſen / vnd quadt van en ſuͤth /
Daruͤmm nicht ſtraffet / vnd ſe oͤuel vpthuͤt /
Jnt leſte demſuͤluen neen gudt geſchuͤt.
Egen loff ſtinckt / ys ſcheldens werdt /
Vnd ys neen boͤſer dinck vp deſſer Erd.
Wol veel fraget na nyen Mehrn /
De redet vele vnd luͤcht gern.
Soͤlcke vnnuͤtte Luͤd ſchaltu vormyden /
Wultu nicht vallen yn groth lyden.
Selden wert ſynes lydens raͤdt /
De ein boͤſe Wyff genamen hat.
Wente nuͤ neen Deert erger wart /
Alſe ein Wyff van boͤſer art.
C
Dem
Dem oͤuerſt ein gudt Wyff wert beſchert /
Wor de ym Land vmmeher fert /
De moth yo ſyn ein ſalich Man /
Wente ſe mit eren tuͤchten kan /
Vormehren erer beider ſalicheit /
Vnd ys ein Kroen der werdicheit.
Selden wedderuart derſuͤluen leidt /
Welcker ſick mit erem Man vordrecht.
Ock ſchal de Man erer warnemen ſchon /
So gifft en beide Godt tho lohn /
Dat ſe mit froͤuwden hyr olden /
Vnd Lyff vnd Seel namaͤls beholden.
Wat ys beter yn deſſer Weldt /
Als ein yung Frouw / ein geſunden Lyff vnd redt
(Geldt.
De ſick erſt bedenckt na der dadt /
Syn anſchlach kuͤmpt gemeinlick tho ſpad.
Gude anſchleg ſynt alltydt gudt /
Wol dem / de ſe by tyden doth.
Wee yuͤmmer wee einem ſoͤlcken Man /
De ſyner Frouwen de Herrſchoppye gan.
Daruͤmm / wultu wol varn ant end /
So giff nener Frouwen dat Regiment.
Jck wold gern weten wo de hete /
De ſick van Frouwen nicht vexeren lete.
Daruͤmm ick ock gern weten wold /
Vor welckerer ick my hoͤden ſchold.
Doch mercke mit korten woͤrden /
Dat du dy wachteſt an allen oͤrden.
D. Sebaſtianus Brandt
ſprickt alſo:
Marckt
10
MErckt vp gy Richters aller Erden /
Wenner wille gy wyſs werden:
Dem rechten Borne na gedencken /
Vnd nicht yn juwen gedancken ſchwencken.
Mene gy / dat de Rechte vp Boͤmen
Gewaſſen ſynt / edder van Droͤmen:
Dat men ock nicht moth hebben acht /
Wat vnſe Olden hebben bedacht.
Dat Recht ys van Godt vnd den Olden /
Alles geſettet vnd alſo geholden.
Denn den Luͤden Ehre vnd Landt /
Vnd alle Ryke beſeten mit der handt.
Dat men mit Form / geſtalt vnd mate /
Js gebleuen vp der rechten ſtrate.
Dar ys eine mate / Form vnd geſtalt /
Wo gy juw yn yder Saken holden ſcholt.
Wol enger edder wyder gheit /
Deſuͤlue dem Rechte nicht byſteith.
Wol rechte Ordel ſpreken wil /
Schal ſick ſuͤlueſt nicht truͤwen tho veel.
Soͤken raͤdt / vnd volgen den Wyſen /
So mach men ſyne framicheit pryſen.
Wor oͤuerſt dat Recht wert vorkert /
Werden offt Land vnd Luͤd vorſtoͤrt.
Nydt vnd Gyricheit richten dar ere ſchragen /
Trachten wo ein yder vuͤlle ſynen Kragen.145.
De ſchand ſchoͤln ſtraffen vnd ſuͤluen dohn /
Mercke recht / nicht gudt wert ſyn er lohn.
Jtzundt wert geachtet vor grote ehr /
Wenn de Doͤchters wol Dantzen lern /
Mit ſunderlikem trede / krum vnd recht /
Van deſſen Eſaias de Prophete veel ſecht.
C ij
Wor
Wor vntuͤchtich dantzent vnd hoͤgent ys /
Dar ys des Duͤuels Proceſſie gewiſs.
Ein Kreye badet ſick offt mit allen flyth /
Vnd kan doch nuͤmmer werder witt.
Wat dy lauen Fruwen vnd Junckfruwen /
Dar ſchaltu nicht veel vp buwen /
Denn wat ſe dy geredet han /
Kuͤmpt ein Ryker / ſo moͤſtu daruan.
Wor Gewaldt gheit bauen Recht /
Dar wold ick leuer Herr ſyn als Knecht.
Vnrecht / gewaldt / nimpt einen boͤſen naklap /
So geſchach Jeſabel vnd erem Manne Achab.
Efft ſchon ein Herr hefft ſuͤs nene Vyende /
Moth he ſick befruͤchten vor ſynem Geſinde /
Dar vntruͤw manck ys offt vnd veel.
So geſchach Amon dem Koͤninck Jſrael /
De van ſynem Geſind wart vorſchlagen /
Do he noch was yn ſynen yungen Dagen.
Van deſſen moͤcht ick wol reden veel /
Sambri ys vuͤſte mit ym ſpeel.
Alexander de Werldt mechtich bedwanck /
Syn Dener doͤdede en mit einem Dranck.
Darius entran vnd was aͤn nodt /
Beſſus ſyn egen Dener ſtack en dodt / ⁊c.
Wor de Wulff thom Herden wert /
Dar ſynt de Schape bald vortert.
Voͤrhen bedacht wat na mach kamen /
Dat bringet offt groten framen.
Voͤrhen vnbedacht vnd na geproͤuet /
Hefft offt mennigen bedroͤuet.
Mennich lauet ein froͤmdes Swerdt /
Hedd he ydt / ydt weer em gantz vnwerdt.
Men
11
Men lauet na dem Dod mengen Man /
De vp Erden nuͤwerl loff gewan.
Nemandt ſchal ſick beroͤmen /
Dat ſyn Garde ſta vull Blomen.
De Windt kuͤmpt yn einer Nacht /
Vnd ſchleit de ſamptlick alle aff.
Judas kuſs ys ytzundt worden nye /
Ock gude wordt vnd valſche truͤwe.
Einer lachet my tho vnd gifft my hen /
Dat ys leider deſſer Werldt ſinn.
Wenn krum gewoſſen Holt wert ſchlecht /
So wert ock tho Rom gefunden recht.
Papen vnd ander Geiſtlick Orden /
De ſynt ytzundt tho ſpotte worden /
Doͤrch er boͤſe argerlike Leͤuendt /
Darmit ſe den Luͤden quad Exempel geuen.
Wor Moͤncke vnd Papen raden /
De Landsknechte ſeden vnd braden /
De Wyuer hebben de auerhandt /
Dar vorderuen Doͤrpe / Sted / Luͤd vnd Landt.
Schwygen vnd dencken /
Dat kan nemande krencken.
Js dat vor trurent gudt /
So hebb ick offt ein guden modt.
Men acht ydt tho Haue gantz gering /
Dat einer dem andern deith vnrechte ding.
Darmit wert doch de Erbarheit vorblendt /
De Vorreders werden Kundtſchoͤppers genendt.
Vnd kan nicht ſyn ein recht Gericht /
Dar de Penninck dat Ordel ſprickt.
Broͤderlike leue ys nu dodt vnd blindt /
De Minſchen mit bedregerye vorworen ſynt.
C iij
Jtlick
Jtlick ſchafft ſyn egen vordeel aͤn vorluſt /
Vnd ſcholden ock Hundert vorderuen ſuſt.
Neen arbeidt ſuͤth men nicht mehr an /
Men leth ydt auer de Armen ghan / ⁊c.C.
Grawe Rock ryth nicht /
Heren huͤlde eruet nicht.
Dene lange vnd eſſche nicht /
So vorluͤſtu dyns Hern huͤld nicht.
De dar ſchmeicheln vnd Plumen ſtryken kan /
Vnd mit dem valen Perd vmmghan /
De wert tho Haue wol geehrt /
Erbarheit men dar nicht begert.
Dat ſchal men recht alſo vorſtaͤn /
Tho Haue ys ock mennich fraͤm Man.
Men de werden ſo nicht voͤr getagen /
Als de mit dem valen Perd ploͤgen.
De koͤnen de Wulle vnderſtrouwen /
Vnd den Hern de Negel klouwen.
Synt ock mengem heimlike Vyende /
Vnd ſchicken den Hoͤyken na dem Winde.
Achab leth nicht genoͤgen ſick /
An ſynem gantzen Koͤninckryck.
He wold ock Naboths Garden han /
Daruͤmm moͤſt ſteruen de frame Man.
Allein de Arme moth yn den Sack /
Wat Geldt gifft hefft einen guden ſchmack.
Mit dem Armen wert dat Recht geſterckt /
Vp der Ryken broͤke wert nicht gemerckt.
Boͤſe Frouwen geuen boͤſe red /
Als ock Ochoſias Moder ded.
Herodias erer Dochter heth /
Dat Herodes Johannem koͤppen leth.
Ein
12
Ein boͤſs Wyff Salomonem vorkerde /
Dat he de ſtummen Affgoͤde ehrde.
Dar ys neen ſchwarer dinck vp Erden /
Denn ſo de Wyuers Meiſters werden.
Wat ſe voͤrnemen dat moth ſyn /
Schloͤg ock de Doͤnner vnd Blixem daryn.
So ydt ock ſchadede dre Koͤninckryck /
Noch moth er wille geſcheen glyck.
Vnd dennoch wil ſe Meiſter ſyn /
Schold ock tho ruͤgg moͤten lopen de Ryn.
Wol einem gemenen Wyue vortruwet /
Deßgliken vp ein koldt Yſs buwet /
Vnd einem Schotten effte Papen gloͤuet /
De ys ſyner vyff Sinne berouet.
Wol mit Krygeßluͤden wil ehr eryagen /
De moth wol betaln / vnd flucks ſe plagen.
Einem ytliken aͤn vortoch dohn gudt recht /
He ſy Ryck / Arm / Ridder edder Knecht.
Darmit ſe yn guder fruͤndtſchop blyuen /
Vnd dy helpen dyne Fruͤnd vordryuen.
Ein Landsknecht vnd ein Beckerſchwyn /
De moͤten alle tydt vull ſyn.
Dann ſe koͤnen de tydt nicht vthreken /
Wenn men ſe wert dodt ſteken.
Haſen lung / Karpen tung / vn̄ Barbren muͤl=
(chen /
Hefft vortert myn Geldt vnd Guͤlchen.
Dyſteln vnd Doͤrne ſteken ſehr /
Ouerſt valſche Tungen noch veel mehr.
Noch wold ick leuer yn Dyſteln vnd Doͤrne baden /
Als mit valſchen Tungen ſyn beladen.
Wo veel ein yder hefft Suͤluer effte Goldt /
So veel ys em ock ytzunds de Werlt holt.
Weer
Weer Salomon noch ym leͤuen /
Dem Godt veel Wyſsheit hadd gegeuen /
Hedde he neen Geldt effte Goldt /
De Werldt de weer em nuͤmmer holdt.
Junge Geſelle ſehe vor dick /
De Junckfrouwen ſynt bedrechlick.
Se ſynt vth Flandern /
Vnd geuen einen vmm den andern.
Wol Voͤſſe mit Voͤſſen vangen wil /
De moth gluͤcks hebben mehr als tho veel.
Dith ys etlikes Adels groͤtſte doͤget /
Dat ſe ſchloͤmen vnd doͤmen vp van yoͤget /
Vnd thoſchneden Kleder dragen /
Dach vnd Nacht na Horerye yagen.
Barde hebben lanck glyck den Zegen /
Haueke vp den Henden dregen.
Jagen / ſpelen / wol leͤuen vnd braſſen /
Leddich vnd ſtolt ghan vp der Gaſſen.
Stedes handeln wedder Gades geheet /
Leͤuen van der armen Luͤd ſchweet.
Dith alles ſynt etlikes Adels teken /
Drincken / dat ſe ſick moͤgen beſeichen.
Meinen / dat ſe dartho ſynt gebaren /
Dat doͤrch ſe veel Wyns werd vorlaren / ⁊c.
Wol yn ſyn egen Herte ſuͤth /
De redet van nemandt quades nicht.
An ſick ſuͤlueſt vindt ein yderman /
Gebrecks genoch / wol ydt mercken kan.
Doͤrch dre ding wert de Erd bewagen /
Dat veerde kan ſe nicht vordragen.
Doͤrch den Knecht / de ym regerenden ys /
Doͤrch einen Narren / de gefuͤllet ys.
Doͤrch
13
Doͤrch ein boͤſs hetiſch Wyff vnd vnrecht /
Wee dem / de ſodane kricht tho Echt.
Doͤrch eine Maget / de ere Frouwe eruet /
Doͤrch ſoͤlcke veer Stuͤcke mennich vorderuet.
Wy ſchoͤlen van den Poggen leren /
Wenn wy hebben einen guden Heren /
Dat wy denſuͤluen nicht vorachten /
Vnd na einem andern trachten.
Denn wenn wy ſoͤlcken auerkamen /
So deith he vns doch weinich framen.
Daruͤmm ys ydt ein wunderlike ſaͤck /
Dat wy nicht koͤnen hebben gudt gemack.
Jdt ys ein Sprickwordt gaͤr gemein /
Jdt moͤten ſyn gantz ſtarcke Bein /
De gude Dag wol koͤnen dragen /
Dith Sprickwordt moth de warheit ſagen.
Daruͤmm moth ydt ock offt miſsglingen /
Dewyl wy ſteds gapen na nyen dingen.
Houart / haͤt / gyricheit vnd nydt /
De holden ytzunds vaſte yn eren ſtrydt.
De Houart kan ydt nicht wol vormyden /
He moth mengen haten vnd nyden.
De Houart veel boͤſer Sede hat /
Welcker wyſen Luͤden nicht wol anſtaͤth.
Suͤmtydes de ein den andern bedruͤcht /
Achter ruͤgg beſecht vnd beluͤcht /
Veel maͤl yegen eren egen Heren /
Neen fred mach by en lang weͤren.
Des kuͤmpt vaken veel an den Dach /
Dat vnder dem Schne vorborgen lach.
Jn de leng kant ſick nicht erweͤren /
Vntruͤw ſchleit eren egen Heren.
D
Jnt
Jtzt gildt nichts denn Geldt vnd Gudt /
Dat gifft Ehr / Gunſt vnd hogen Modt.
Jdt gifft ock der Fruͤndtſchop vele /
Mit den Armen ſchuͤtt men thom tele.81.
Wortho ſchold ick veel Boͤker hebbē bereidt:
Allhyr de Sake vp velen Gauen ſteith /
Als ein yder gifft / darna ydt gheit.
Gauen ſynt thor gyricheit myne Meiſterſtuͤcke /
Darmit ick Ehr vnd Recht vordruͤcke.
Wol hyr nicht gifft / de licht vp dem Ruͤgg /
Gheit ydt wol thom end / ſo ſegg van gluͤcke.81.
Einer dede gefangen ys /
De kert an all ſyne ſinn vnd liſt.
Wo dat he leddich werden moͤge /
Mit warheit tho ſeggen / edder mit loͤgen.
So dy de Kunſt wil vorlaͤn /
So moͤſtu wandern vp ein ander baͤn.
Dat du ſchnell tho derſuͤluen friſt /
Gebrukeſt bedroch vnd veel liſt.
Wo dat de Keyſerliken Recht
Vns nageuen / vnd achten ſchlecht:
Dat men bedroch mit liſten affdring /
Dat men gewaldt mit gewaldt bedwing.
Dat men einem Bedreger mit bedregen /
Vnd einem Loͤgener beyegen mit legen / ⁊c.
Do recht vnd fruͤcht dy doch darby /
Frag nicht / efft einem andern beth ſy.
Dem gluͤck volget na veel nydt vnd haͤt /
Kuͤmpt ydt dy / ſo ſchwych / roͤm dy nicht dat.
Wenn jtzt einem framen ſyn ſaͤck vmmſlecht /
So ſpreken de andern / em geſchee gantz recht.
Vnd dencken doch nicht de dullen Luͤde /
En
14
En ſy morgen als my ys huͤde.
So gheit en auer den Bueck ock ein Radt /
Denn dat gluͤck bewegt ſick froͤ vnd ſpad.
Vart ſchnell vp vnd bald wedder nedder /
Regert huͤden gluͤck / morgen vngluͤck wedder.
Nemandt ſynen Negſten boͤſslick oͤrdeln ſchal /
Wol dar ſteith / de wachte ſick dat he nicht vall.
De ſynt noch nicht all auer den Berch /
Den ytzundt van ſteden gheit er werck /
Na erem ſinn vp alle oͤrd /
Jck hebb van yoͤget vp gehoͤrt:
Wenen vpt leſt dat deith alſo wee /
Als de gewenet hefft voͤrmaͤls ehr.
Daruͤmm darff nemandt ſpotten myn /
Wol weth wol noch de leſte wert ſyn / ⁊c.
Adel / tucht / ſchoͤne geſtalt vnd yoͤget /
Wyſsheit / rykedom / laſter vnd doͤget /
De leth de Dodt alle nicht beſtaͤn /
Na vnſem vordenſte kuͤmpt dat lohn.
Gewaldt vnd tho richten ick beger /
Dat my werde bald myn Buͤdel ſchwer.
Vnd dat men koͤpe dat Recht van my /
Na entfanging des Geldes ſteith myn beger.
Warninge an etlike
Richters.
SCheme dy du Roͤuer vnder dem Dake /
Rechte Kunſt vnd Wyſsheit ys de ſake.
Daruͤmm temet dy Gewaldt vnd Ehr /
Dynen Standt ſo boͤuiſch nicht vorkeer.
Suͤs als Pilatus werſtu erkendt /
Den men ym hillgen Glouen nendt.
D ij
Nar=
Narre / worup ſteith dyn thouorſicht:
Bald moͤſtu vor dat hoͤgſte Gericht /
Dar wert vorgliket na ſcharper mate /
Alle vnrecht / vnd dyne boͤſsheit grote.
Regern fruͤndtlick vnd mit willen /
Dat deith vele hates ſtillen.
Wol mit dem Koppe wil bauen vth /
De deith veel ſchaden / vnd richtet nichts vth.
Dith ys ein Narr / de dar truret all den Dach /
Vmm ein dinck / dat he nicht keren mach.
Wol vp Erden den Luͤden allen /
Tho aller tydt wil wolgeuallen /
De moth beid den Armen vnd Ryken /
Jn demodt fruͤndtlick ſick vorgliken.
Mit geduldt lyden beid boͤſs vnd gudt /
Vnd yn Gads fruͤchten ſick holden yn hodt.
Men hoͤd ſick vor den Schmeichelern /
De vmm eres nuͤttes willen huͤcheln gern.
Wenn ſe denn eren willen erfuͤllet han /
So ſehen ſe dy vngerne an.
Wenn du denn wult ein Traſo ſyn /
So vindt ſick ock der Gnato fyn.
Kroͤpe ein Schalck yn einen zabels balch /
Dennoch ſo weer he daryn ein Schalck.
Jck arme Nunne offt heimlick klag /
Dat ick nicht Werldtlick werden moͤg.
Hedd ick genamen einen Man /
Als menge Junckfrouw hefft gedaͤn.
Godt vnd my ſuͤlueſt hedd ick geehrt /
Vnd ock dartho de Werldt vormehrt.
Suͤs ſteke ick hyr yn haͤt vnd nydt /
Mit vngeduldt ick ſchwarlick my lyd.
Wowol
15
Wowol myn Lycham ys yngeſpert /
Dennoch ys myn ſinn yn der Werldt vorwert.
Jn twyuel ſteith all myn thouorſicht /
Efft ick Godt geualle / dat weth ick nicht.
Vor der Metten ghan wy thom Dantze /
Dem Duͤuel hold wy Obſeruantze.
Hyr hebb wy ſchand / vnd namaͤls de Hell /
Vp Fleſchlike luſt mynen troſt ick ſtell.
Dem wuͤnſch ick ewig nodt vnd quaͤl /
De my hefft gebracht yn deſſen vall.
Ein oldt Hundt tho aller friſt /
Recht bendich boͤſs tho maken ys.
Daruͤmm wol yn doͤgeden olden wil /
Oue ſick yn der yoͤget des guden veel.
Men ſchold de yagen vth dem Lande /
De ſick beroͤmen erer egen ſchande.
Tho Mummerye vnd Vaſtelauendes vart /
Ock wor men ſuͤs gude Sed ſpart /
Rade ick / gude Fruͤndt / dyn Wyff nicht lye /
Vnd moth ydt yo ſyn / ſo wes na darby.
Gedenck / ſynt de Schape vnd Lammer dyn /
So lath den Wulff neen Hoͤder ſyn.
Geloͤue / wor de Buck ein Gardener wert /
De yungen Boͤme he ſelden tzyrt.
Vnd wol ſyn Schmer vor Katten ſettet /
Wert offt benaſchet vnd vorlettet.
Alſo / wol ſyn Wyff vnd Perdt lenet hen /
De ys ock ein Koepman aͤn gewin.
Vp boͤſe Geſelſchop hape nicht / dat ys myn (raͤdt /
Den̄ ſoͤlcke wyken alle / vn̄ helpen nicht yn der nodt.
Wol vth valſchem Herten gheit thor Bicht
De wert doch recht Abſoluert nicht.
D iij
Wo=
Wowol he meint / he ſy der Suͤnden quydt /
Ja als de Hundt der Floͤ thor Meytydt.
De offt bichtet vnd yn Suͤnden blifft /
Godt em nuͤmmer ſyne Suͤnd vorgifft.
Richt dy thom Dod vnd ſehe vpt end /
Jdt ys nicht vern / ydt kuͤmpt behend.
Wol yungen Kindern ſpart de Rod /
Der leͤuendt vindt men ſelden gudt.
Denn ein oldt Hundt tho aller friſt/
Nicht wol bendich tho maken ys.
Daruͤmm will gy der Kinder hebben Ehr /
By tyden wennet ſe tho guder Lehr.
Do gy dat nicht mit rechter truͤwe /
So hebb gy des hyr vnd namaͤls ruͤwe.
Wol boͤſen Kindern weeck erſchynt /
De ys er aller groͤtſte Vyendt.
Vnd lachet nu / des he namaͤls weent.
Ein Narr de nicht volget truͤwen raͤdt /
Hebb den ſchaden went em oͤuel ghat.
Alle Schand vnd Laſter ſynt ytzundt Doͤget /
Van den Olden lert ydt de Joͤget /
Vnd wert mit flyth dartho geholden /
Dardoͤrch moth de Leue vnd Truͤwe vorkolden.
Den Olden gehoͤrt vornufft vnd tucht /
Daruan nemen de Jungen grote frucht.
Sehe vor dick / Truͤw ys miſslick.
Truͤwe ys ein ſeltzam Gaſt /
Wol ſe vindt / de holde ſe vaſt.
Ein wyſs Man ſchal heimlick dragen /
Syne armodt / vnd nicht verne klagen.
Suͤs flegen ſyne Fruͤnd van em thohandt /
So bald ſyn armodt en wert bekandt.
Wente
16
Wente den Armen ys nicht beters gegeuen /
Als gude hoͤpning vnd oͤuel leͤuen.
Wol gebarn ys tho einem Haluerling /
De wert nicht ryker twyer Penning.
Floͤ / Flegen / vnd de Duͤuelſche nydt /
Bemoͤyen den Minſchen tho aller tydt.
Truͤwe denſt de ys nu vorlarn /
Nein ſprickt Grawert / dat hebb ick anders eruarn.
Do ick nicht mehr ghan kunde /
Do ſchloch men my henuth vor de Hunde.
Wor men vindt veel der blinden Geſte /
Dar ys de mit einem Oge de beſte.
Wol yn gunſt vnd gnad wil wanen by my /
De red ſteds wat my wolgeuellich ſy.
Wente wol by my lauet alle boͤſe dadt /
De wert de voͤrnemſte yn mynem Rad.
Dem Dener geue ick nicht einen bete /
De nicht deith allent wat ick em hete.
Vnd wol my ſecht der warheit grundt /
Myne vngnad de wert em wedder kundt.
Eine ſachtmoͤdig Tung den Thorn brickt /
Ein toͤrnich Narre haſtich ſprickt.
Welcker Narre tho thorn gern ys bereidt /
Daruth kuͤmpt offt grote vnſinnicheit.
De thorn hindert eins Wyſen modt /
Denn de toͤrnig weth nicht wat he doth.
Den thorn ſchal men vormyden mit flyth /
He koͤrtet des Minſchen leͤuendt vnd tydt.
Dat ys ein Narre de mit ſynem legen /
De armen Weyſen kan bedregen.
O wo ſteith Wyſsheit achter der Doͤr /
O wo drenget Ryckdom heruoͤr.
O wo
O wo ys Barmherticheit ſo kranck /
Wo hefft de Loͤgen ſo wyden ganck.
O wo ys de Kunſt ſo gaͤr vnwerdt /
Wo groth ys de Doerheit vp Erd.
O wo vindt men Meticheit ſo ſelden /
Wo veel deith Vuͤllerye ytzundt gelden.
O wo hart moth ſick de Fredſam bergen /
Vnd wo loͤfflick ys Morden vnd Krygen.
Wo gaͤr ys Eebrock mehr nene ſchand /
Wo Fleſchlick ys de Geiſtlike ſtandt.
O wo vngetagen ys ytzundt de Joͤget /
Och wo gaͤr leͤuet dat Older aͤn doͤget.
Vnd wo vnuorſchaͤmpt ys dat Froͤuwlick bild /
Wo ys Manlick perſon ſo gaͤr wild.
O wo vngern hoͤrt men Gades Wordt /
Wo weinich leͤuet men darna vort.
Vnd wo ys ytzundt de Werldt ſo gaͤr vorbittert /
Mit bedroch vnd ſchalckheit auergoͤrdet.
Einem Chriſten Minſchen nicht wol anſteit /
Dat he mit Heydenſcher Kunſt vmmgheit.
Eins guden Chriſten dohn vnd lahn /
Schal allthoſamen yn Godt ſtaͤn.
Allent wat gy anfangen / dohn vnd leren /
Schoͤl gy dohn ym Namen des HEren.
Nicht ſpreken / dat ys ein vorworpen Dach /
Nicht wol men denne dyen mach.
So men ein gudt Werck denn beguͤnde /
Sunder merckt de Teken vnd Stuͤnde.
Welcker Chriſten ein valſche Kunſt lert /
Darmit de rechte Gloue wert vorkert /
Dem wert ydt gelyck als Saul ghan /
De Godt vorleth / vnd reep den Duͤuel an.
Wol
17
Wol ſyner Tungen hefft gewaldt /
De wert mit ehren werden oldt.
Wol Toͤuerliken dingen gloͤuet /
Blifft Gads gnad nicht vnberouet.
Nicht troͤſte dy / efft de wordt ſynt gudt /
De men Vnchriſtlick gebruken doth.
Erlanget yemandt darmit wat he wil /
Dem helpt de Duͤuel doͤrch ſyn ſpil.
Soͤlcks em van Godt wert offt vorguͤndt /
Darna volget de ſchware ſtraff der Suͤnd.
Des noch veel older Exempel ſynt /
De men all yn der Bibeln vindt.
Neen Koͤninck / Foͤrſte / efft Potentate /
Schal ſick vp egen wyſsheit vorlaten.
De ſynen Vyendt bedregen wil /
De bruket gude woͤrd vnd liſt veel.
Vnd hoͤldt ſick tho em als ein Fruͤndt /
Beth dat he em ſyn Hert hefft vorwundt.
Vnd gebracht vnder einem guden ſchyn /
Jn angſt / nodt / vnd des Dodes pyn.
De ſick ſuͤlueſt troͤſten ſchal /
Hefft bald genoch bedroͤuet auer all.
Lydt / mydt / ſchwych vnd vordrage /
Dyne nodt nemande klage.
An Godt dynem Schepper nicht vortzag /
Denn geluͤcke kuͤmpt alle Dag.
Den Godt wil erneren /
Kan nemandt vorheren.
Wol Gade ym rechten Glouen vortruwet /
Nicht vp Suͤnd vnd Laſter buwet.
Den leth Godt nicht entlick yn nodt /
Noch ſyn Saͤdt bedeln dat Brodt.
E
Be=
Beueel dem HEREN dyne weg /
So ghan wol vort dyne anſchleg.
Van kranckem Sade de Minſche wert /
Syn Moder en yn angſte gebert.
Syn Leͤuendt ys moͤye vnd ydel arbeidt /
Ein gewiſſe Dodt ys em bereidt.
Neen Boem ſo boͤſe Fruͤchte drecht /
Als dat boͤſshafftig Minſchlike Geſchlecht.
Wo ſchoͤn de Minſche vthwendich ys /
So ys he doch ynwendich vuͤleniſs.
Ein wyſs Man dat gude vthkeſen ſchal /
Dat argſte kuͤmpt noch alle Dag wol.
Gyricheit hefft de Werldt bedwungen /
Dartho ys de Wyſsheit gantz vordrungen /
Vnd ys byna gantz vorworden.
Men kendt nicht mehr der Apoſtel orden /
De hadden Gnad leuer als Geldt /
Men nu ys ſoͤlcks all vmm geſteldt.
Denn dith ys der Werldt gemene lope /
Gnad vnd Afflath ys vmm Geldt tho kope.
Valſcheit vnd vntruͤw vorreth mengen Man /
De vntruͤw ſuͤlueſt nicht myden kan.
Jtzundt vindt men veel yunger Papen /
De ein weinich mehr weten als Apen.
Van Gades Wordt ſe weinich vorſtaͤn /
Vnd nemen dennoch der Seelen ſorg an.
Mengen ſe mit ſick yn Erdom bringen /
Vnd geuen guden koep yn allen dingen.
Koͤnen alſo Gades Wordt predicern,
Als de Eſel kan de Orgeln regern.
Hoͤdet juw wol vor de Katten /
De voͤr licken vnd achter kratzen.
Wenn
18
Wenn de Baͤr groten hunger lidt /
Suͤcht he ſyne Poten tho aller tydt.
So moth ock dohn de trage Man /
De nicht wil arbeiden wenn he wol kan.
De nichts tho holden hefft ym modt /
De lauet gantz lichtlick groth Gudt.
De ſick der Loͤgen nicht ſchemet /
De deith offt dat em nicht temet.
Wenn men denn ſyner loͤgen wert gewar /
So kricht he thom leſten ein quadt Jaer.
Dat ys ein Narr de dar ſpottet yderman /
Vnd ſuͤth ſick ſuͤlueſt nicht erſten an.
Wol rechte leue tho Godt hat /
Den nimpt men ſelden yn der Foͤrſten raͤdt.
Er Herte ſchwerlick yemandt bekert /
So ſick er Gudt vnd Ehr vormehrt.
Alſo volgen ſe dem Haue yuͤmmer na /
Vnd lyden offt groth vngemack.
Ein wyſer Herr gern by ſick hat /
Gude Fruͤnde vnd truͤwen Raͤdt.
Ein dinck ick wol gemercket han /
Dat mengem Hern ein ſchalckhafftich Man /
Veel leuer ys de ſchmeycheln kan /
Denn einer de gudt vnd ehr em gan.
Mit ſchoͤnen Stenen mennich dat maket /
Darunder de Dreckſalicheit bedaket.
Helm vnd Schildt henget bauen an /
Hyr licht begrauen ein Eddelman.
So wert gehouwen vp den Steen /
Ja / dat rechte Wapen ys ein Dodenbeen.
Houw dat darup / ſo deiſtu recht /
Vnd ſchryff / du biſt van Adams Geſchlecht.
E ij
De
De Gades huͤld hyr erweruet /
De ys ock ſalich wenn he ſteruet.
Syn Graff vnd Schildt ys ſchon darby /
He ſterue edder ligge wor ydt ock ſy.
Der Seelen helpt nicht ein ſchoͤn Graff /
Edder ander homodt / dar men roͤmpt aff.
Na dem Dode mit grotem bag /
Nicht Gade / men deſſer Werldt tho behag.
De doͤrch leeffredent vnd drouwe wordt /
De Warheit ſettet an einen ordt.
Vnd ſprickt Placebo, dat ein ytlick gern hoͤrt /
De kloppet vor des Antichriſtes port.
Alſo de Gewaldt ſick endigen doth /
Cyrus de dranck ſyn egen Blodt.
Neen Gewaldt vp Erden ſo hoch nuͤ quam /
De nicht ein end mit truren nam.
Wat de Gewaldt achtet vpt allerbeſt /
Dat wert vorbittert doch thom leſt.
Grote narheit yſt vmm grote Gewaldt /
De men doch nicht lange behoͤldt.
Mit doerheit ys vorwar de voreint /
De veel vmm einen Doden weint.
Vnd vorguͤndt em ſyne rouw tho han /
So wy em doch moͤten alle na ghan.
Truͤw nicht veel / vnd holdt dyne red yn hodt /
Denn ein wyth raͤdt deith ſelden gudt.
Mennich ys rechtferdich allein mit woͤrden /
Wo men vam Reinken Voſſe ock mach hoͤren.
Men yn den wercken nicht ein Haͤr /
Dat ſuͤth men alle Dag apenbar.
Schoͤne woͤrde de helpen nicht /
Wor men de wercke yo nicht ſuͤth.
Wo
19
Wo ys dat Spil ſo gaͤr egen nuͤttich /
Wo geſchuͤt Roͤuerye ſo trotzich.
Wo ys de Deeffſtall alſo groff /
Wo ſchweuet de Liſticheit alltydt vp.
Wo ys dat grote Swerent ſo gemein /
Wo achtet men den Eedt ſo klein.
Wo ys Geſelſchop ſo vntruͤw /
Wo hefft Borgen ſo veel naruͤw.
Wo ſyn de Waren ſo gaͤr bedragen /
Wo ſyn de Schuͤldeners ſo gantz vorlagen.
Wo gaͤr ys de Naberſchop ſo hetiſch /
Wo ſyn de Koͤſten vnmetich.
Wo roh ys der Minſchen geweten /
Wo gaͤr ys all vngluͤck yngereten.
Wo weinich hoͤldt men van Gades Wordt /
Wo vnbereidt ys men thom Dod.
Wo klein hefft men vpt ewig acht /
Wo gantz men vpt tydtlike tracht.
Van Eebrock ys nuͤ wat guds gekamen /
Denn hedd Paris Helenam nicht genamen /
Troya ſtuͤnd noch wol vp deſſen Dach /
Dar der Greken Heer tein Jaer voͤr lach.
Mit valſcheit menger vmmegheit /
Jnt leſt vntruͤw ſynen egen Heren ſchleit.
Van boͤſer Minſchen fred vnd vorbundt /
Wert framen Luͤden groth yamer kundt.
Gewiſſe Fruͤnd vnd ein vorſoͤcht Swerdt /
Synt yn den noͤden veel Geldes werdt.
Mercke / mynes Vyendes Mundt /
Lauet my doch tho nener ſtund.
Wenn he my ſchon wat laues gifft /
Dat kuͤmpt doch vth ſynem Herten nicht.
E iij
Dat
Dat ys ein Narr vnd wert geſchoͤuet /
De ſyner Frouwen vorguͤndt vnd vorloͤuet /
Dat ſe mit kuͤſſende ſy gemein /
Vp glouen byſchlape / blyue kuͤſch vnd rein.
Soͤlcken glouen hefft de Duͤuel gegruͤndet /
Vp vnkuͤſcheit / Eebrock vnd ſtumme Suͤnde.
Bichten ane ruͤwe /
Leeff hebben ane truͤwe.
Almiſſen geuen thom geſicht /
Deſſe wercke doͤgen gaͤr nicht.
Vnd ſyn by Godt ſo angenem /
Als wenn ein Soͤg yn de Joͤdenſchoel queme.
Wol ſtarck ys vnd ſoͤlckes vormach /
De ſtickt den andern yn den Sack.
De ſchwacken vn̄ Armen moͤten ſick alltydt lyden /
De ſtarcken vn̄ Ryken hebbē gluͤck an beiden ſydē.
Kuͤmpt ein Oſſe yn froͤmde Landt /
He wert doch vor ein Rindt erkandt.
Gheit ein Roͤdde des Dages duſent ſtund /
Thor Kercken / doch ys ydt ein Hundt.
Mercke / dat Roͤuers / Schelcke vnd Deue /
Holden ſelden mit framen Luͤden leue.
Wol dar wil weten wol he ſy /
De frag ſyner Nabers twe edder dre.
Vnd werdent em denn de dre vordragen /
So wert ydt em de veerde wol ſagen.
Dat ys vorwar ein vnwyſs Man /
De ſyne ſchand nicht vorſchwygen kan.
Suͤe / hoͤr vnd ſprick nicht /
Gedencke vnd vorgith ydt nicht.
Heren gunſt vnd Frouwen lachen /
Vorkern ſick yn velen ſaken.
Syne
20
Syne egen ſchand de vthbredet vnd mehrt /
De ſyn egen Geſchlecht ſuͤluen beſecht vnd vnehrt.
Hoͤde dy vor de boͤſen olden Wyuen /
Mit boͤſsheit ſe veel mengen vnd dryuen.
Denn wat de Duͤuel nicht vthrichten kan /
Dar moth he ein oldt Wyff tho han.
De ys ein Narr de dar ſchweren wil /
Vmm ein dinck / dat men em nicht gloͤuen wil.
Went yn der Werldt weer ein gebruck vn̄ ſed /
Dat men vmm Eebrock vnd Horerye Neſen aff= (ſchned /
So moͤſte mennige Frouw vnd Man /
Jm Land vmmeher aͤn Neſen ghan.
Wol allerley loͤfflike doͤget beghat /
Vnd deith deſuͤlue men eine Miſſedadt.
De doͤgede werden alle dennoch vorgeten /
Vnd em wert na ſyner Miſſedadt gemeten.
Hoffgeſinde / Arſten vnd Juriſten /
Hebben Affgoͤde / dat ſynt ere Kiſten.
Wol dem de ſick kan erneren /
Mit ſynem arbeid yn ehren /
Ane Hauedenſt / dat beſchwerlike leͤuendt /
Dar Lyff vnd Seel yn vaͤr moth ſchweuen.
Wol ſo lange ys tho Hauewert /
Dat he erlanget einen grawen Bardt /
De hefft veel ſorg vnd groth arbeidt /
Leider nicht gantz wol angelecht.
Truͤw / Recht / tucht vnd warheit /
Demodt / ſchame vnd eintfoldicheit /
Kuͤſcheit vnd Meticheit / ſynt vordreuen
Tho Haue / vnd an ere ſted ys gebleuen
Legen / dregen / vnd alle vullerye /
Hinderliſt / achterredent vnd boͤuerye:
Vn=
Vntucht / vnkuͤſcheit / einen andern beſchimpen /
Braſſen / drincken / vnd Neſen rimpen.
Spelen / dabeln / vnd groth beſpott /
Ock gaͤr weinich achten vp Godt /
Vp de Seele vnd vp den Dodt /
Vp den Duͤuel vnd vp de leſte nodt.
Dith ſy dy HErr ym Hemmel geklaget /
Dem gaͤr neen vnrecht behaget.
Gy Hern bruket nicht Gewaldt ſunder Recht /
Godt ys juw HErr / vnd gy ſyne Knecht.
Richtet nicht vp eins Minſchen klag /
Hoͤret erſt wat de ander ſag.
Gyricheit / vullerye vnd vnkuͤſch wandel /
Modtwill vnd vntemlick handel /
Hebben mengen Hern alſo beſeten /
Dat ſe der Wyſsheit hebben vorgeten.
Veer Muͤren hefft ein yder Ryke /
Einen Thorn dar binnen deßglyke.
De erſte Muͤre ys de Rechtferdicheit /
De ander / ſo geneget ys de Ouericheit /
Den Vnderdanen / vnd deſuͤluen leuet /
Wedderuͤmm / ſo dat Volck ſick oͤuet /
Tho holden de enicheit mit recht /
Dat de ein des andern Boͤrd drecht.
De druͤdde Muͤre / de einem Ryken veel nuͤttet /
So men Wedewen vnd Weyſen beſchuͤttet.
Ane dat ein Ryke yn de leng nicht beſteith /
De veerde Muͤre ys / ſo men nicht nalet.
Vnd ſtrafft de Boͤſen ſtreng vnd vaſt /
Vorſchont darmit noch Boͤrger edder Gaſt.
Welcker Stadt deſſe veer Muͤren hat /
Jn der Gades frucht de Thorn ſtaͤth / ⁊c.
So
21
So weinich als wy koͤnen ſyn
Ane Brodt / aͤn Water vnd Wyn.
So weinich koͤne wy ock entbern
Der Koͤninge / Foͤrſten vnd Hern.
Heren huͤld vnd Aprillen weder /
Frouwen leue vnd Roſen bleder.
Karten / Woͤrpeln vnd Seyden ſpil /
Vorkern ſick offt / wolt mercken wil.
Nu fruͤchtet men nenen Woker noch ſchand /
Den etlike maken duͤre Tydt ym Land /
Vnd ſchlan thohope mit liſticheit /
De armodt nemande tho Herten gheit.
Woker vnd voͤrkoep der armodt deith hinder /
Mennich vorderuet alſo mit Wyff vnd Kinder.
De Ryke den Armen ſo heimlick eruet /
Achtet nicht / dat mennich des hungers ſteruet.
Men leth ſe vuͤſte ſchryen / bidden vnd ropen /
Riſt de Waͤr / men wil en nicht vorkopen.
De ys mit groter Narrheit beladen /
De ryke wil ſyn mit der Gemeinheit ſchaden.
Vyff Woker vindt men de ſynt rein /
De noͤmet men Erdtwoker gemein.
Viſch / Holt / Honnich vnd Gras /
Ock Auet / ye reine Spyſe was.
Wem Godt de ding recht wil guͤnnen /
So waſſen deſſe Woker aͤn Suͤnde /
Vnd aͤn grote moͤye vnd arbeidt /
Godt hefft ſoͤlcks vns tho nuͤtte bereidt.
Ouerſt vth Gelde / Korn vnd Wyn /
Mach aͤn Suͤnd gaͤr neen Woker ſyn.
Ane hoͤpening alles Wokers / vnd fry
Vthlenen / dar waͤnt Godt ock by.
F
O gud
O gud Geſell drinck des Wyns nicht tho veel /
Hoͤde dy vor Horen vnd Speel.
Wente ſpelen vnd ein boͤſs Wyff /
Bringen mengen vmm ſyn geſundtheit vnd Lyff.
Eine hertzen aͤn ſyne luſt /
Vnd drincken ane ſynen doͤrſt /
Ock ethen ane hunger /
Leͤuet de lang / ſo nimpt ydt my wunder.
Jck bin vorwar ein vntruͤwe Meyer /
Hebb ſtinckende Botter vnd vule Eyer.
Pippige Hoͤner / krancke Goͤſe vnd Ende /
Vnd wat ick yn vntruͤw kan erdencken.
Dat ick darmit de Boͤrgers bedryte /
Daran ſpare ick nenen flyth.
Willen ſe myne Waͤr van my bekamen /
Jdt bring en ſchaden edder framen /
Se moͤtent my all dubbelt vorgelden /
An my gewinnen ſe gaͤr ſelden.
Denn ick bin aller vntruͤw vull /
Nicht beters men en bringen ſchal.
Se ſynt noch fro / dat ſe ydt men bekamen /
Jdt ſy denn mit erem ſchaden edder framen.
De Boͤrgers ſynt vns Buren vyendt /
Wedderuͤmm wy en nicht truͤwe ſynt.
Daruͤmm wil ick myn Ampt vorwarn /
Mit vntruͤw ſteds tho Marckede varn.
Godt hefft veer dinge geſchapen /
Den Adel / Buren vnd Papen /
Dat veerde ſynt Woͤkeners genandt /
De ſchinden Boͤrg / Sted / Doͤrper vnd Landt.
Gudt gelath van Herten quadt /
Bedruͤcht vaken gude Fruͤnde.
Dat
22
Dat ys recht / alſe men ſecht /
De ſtillen Water hebben depe gruͤnde.
De my fruͤndtlick vor mynen Ogen ys /
Vnd menet my mit valſcher liſt.
Dem wil ick wedder lenen /
Schoͤne rede ſunder menen.
Jck Venus dwing alle Foͤrſten vnd Hern /
Myner gewaldt kan ſick nemandt erweͤrn.
Wol mit my wil ghan tho Beer edder Wyne /
De legge ſynen Penninck by den mynen.
Suep dy vull vnd legg dy nedder /
Sta vp vnd vuͤlle dy wedder /
Alſo ſchrifft Alexander / Eine vulle vordrifft de
(ander.
Ein Garden ane Boem /
Ein ſchoͤn Guel ane Thoem /
Ein Ruͤter ane ein Swerdt /
De dre ſynt nicht veel Geldes werdt.
O Minſche gedenck dat du moſt ſteruen /
Dyn Gudt beholden hyr dyne Eruen.
Wenn ſe dy hebben tho Graue gebracht /
So gedencken ſe Dach vnd Nacht /
Wo ſe dyn Gudt moͤgen delen /
Se fragen nicht veel na dyner Seelen.
Daruͤmm drinck vnd eth dewyl du leͤueſt /
Vnd giff den Armen / wat du van Gade heueſt.
Menger ſecht vam andern quadt /
De ſuͤlueſt nicht gudes ym Herten hat.
Weer ydt em vor ſyn Hoͤuet geſchreuen /
Dat he ſyn dag hefft bedreuen /
He ſchold ſick vaken bedencken /
Ehr he einem andern ſyn Ehr ſchold krencken.
Prælaten de Godt ſelden ſehen /
F ij
Papen
Papen de ere Kercken flehen.
Foͤrſten wreuel vnd vngnedich /
Ein yunck Wyff vnd vnſtedich.
Ryke Luͤd de legen leren /
Heren de er Recht vorkeren.
Ridders de er Erue vorkoͤpen /
Frouwen de offt auer Veldt lopen.
Ein oldt Man de thor drunckenheit tydet /
Ein Moͤnnick de ſyn Kloſter mydet.
Ein yunck Man de ſick tho vndoͤgeden wendet /
Ein arm Man de wol Wyn kennet.
Dat ſynt de vordoruen ding /
Dar de Luͤd nicht veel van gedegen ſynt.
Olde Wyuer koͤnen gemeinlick boͤten vnd wi=
(cken /
Goldtſchmede hebbē Stempels vn̄ Stalen ſticken.
Schriuers de der Foͤrſten Jnſegel dragen /
Koepluͤde de er Lyff na Gude wagen.
Haueluͤde de ere Seele nicht ſparen /
Vor alle de moth men ſick ſehr waren /
De hyr benoͤmet ſynt allthohandt /
De bekande Man reyſet doͤrch alle Landt.
Van dem Banne.
SLuth tho vnd eins luͤde /
Segene dat Water / nicht beſpreng de Luͤde.
Holdt Miſſe nicht mit Geſange /
Dyn Koͤſter ſy gewyet thom Strange.
Doͤpe / Bicht / Bothe ſy dyne gaue /
Predige / nicht ſinge noch graue.
De Frouwen nicht ynleide /
Dem Krancken Gades Lycham bereide.
Nicht Olye / noch truͤwe Echt /
So
23
So hoͤlſtu dat Interdict recht.
Jdt duͤnckt my nicht vth dyns rymes grundt /
Se ſede ya yn ſo korter ſtundt.
Olde boͤſe Wyuer ſynt van boͤſen nuͤcken /
Goldtſchmede koͤnen Jnſegel druͤcken.
Arme Schriuers wern gern ryck vnd hedden gern
(veel /
Koepluͤden kuͤmpt ydt offt vth dem weel.
Ock weth ick noch ein Sprickwordt /
Datſuͤlue hebb ick offt gehoͤrt:
Wol auer See vnd Sandt fryet ſo vern /
Edder buten Landes ſo gern /
Dem wert Kopper vor Geldt geſandt /
Vnd groth geloͤffte werden em ydel tandt.
Thom nyen Jare huͤbſche
Ryme.
JEſus dat ſoͤte Kindelyn /
Schal ſteds yn mynem Herten ſyn /
Dat ys van Suͤnden alſo klar /
Dat ſchenck ick dy thom nyen Jaer.
Leue Suͤſter deſſen Breeff ick tho juw ſend /
Vp einem Koken ſo gantz behend /
Tho einem froͤliken vnd nyen Jaer /
Ane allem angſte vnd vaͤr.
Godt wil dat wy dith Jaer thom end bringen /
Mit ſtedem beͤden vnd ſingen.
Vnd alltydt na Gads willen leͤuen /
Synem hillgen Word nicht wedderſtreuen.
Ach Leeff wes ſo lange geſundt /
Dat de Fyole wicht ein Pundt.
Wicht ſe ein Lodt effte Quentyn /
Noch ſchoͤl gy de alderleueſte ſyn.
F iij
Ach
Ach ſoͤte Leeff heruͤmm den Herdt /
Ein oldt Man ys juw beſchert /
Den gy yn juwem Herten nicht begert.
Gy moͤten en ſtedes klouwen /
Allent wat he ſchal ethen moͤte gy em kouwen.
Anneke blyff hyr nicht / ys ein gudt Kock /
Se gheit vmm dat Vuͤr als ein Woͤlterblock.
Wenn ſe vns den Koel ſchal kaken /
So moth ſe dat Vuͤr yn der Aſſchen raken.
Ja wenn ſe de Spyſe ſchal wellen /
So ſchleit ſe de Luͤſe vp der Kellen.
Godt groͤte juw myn Guͤlden Melaͤn /
Myn Herte ys na juw beſtaͤn.
Wenn ick juw ghande ſehe vp der Straten /
Myn lachent kan ick nicht laten.
Noch moth ick myn lachent ſtillen /
All vmm der valſchen Kleffers willen.
Ein wyſs vnd doͤgentſam Raͤdt /
Veel frame Boͤrgers yn der Stadt /
De aller ſtarckſten Muͤren ſynt /
Nene beter Muͤren ick vind.
Wenn dy de Frouw ein Ledtlin ſingt /
Van Ryckdom den ſe tho dy bringt /
Dat klingt dy yn den Ohren alſo /
Dat du des Ledes werſt nuͤmmer fro.
Heffſtu dy vnder Gudt gemengt /
Jck mein ydt wert dy yngedrengt.
Dat heffſtu voͤrhen nicht bedacht /
Ja hedd ſe dy nenen Penninck gebracht /
Dat ſchold dy ytzundt leuer ſyn /
Als van er lyden dachlikes pyn.
Wat dy leeff ys / dat men dy do /
Dat
24
Dat do ſteds wedder / dat hoͤrt dy tho.
Vnd wat dy ys van yemandt leidt /
Dat do nicht / dat ys de Salicheit.
Der armodt darff ſick nemandt ſchemen /
De Man ys ryck / de Godt kan truͤwen.
So arm du biſt / du heffſt dyns glyck /
Schaden erward / ſo biſtu ryck.
Ein arm Man kan wol ryck werden /
Ein Ryke wert wol arm vp deſſer Erden.
Gaͤr vaken tydtlick Gudt vorgheit /
Dat men mit vnrecht tho ſick ſchleit.
Vnſe Burſſe hefft deſſe ſed /
De wat ethen wil / de bring wat med /
Jdt ſy mager edder vett /
So mach he ethen deſte beth.
Bringet he denn genoech /
So mach he ethen ſyn geuoech.
Weſet wilkamen gy vngebeden Geſte /
Taſtet tho vnd ethet dat allerbeſte.
Werde gy denne nicht ſath /
So danckt dem yennen de juw bath.
Jdt ys mennigem leidt /
Dat ydt einem andern wol gheit.
Em hatet vaken dat he ſuͤth /
Vnd moth doch lyden dat ydt geſchuͤt.
Rede weinich vnd maͤck dat war /
Borg nicht tho veel vnd betale klar.
Wete veel vnd weinich ſage /
Antwerd nicht vp alle frage /
Vnd mercke euen wat dyne Rente ſy /
Vnd holdt dy dar froͤmlick by.
Vnd teͤre wol tho mate /
So
So gheiſtu velich vp der Strate.
Hebb leeff dat du nicht vorleſen machſt /
Vorlath dat du nicht beholden machſt /
Vnd ſoͤck dat du geneten machſt.
Ach Godt wo kort ys hyr de tydt /
Maͤck vns van allen Suͤnden quydt.
Jck wil freten / ſupen vnd ſtoͤrten /
Minnern myn Gudt / vnd Leͤuendt koͤrten.
Jck wil drincken vnd metich leͤuen /
Vormehrn myn Gudt / daruan Gade geuen.
Ein yder mach wol drinckē den Rynſchē Wyn /
Vmm Geldt / friſch / fruͤndtlick vnd froͤlick ſyn.
Wyn gedruncken mit mate /
Deith dem Minſchen gude bate.
De ſick ym Wyne drincken vull /
Werden gelyck den Deerten dull.
Wold Godt ick moͤſt ein Kluͤſsner werden /
So wold ick nicht anders begeren /
Als gude olde Keſe vnd witt Brodt /
De wold ick hebben yn myner nodt.
Koldt Beer vnd ock ſprengeden Wyn /
Dat ſchold ſteds myn gedrencke ſyn.
Junge Hoͤner vnd olde Viſche /
De wold ick ſteds hebben vp mynem Diſche.
Dartho ein ſchoͤn yunck Megdelyn /
Dat ſchold my friſten dat Leuendt myn.
Doch moͤſt ydt ock hebben ſchmale Lenden /
Dar wold ick arme Kluͤßner myn leͤuendt mit endē.
Anneke vnſe Maget / De ſlept beth ydt er be=
(haget.
Wenn men ſe thom leſten wecket /
So ys er efft de Hundt bleket.
So thuͤt ſe dat Hoͤuet wedder vnder /
Vor=
25
Vorderfft ſe daruan / dat gifft my wunder.
Suͤnde vormyden / ys ein Schryn /
Geduldt ym lyden / legge daryn /
Gudt vor arch / legge dartho /
Willich yn armodt / nu ſchlut tho.D. Mart. Luth.
Almiſſen geuen armet nicht /
Kercken ghant ſuͤmet nicht /
Vnrecht Gudt gedyet nicht /
Gades Wordt bedruͤcht dy nicht.Philip. Melanth.
Wol dar wil mit ehren olden /
De ſchal geuen vnd ock wat beholden.
Vnd nicht ſyn alltho milde /
Dat em ſyn Gudt nicht kaͤm tho ſpilde.
Wor Eſels krygen de Herſchoppyen /
Dar ſuͤth men ſelden vele dyen.
Meiſt ſe er egen voͤrdeel ſoͤken /
Vp ander woluart ſe weinich roͤken.
Doch ys dith de meiſte klage /
Se ryſen yn macht alle Dage.
Och wo wol dat em geſchuͤt /
De affleth ehr he vorlaren ſuͤth.
Noch ſuͤth mennich vorlaren ſpil /
De doch nicht afflaten wil.
Leue ys leides anfanck /
Jdt geſchee bald edder auer lanck.
Spelen vnd nicht gewinnen /
Helſen vnd nicht geneten /
Dat moͤcht einem wol vordreten.
Boelſchop ys ein varende haue /
Huͤden leeff / Morgen aue.
Louwen / Baren vnd Swyne /
Dat ſynt dre wilde Deerte tho temmen.
G
Jck
Jck ſach nuͤ ſo wyſs einen Man /
De ein quadt Wyff temmen kan.
Dar baten noch ſchleg effte kyuen /
Dat ſe ys wil ſe wol blyuen.
All wat du deiſt bedenck den end /
Grypt wyſslick an vnd wes behend.
Wes voͤrſichtich vnd holdt dy ſchlecht /
Wes ock nicht tho haſtich / bedenck dy recht.
Dar ys nemandt de ſo ein hogen modt droech /
Ein Wyff gifft em kyues vnd haders genoech.
Wultu ein truͤwe Leeff beſtaͤn /
So lath de andern alle ghan.
Wente wo einer mehr Perde beridt /
Jo he mehr tho beſchlande gifft.
Wol ein ſted Leeff hefft / de ſchal dar nicht van
(wandern /
Wat he an der einen leth / dat vindt he an der an=
(dern.
Se ſynt faſt auer eine Form gegaten /
Soͤcht men ſe ock yn Landen / Steden vnd Straten.
Hefft dyn Leeff yennich gebreck an ſick /
Dat ſchaltu nicht maken apenbarlick.
Dar ſchaltu hoͤueſch mit lyden /
Daruͤmm dat ſe leuet dyne Syden.
Jſt dat dyn Leeff dy tho veel vor luͤcht /
So ſchaltu van er kern de erſte flucht.
Wente he ys alles dinges wol eruarn /
De affleth ehr he ſuͤth vorlarn.
Jck bin ein Jeger vnd voͤer ein Horn /
All wat ick yage ys vorlarn.
Noch wil ick yagen Dach vnd Nacht /
Beth ick ein ſted Leeff krygen mach.
So dyn Leeff mit haſt wil van dy kern /
Dat ſchaltu er ſo bald nicht weͤrn.
Dat
26
Dat ys men als ein Regenſchur /
Darna ſchynt de Suͤnne als voͤr.
Wo mach doch dem tho ſinne ſyn /
De Vyendt ys vnd wil ein Fruͤndt ſyn fyn.
Leͤue hyr yn geduldt vp Erden /
Wente dy mach nicht anders werden /
Als ethent / drinckent vnd Gewandt /
Vnd vpt leſte ein Hoͤlten Banck.
Wol veel fraget na nyen Mehrn /
De dar ſecht na / de luͤcht ock gern.
Soͤlcke Luͤde de ſchaltu myden /
Wultu nicht vallen yn groth lyden.
Jck was gantz leeff / dat meinde ick /
Dar ys ein ander / dat weth ick.
De dat ys / de hoͤde ſick /
Jdt wert em ock ghan vpt leſt als mick.
Ein Maler entwerpt erſten dat ys ya /
Vnd ſchouwt denn wo ſyn Bilde ſta.
Jdt ys veel beter twe maͤl gemeten /
Als ein maͤl / vnd dat beſt vorgeten.
An doͤgeden ſchaltu dy oͤuen yo /
Dat hoͤrt Heren vnd Foͤrſten tho /
Vnd ock andern guden Luͤden /
De ſick vor ſchand willen hoͤden.
Jck acht weinich wat ſe klagen /
Wo ick mach vuͤllen mynen Magen.
Alſo deith ock de gyrig Man /
De na grotem Geld vnd Gud ys beſtaͤn.
Mennich denckt weinich vp den Dodt /
De hyr vp Erden hefft groth Gudt.
Vnd moth gelyckwol yn de vaͤr /
Mit weſen yn der Doden ſchaͤr.
G ij
Jck
Jck bin ein Vagel de gern bedruͤcht /
Daran myne Mundt gaͤr nichts luͤcht.
Wol gern wil froͤmde Guͤder eruen /
Moth vaken quades Dodes ſteruen.
Wes hoͤueſch vnd ock dartho wyſs /
So geuen dy de Luͤde pryſs.
Segg van Frouwen vnd Junckfrouwen gudt /
So geuen ſe dy hogen modt.
Mit leckerliken Richten /
Spyſet men Ridders vnd Knechten.
Ja mennich ein gudt Richte wol neme /
Vnd achtde nicht groth wort her queme.
De den Doden pypen drecht /
Vnd ſyn Geldt an loſe Wyuer lecht /
De mach des wol weſen gewiſs /
Dat ſyn arbeidt vorlaren ys.
De dar drincket tho vullen /
De moth vaken vordullen.
Veel beter druͤncke he mit mate /
Vnd leͤuede yn ſynem Stade.
De mehr vortert als he vormach /
Den ſchleit gerne der ſorge ſchlach.
Beter weer ydt he druͤncke mit maten /
So doͤrfft he velich ghan vp der Straten.
Wol tho glage wil mit my drincken /
Vnd nicht wil mit my klincken /
Des glages ick wol entbere /
Weer he ock ein Landes Here.
Jn ſchanden vnd vnehrn moth de vortzagen /
De friſch / ſtarck / yn ſynen yungen Dagen /
Nicht hefft gedacht vp den olden Man /
De rouw / fred vnd gemack ſchold han.
Weme
27
Weme genoͤget an dem dat he hat /
De ys ryck genoch / wo ydt em ock ghat.
Fruͤndtlick regern vnd mit willen /
Deith veel thorns vnd haders ſtillen.
Wol mit dem Koppe wil bauen vth /
Deith veel ſchaden / vnd richtet weinich vth.
Voͤr gedaͤn vnd na bedacht /
Hefft mengen yn groth trurent gebracht.
Jdt ys manck den Luͤden nu de gunſt /
Vnd ys ock der Werldt kunſt /
Dem ydt wol gheit / de hefft veel Fruͤnd /
Tho dem ſecht men / wes lang geſundt.
Men den ydt oͤuel gheit / wo veel der ys /
Weinich Fruͤnd hebben de / dat ys gewiſs.
Soͤte Leeff do ick dy koſs /
Do was de Windt Suͤdoſt.
Nu ys de Windt geworden Weſt /
Vaͤr hen Hertleeff vnd do dyn beſt.
Biſtu myner ſatt / ſo bin ick dyner moͤde /
Vaͤr hen dat dy Godt behoͤde.
Hapen ys vp my vorſtoruen /
Ein ander hefft myn Leeff erworuen.
Dar ick vp tho hapen plach /
Dar hefft ein ander de froͤuwde aff.
Dat ys ein Apenſpil vnd Doren raͤdt /
Wor dre na einem Bolen ghat.
De ein ys leeff / de ander leidt /
De druͤdde vorluͤſt koſt vnd arbeidt.
Dennoch wil ick yn hapen leͤuen /
Velicht moͤcht ſe my ere fruͤndtſchop geuen.
Wol ſick wil der Boelſchop erneren /
De moth koͤnen ſchwygen vnd legen /
G iij
Suͤch=
Suͤchten / wenen vnd ſchweren.
Wol dith ſuͤluige nu nicht kan /
De neme ſick der Boelſchop nicht an.
Ach elende berichte my /
Wo lange ſchal ick lauen dy.
Elende wende / wenn Godt wil ſo ende.
Elende bin ick / wol dar wil de troͤſte mick.
Elende ys my beſchert / dat ſick alle Man vor my (voruert.
Elende hefft my beſeten /
Dat ick van alle Man bin vorgeten.
Ein Man ſchal ſick nicht tho ſehr beroͤmen /
Dat ſyn Hoff ſta vull ſchoͤner Blomen.
Dar kuͤmpt ein Ryp vp eine tydt /
Vnd maͤckt em all ſyner Blomen quydt.
Ach wolde Godt vnd ein /
So weer all myne ſorge klein.
Jck bin de ick bin / Wildt ys myn ſinn.
Groth ys myn modt / Klein ys myn Gudt.
Sunder Geldt bin ick de beſt /
So moth he ock ſyn de dith leſt.
Mennich Minſche my dat vorgan /
Dat he ſuͤlueſt nicht vorgelden kan.
Koͤnd ick my ſcheidens erwehren /
So wold ick my wol erneren.
Ach ſcheiden ys de bitter Dodt /
Vnd bringet mennigen yn grote nodt.
Mennich Man belachet mick /
Dat my oͤuel leth / des hoͤde he ſick.
Wultu my vnd einen ydern ſchelden /
So moth men dyne vndadt ock melden.
Synt de denne ſo recht vnd gudt /
Des machſtu dy froͤuwen yn dynem modt.
De
28
De mit heimlikem lyden befangen ys /
Neen ſchwarer boͤrde kan weſen / dat ys gewiſs.
Jck hebb gluͤcke ſunder bate /
Kaͤm ick tho ſpad / ſo kaͤm ick tho late.
Kaͤm ick tho fro / ſo kaͤm ick tho vnraſt /
Alſo kaͤm ick alltydt tho vnpaſs.
Wol kant maken berichte my /
Dat ydt all Man tho dancke ſy.
Ein Jeger ys ein Jeger /
Wol nichts hefft / dat ys ein Kleger.
Jodoch wil ick vangen dat ick yag /
Schold ick ock yagen all myn dag.
Wem dat Gluͤck mit Gud gnedich ys /
All ys he dull / doch heth he wyſs.
De ys wyſs / de Gudt gewinnet /
De ys wyſs / de ſick ſuͤlueſt kennet.
De ys wyſs / de ſick hoͤdt vor Suͤnden /
De ys wyſs / de gudt vnd quadt kan gruͤnden.
De ys wyſs / de dem Dod nicht enthuͤt /
De ys wyſs / de quade Geſelſchop fluͤcht.
Wat helpt dat einer veel Kuͤnſte kan /
Dem Godt yo neen geluͤcke gan.
Jdt ys nu yn der Werldt gantz nye /
Gude woͤrd vnd valſche truͤwe.
Ja wenn de Mundt ſprickt / Godt groͤte dy /
So meint dat Hert / dat oͤuel ſchla dy.
Wol gern bolet vnd ſelden dar gheit /
Js he gantz leeff / he wert wol leidt.
Gedencke vnd nicht vorgiſs /
Lath einen ydern ſyn als he ys /
Vp dat nemandt ſegg wol du biſt /
Wol weth woldes andern Swager ys.
He
He ys arger als Vorgifft vnd Fenyn /
De Vyendt ys / vnd wil noch Fruͤndt ſyn.
Mercke vn̄ Melde / De waſſen beide ym Velde.
Pluͤcke Mercke / vnd lath Melde ſtaͤn /
So machſtu mit allen Luͤden vmmghan.
Wenn alle Voͤgel ſynt tho Neſte /
So ys myn ſpatzerent noch dat beſte.
Ach de ſick alſo waren koͤnde /
Dat he alles vngluͤcks leddich ſtuͤnde /
Vnd alle dinck lete lopen ſynen loep /
De hedd vorwar den beſten koep.
Koͤnden my myne dancken bringen darhen /
So weer ick offt dar ick nicht bin.
Jck wuͤnſch allen Nyders dat vngeuall /
Dat vp Erden ys / vnd noch kamen ſchal.
Weme duͤncket dat he ſy wyſs /
Van der Doerheit behoͤldt he den pryſs.
Weme duͤncket dat he alle dinck kan /
De ys nuͤmmermehr ein wyſs Man.
My wundert neen dinck mehr vp Erden /
Dat de rechte leue mach leidt werden.
He ys ein Doer / de ſick tho veel vnderwindt /
He ys ein Doer / de ſick tho vaſte vorbindt.
He ys ein Doer / dem an ſynem nicht genoͤget /
He ys ein Doer / de ſick tho Doren voͤget.
Barmhertich klagent helpt my nicht /
Heimlick bolen kan ick nicht.
Geldt deith ydt / des hebb ick nicht /
Wem dat erbarmet / de troͤſte mick.
Ein Jaermarckt ane Deue /
Ein ſchoͤne Frouw ane leue /
Ein Buͤdel ane Geldt /
Deſſe
29
Deſſe dre dinge vindt men ſelden yn der Weldt.
Nemandt wil mick / nemandt bin ick /
Nemandt ys myn / nemandt wil ick ſyn.
Homoͤdige Luͤde beſchouwen ſick /
Olde Luͤde klouwen ſick.
Moͤde Luͤde rouwē ſick / Wyſe Luͤde vorſinnen ſick.
Junge Luͤde beleuen ſick / Dulle Luͤde oͤuen ſick.
Jck was gantz leeff / vnd bin geworden leidt /
Nochtans hebb ick leeff / de my gudt deith.
Wol einen Boem hefft vtherkarn /
Vnd ſuͤth de Frucht daran vorlarn /
De houw en aff vnd weſe tho fred /
Vnd ſette ein andern yn de ſted.
Tydt / ſtede vn̄ ſtunde / Veldt / Haſen vn̄
Hun=
(de /
Maken mennigen wilden Man /
Dat mercke wol de ydt mercken kan.
Megde de gern vor den Doͤren ſtaͤn /
Vnd veel wittes yn eren Ogen han /
Vnd ſehen all hyr vnd dar /
Vnd nemen der yungen Geſellen war.
Dat ys my recht ym ſinne /
De laten ſick gern auerwinnen.
Gudt maket modt / Modt bringt auermodt.
Auermodt bringt armodt / Armodt gantz wee doth.
Wol wat weth de ſchwyge /
De dar wol ys de blyue.
Wol wat hefft de holde / Wente vorluſt kuͤmpt bal=
(de.
Myn Leeff ys gudt van allen ſeden /
Schoͤn gebarn van allen Leden.
Se kan wol yunger Geſellen huͤld krygen /
Men wat ſe ſuͤth / dat kan ſe nicht ſchwygen.
Jck bin eins klenen Breues ock ein Bad /
H
Godt
Godt groͤte dy Leeff all ſunder ſpott.
Jck entbed juw mynen fruͤndtliken grodt /
Van rechter leue ick dat dohn moth.
De alderleueſte myn de ick ye gewan /
De groͤte ick van Herten efft ick kan.
Vnd groͤte ſe ſo menge ſtund /
Als Sandskorn liggen yns Meers grundt.
O alderleueſte Junckfrouw tzart /
Jck doth juw kundt tho deſſer vart.
Veel tho hoͤrn vnd nicht anmercken /
Dat ſynt all vorlaren wercke.
Sehe vor dy / ſchnelle Huͤnd yagen dy /
Suͤſtu vmm vnd werſt gefangen /
So ys all dyn arbeidt vorgangen.
Ein yunck Man vnd ein oldt Wyff /
Dar twiſchen ys gemeinlick kyff.
Wol dar wil klaffen tho vele /
De wert ein Geck yn dem ſpele.
Ach ſchwygent ys kunſt / Klaffent maket vngunſt.
Schwyge vnd lydt / mercke vnd mydt /
Suͤ tho wo du dy hyr ſtelleſt /
Dat du dyner Geſelſchop nicht engeldeſt.
Ach HErr Godt wo ſehr / gheit Goldt vor
(Ehr.
Goldt vnd Suͤluer mach men krygen /
Wol nene Ehr hefft / de moth ſchwygen.
Bedroͤuede Herten ſchoͤlen ſoͤken /
Schoͤne Frouwen mit witten Doͤken /
Dartho guden Rynſchen Wyn /
Jch weth nene beter Medicin.
Jck entber / dat ick beger /
Koͤnde ick dat erlangen /
So weer myne ſorg vorgangen.
Hyr
30
Hyr kuͤmpt veel her / des ick nicht beger /
Dat ick beger / kuͤmpt ſelden her.
Hoͤdt dy Geſell vnd wes gemeidt /
Dy wert noch lones arbeidt.
Hoͤdt dy Geſell vnd wes geſundt /
Vnd hebb alltydt ein hoͤueſche Mundt.
Wat ick weth vnd nicht weten ſchal /
Dat weth ick nicht / vnd weth ydt all.
Jck bin begaten ſunder natt /
Ein valſch Fruͤndt de dede my dat.
Dar ick my gudes tho vorleth /
Dat was de yenne de my vorreth.
Dat ys warlick ein gaͤr wyſs Man /
De tho allen tyden ſchwygen vnd ſpreken kan.
Jck hebb geyaget / dat my behaget /
Godt hefft geuoͤget / dat my genoͤget.
Hedde ick alles Wildes koͤr /
Jck yagede men dat ick hebb voͤr.
Jck meinde wo ſe weer ein Gaſt /
Do ſe quam yn myn Herte.
Nu hefft ſe dar gehuſet vaſt /
Daruan ſo lyde ick ſchmerte.
Wold ſe ſteds ein gud Naberſche ſyn /
My ſchold erer nicht vordreten.
Se ys myn Roſengardelyn /
Des lathe ſe my geneten.
Mach ick juw huͤld nicht erweruen /
So moth ick warlick ſteruen.
Wes friſch vnd wolgemodt /
So wert alle dinck noch wol gudt.
De Leffhebber ſterfft gantz vaken /
Dat en de Dodt nicht wert raken.
H ij
Wenn
Wenn he ſynen willen nicht kan erweruen /
So ſecht he / warlick ick moth ſteruen.
Jck hebb nuͤwerl beters geleſen /
Men wol tho donde vnd froͤlick weſen.
Ach wo gerne / Wo ſelden wo verne /
Jck van er bin / So krenckt my de ſinn.
Jck was gantz leeff yn einem Huſe /
Do leuer quam / do moͤſt ick vth.
Nu bin ick geuallen van dem Steg /
Wil Godt ick kaͤm noch wol wedder tho weg.
Godt geue Godt groͤte /
Vorleſe wy de Scho / ſo behold wy de Voͤte.
Jdt fraget mennich wo ydt my gheit /
Ging ydt my wol / ydt weer em leidt.
Mit ſoͤlcken reden als he ydt menet /
So wil ick lachen wenn he wenet.
Jdt ſy ſyn ſchimp edder ſpott /
Wat he my guͤndt / dat geue em Godt.
Ach leuer gedenck an my als ick an dy /
So biſtu ſelden dancken fry.
Ein Fruͤndt yn der nodt / Ein Fruͤndt yn den
(dodt.
Ein Fruͤndt yn der truͤwe /
Ein Fruͤndt achter ruͤgge / Dat ſynt veer
Stalen
(Bruͤgge.
Wol deſſe recht kan raken /
De mach wol Fruͤndtſchop maken.
Hebb reine Hend vnd ein hoͤueſchen Mundt /
So blifft dyn Lyff vnd Seel geſundt.
All myne Fruͤnd hebb ick vorlaren /
Vnd gudt Luͤbſch Beer vtherkaren.
Dat maket my gantz dull vnd fro /
Dat ick kan kamen nergen tho.
Buwent vnd kyff / Koͤſte vnd ſchoͤne Wyff /
Ne=
31
Nemen Penning vnd Lyff.
Wor men der Leue nicht wil ſparen /
Dar kan ſe nicht lange waren.
Ach wyſe Man / an deſſen reden machſtu
ſchou=
(wen /
Wat loſsheit ys in etliken reden der Frouwen.
Salomon / Dauid / Adam / Abſolon vnd Samſon /
De woͤrden all bedragen van den Wyuen /
Wol kan nu vnbedragen blyuen.
Leeff tho hebben ys ein wunderlick leͤuen /
Dat kan anders nicht als ſorg geuen.
Wol Godt leuede bauen alle dinck /
De doͤrfft nicht ſorgen vor yennich dinck.
Ach ſcholde ick des nicht lachen /
Dat ick datſuͤlue kan maken /
He meint dat he de leueſte ſy /
Vnd quam doch yn myn Herte ny.
Wenn ick by er weſen mach /
So duͤnckt my twintich Jaer ein Dach.
Hyr kuͤmpt jtzt veel her / Dat ick gaͤr nicht be=
(ger.
Wat ick nicht lyden mach /
Dat beyegent my alle Dag.
Men hatet my / ick lyd darmed /
Jck wold wol / dat men ydt nicht ded.
Hebb ick recht in allen ſaken /
Wat acht ick denn der Luͤde ſprake.
Der Fruͤnde der hebbe ick veel /
Wenn ick ſe yo nicht hebben wil.
Ja wenn ick erer behoͤue /
So ſynt ſe ym Garden vnd grauen Roͤuen.
De ſick hoͤger hoͤldt als he ys /
Bedruͤcht ſick ſuͤlueſt / dat ys gewiſs.
Jn truͤwen gehoͤrt ein ſchimplick wordt /
H iij
Dat
Dat ſchaltu nicht valſchlick gloſen.
Segg dat nicht vort noch hyr efft dort /
So biſtu werdich der Roſen.
De dinge werden nuͤmmer gudt /
De men bauen mathe doth.
Ach wol dar wuͤſte / wo wol wolſprekent ſtaͤth /
He ſchold ſick ſchemen / ſpreke he quaͤdt.
Ach hedd ick Geldt na mynem willen /
So wold ick den Paweſt wol ſtillen /
Vnd ſchlapen by des Abtes Wyue /
Vnd wold noch ym Land wol blyuen.
Wol de Leue wil koͤpen /
De laue vth ein par Scho mit Knoͤpen.
Wenn ſe denn de Scho wil halen /
So ſchal men ſe er vp de Wandt malen.
Och HErr Godt wy ſynt yo men Geſte /
Dennoch buwen wy hoge Veſte.
My vorwundert dat wy nicht muͤren /
Dar wy ewich moͤgen duͤren.
Glyck vnd Recht waret aller lengeſt /
Suͤ wol tho wat du betengeſt.
Wultu weſen vnuorworen /
So hoͤdt dy vor de liſtigen Horen.
Wol vp droͤgem Land wil ſchepen /
Vnd dat Water wil mit einem Seue meten.
Vnd vp dem Water doͤrſchet /
Vnd den Dreck vaken waſchet.
Vnd ſick mit Horen beweͤrt /
Dem ys noch Ehr efft Gudt beſchert.
Groth vngluͤcke ys vpt bolen /
Dat hoͤr ick leſen yn allen Scholen.
Noch ys neen Geſelle ſo klein /
He
32
He wil vor ſick hebben ein Wyff allein.
Och wo ſehr he dwelet /
De ſyn Herte einem andern beuelet /
Vnd ſynen ſinn darhen keret /
Dar men ſyner nicht begeret.
Hoͤr du Narr wilſt dy doch ſchemen /
Vnd laten des Duͤuels Proceſſien betemen.
Volg Chriſto dynem Godt vnd HErn /
Vnder ſynen Bannern wilſt dy kern:
Dat ys ſyn Cruͤtze vnd ſyn Dodt /
Syn ſchwar Lydendt vnd Wunden rodt.
Mennich Man kuͤmpt / dar mennich Man ys /
Mennich Man weth nicht / wol mennich Man ys.
Wuͤſte mennich Man / wol mennich Man weer /
Mennich Man ded mengem Man grote ehr.
Gudt maket modt / Modt maket homodt.
Homodt maket nydt / Nydt maket ſtrydt.
Strydt maket armodt / Armodt maket fred.
Ach vorlangen vorlangen /
Dy was ick entgangen.
Scheiden hefft my erdacht /
Dat my vorlanget Dach vnd Nacht.
Jck wil des wol vorbeiden /
Veel beter ys hapen den ſcheiden.
Do ick ryke was vnd koͤnde geuen /
Do hadd ick Fruͤndtſchop allerwegen.
Nu ys my leider dat Gudt entghan /
Des ſynt my de Fruͤnde affgeſtaͤn.
De Buͤdel ys my worden licht /
Se ſehen my wol / ſe kennen my nicht.
Dith ys nu der Werldt ſtaͤdt /
Do my gudt / ick do dy quaͤdt:
Heue
Heue my vp / ick ſtoͤte dy nedder /
Ehre my / ick ſchende dy wedder.
Mennige Fruͤndtſchop wert geſcheidet /
Daruͤmm dat de Tung oͤuel wert geleidet.
O Tunge du gaͤr klene Lidt /
Du makeſt mennigem groth vordreth.
Moͤchten rykedag vn̄ ſchoͤnheit alltydt duͤren /
Dat weer wol groth voͤrdeel vnd gudt.
Men dar ys quadt vp tho muͤren /
Dat leſte fundament ys de Dodt.
Wenn du gekarn werſt tho grotem Stad /
So ſehe dy voͤr / ick dy rad /
Wem du ſchadeſt efft betyeſt mit ſchand /
Dat du nicht valleſt / wenn du meinſt tho ſtaͤnd.
Jn allen dingen de du wult beghan /
Bedenck wat dy moͤcht daraff entſtaͤn.
Eines ſchalckes Oge nydet dat /
Dat ein gudt Geſell wat gudes hat.
Lath ſe vuͤſte ryden vnd nyden /
Dat my Godt guͤndt / moͤten ſe lyden.
Wenn ick tho kope vuͤnd einen Yſern Hodt /
De my moͤcht vor loͤgen ſyn gudt /
Vnd ein Schildt gewiſſe vor ſchelden /
De twe wold ick duͤr vorgelden.
Dartho ock ein hogen Thorn vor truren /
Den wold ick mit Tinnen bemuͤren.
Hedd ick ein Huſs vor vngemack /
Dat lethe ick nuͤmmer ane Dack.
Deßgeliken vor older eine Saluen /
De wold ick ſtryken allenthaluen.
Vnd hedde vor den Dodt ein Swerdt /
Dat weer wol vele Geldes werdt.
Older
33
Older ane Wyſsheit / Wyſsheit ane wercke.
Heren ſunder Volck / Volck ſunder dwanck.
Stede ſunder Recht / Recht ſunder Gnade.
Houart ſunder Gudt / Gudt ſunder Ehr.
Eddel ane Tucht / Tucht ane frucht.
Geiſtlick ordē ane frede / Junckfruwē ane ſchemde.
Deſſe twoͤlff Stuͤcke vorderuen de Werldt.
So ſchoͤn ys nemandt noch ſo werdt /
De Dodt maͤckt / dat men ſyner nicht begert.
Wo leeff de Minſch ym Leͤuend ſy /
He ys na dem Dod bywanendes fry.
Nemandt ſchal ſyn lydent klagen /
Den rechten Fruͤnden de ydt mit em dragen.
Mennich klaget ſyn lydendt vort /
Dem yennen de ydt gerne hoͤrt.
Jck meinde ydt were Eken /
Allent wat de Luͤde ſpreken.
Nu yſſet kume Linden /
De warheit kan men nergen vinden.
Fruͤndt ym ſchyn / dennoch Vyendt tho ſyn /
Dat ys ein quadt Fenyn.
Ouerſt ein Fruͤndt achter Ruͤgge /
Dat ys eine vaſte Bruͤgge.
De ſyne Fruͤnde proͤuen wil vnd ſchal /
De proͤue ſe yn vngeuall.
Wente ym gluͤck ys mennich Fruͤndt /
De yn der nodt gaͤr nichtes guͤndt.
Wente Fruͤnde yn der nodt /
Der ghan wol twintich vp ein Lodt.
Vnd de men denn meint de beſten ſyn /
Der ghan wol voͤfftich vp ein Quentyn.
Recht dohn hefft my bedragen /
J
Jck
Jck hadd recht vnd wart belagen.
De Loͤgners ſynt mynem Heren leeff /
Se ſtelen mehr als ein ander Deeff.
Drinck vnd gilt /
Vnd gha wenn du wilt.
Gerechticheit wor biſtu gebleuen /
Vntruͤwe hefft dy vordreuen.
Gerechticheit moth ſtaͤn achter der Doͤr /
Vntruͤwe blifft alltydt heruoͤr.
De Tungen nicht dwingen yn der Joͤget /
Eddel und Ryke ane doͤget.
Acker ane Frucht / Frouwen ane tucht.
Denen ane Lohn / Suͤnde ane hoen.
Woldadt ane danck / Ethen ane Dranck /
Leſen vnd nicht vorſtaͤn / Gude Wercke vngedaͤn.
Meinheit ane enicheit / Heren ane Wyſsheit.
Foͤrſten ane meticheit / Ehr ane Rechticheit.
Ridders ane Bardt / Vnd Papen vngelart.
Soͤdder dat dith wert / Js de Werlt all vorkert.
He lidt pyne vnd ſchmerte groth /
De gern bleue vnd doch ſcheiden moth.
Dre dinge de weth ick vorwar /
De maken myn Herte ſehr ſchwar.
Dat erſte my ſehr ſorgen doth /
Dat ick gewiſslick ſteruen moth.
Dat ander beſchwert my noch mehr /
Wente ick weth yo nicht wenner.
Dat druͤdde bedroͤuet my bauen all /
Dat ick nicht weth / wor ick blyuen ſchal.
Hyruͤmm wil ick my bekeren /
De Suͤnd laten vnd ſteruen leren.
Vnd Gades Gebad bewaren /
So
34
So mach ick ynt ewig Leͤuendt varen.
Och HErr Godt wo Suͤndich kaͤm ick tho dy /
Jn mynem leſten End ſta my by.
Jn velem vntydtlikem klaffende vorwar /
Vindt men mengen Loͤgener twar.
Wultu dat ydt dy wol ſchal gelingen /
So ſuͤe wol tho allen dingen.
Alltho veel gloͤuen ys nicht gudt /
Dat weth nemandt wat ein ander doth.
Jck bin bedragen vp deſſer Erden /
Dat ick bin mach ein ander werden.
Welcker Geſell ſick wil dat Hoeroͤuel affkeren /
De ſchal ſick mit guden Geſellen beweren.
Wor ſe ſitten by dem kolden Wyn /
Vnd laten eine Metze eine Metze ſyn.
Schoͤne woͤrde mit klener gunſt /
Js groth bedroch mit lichter kunſt.
Wol des Auendes drinckt alſo ſeer /
Dat ſyn Hoͤuet kuͤmpt vth der keer /
De ſchal des Morgens froͤ vpſtaͤn /
Vnd vp deſuͤlue ſtede ghan /
Vnd drincken ſick ſo vull als he was /
So kuͤmpt ſyn Hoͤuet wedder vp ſyn paſs.
Mennich Man van dem andern ſprickt /
Bedecht he wat em ſuͤluen gebrickt /
Vnd wes em vnd den ſynen voͤr ſteith /
He ſchweg wol ſtill vnd ſed van nemand leidt.
So werſtu de rechteſte de yuͤ wart gebarn /
Vnd de wyſeſte de yuͤ wart erkarn.
Ach Kleffer lath dyn klaffent ſyn /
Wat ick vorgelde dat ys myn.
Mennich Man my des vorgan /
J ij
Dat
Dat he ſuͤluen nicht vorgelden kan.
Daruͤmme kaͤm ick oͤuel tho /
My hatet ſo mennich / dem ick nichts do.
Dith ys yn deſſem Huſe ein recht /
Wol yn de Koͤke nichtes drecht /
De ſchal dar buten blyuen ſtaͤn /
Beth dat em de Kock daryn heth ghan.
Jdt kuͤmpt ock wol vnderwylen /
Dat de Kock alſo moth ylen /
Vnd gheit mit dem Lepel vmm den Herdt /
Wilde Geſte he ſelden begert.
Jck quam gegangen yn ein Landt /
Dar ſtundt geſchreuen an der Wandt:
Wat ick nicht vorbetern kuͤnde /
Dat ſchold ick laten als ickt vuͤnde.
Druncken drincken wat ys dat /
Gades thorn vnd der Werldt haͤt.
Vorleſen Gudt vn̄ Ehr / Vordoͤmen Lyff vn̄ Seele.
Vnd ein vull Man ein dull Man.
Drunckenheit ys ein Moder van allem qua=
(den /
Weſet nuͤchtern vnd latet juw raden.
De Megde ſchoͤlen nicht veel drincken /
De Megde ſchoͤlen verne dencken.
De Megde ſchoͤlen nicht veel ethen /
Dartho ſchoͤlen ſe weinich ſpreken.
Eine Maget de dar gifft / de buͤth ere Ehr /
Eine Maget de dar nimpt / de vorkoͤfft ere Ehr.
Eine Maget de mit ehren wil leͤuen /
De ſchal noch nemen effte geuen.
Ein Wyff / Wyn / Woͤrpel vnd Haſen /
De maken mengen Man raſen vnd vorbaſen.
Ein Krudt dat heth mala Mulier,
Dar=
35
Daruoͤr ſo hoͤde dy ſemper.
De eine Hore nimpt tho Echte /
De kuͤmpt ynt Haͤnreyer geſchlechte.
Dith ſynt veer boͤſe ſtuͤcke yn
einer Stadt.
Dat erſte ys ein homoͤdich Boͤrgermeiſter /
Dat ander ein ſeggern Raͤdtman /
Dat druͤdde ein vorſuͤmich Kemerer /
Dat veerde ein vngehorſam Boͤrger.
Och du arme Beerſott /
Wo kuͤſſeſtu dynen Bueck vor einen Affgodt.
Wultu dy des nicht vortyen /
Wol wil denn na dy fryen.
De Auende vn̄ Morgen ſynt nicht glike gudt /
De Moͤrgē deit ſorgē / de Auendt vortert dat Gudt.
Wold de Auendt ſorgen / als de Morgen doth.
So moͤcht mennich ryden / de nu wol ghan moth.
Vp hapen leͤue ick / Godt mach beraden mick.
Jck geloͤue truͤwlick yn Godt /
He wert my helpen ſunder ſpott.
Wol vp Godt vortruwt vp deſſer Erden /
De wert nuͤmmer vorlaren werden.
Och yung Frouw ick wold weten alſo gern /
Efft de Boelſchop ſchimp effte ernſt weer.
Gud Geſell dat ſegg ick juw mit gelimp /
Jdt ys nedden ernſt vnd bauen ſchimp.
Nu wolan dat moth ick lyden /
Vp loſen Bruͤggen ys quadt ryden.
Vnd ſtillen mynen modt / Gelyck als de Huſshane
(doth /
Wenn em de eine Hene entgheit /
De ander vort wedder by em ſteith.
J iij
Ach
Ach HErr Godt wo oͤuel kaͤm ick tho /
My hatet ſo mennich dem ick nichts do.
Dede ick em noch ſo gudt /
Achterſprake ick lyden moth.
Jn lyden fro / De wol kan de do alſo.
Wol my beſchimpt vnd de mynen /
De gha tho Huſs vnd beſehe de ſynen /
Vindt he denn dar neen gebreck by /
So kaͤm he bald vnd ſtraffe my.
Jck hebb ein Ree yn der yacht /
Darna hebb ick geyaget Dach vnd Nacht /
Moͤchte ick des Rees geneten /
Myn yagent ſchold my nicht vordreten.
Godt groͤte dy myn leue Licketappe /
Du drinckſt nicht gern vth dem leddigen Nappe.
Alle Beker wultu drincken vnd ſtoͤrten /
Dat wil dy dyn Leͤuendt koͤrten.
Koͤndeſtu doch dat wat laten /
Dat moͤcht dy mengen Penninck baten.
Tho Rom ys menger worden thom Knecht /
Doͤrch vproer / nydt / twiſt / haͤt vn̄ Krygs geſchefft.
Joabs vorredtlike dadt vnd mordt /
Doͤrch Salomonem ock geſtrafft wart.
Mennich nuͤtte Boeck hebb ick vnd gudt /
Dat ick nummermehr recht leſe vth /
Ock nicht vorſta des Bokes mein /
Men ick yag daraff de Flegen groth vnd klein.
De nicht kan ſpreken ya vnd nein /
Vnd rades plegen vmm groth vnd klein /
Vnd wil doch wyſs weſen geſehen /
De thuͤt de Narren Ploech allein.
De buwen wil / de reke voͤr an /
Wat
36
Wat koſtens de dartho moth han /
Vnd wat em aff vnd tho wert ghan /
So wert de ende richtich ſtaͤn.
Jn thokuͤmpſtich arbeidt he gern veldt /
De ſick den Braſſers thogeſeldt /
Vnd ſteds na ſchelden vnd vullen ſteldt /
By ſoͤlcken Narren blifft yo neen Geldt.
Dem wert beualen ein ſchwar Pandt /
Dem vele Gudes kuͤmpt thor Handt.
Vnd he den Armen nicht reckt de Handt /
So ys ſyn Ryckdom oͤuel bewandt.
De vanget twe Haſen vp eine tydt /
De meint tho denen twen Heren mit flyth /
De doch malckander entyegen ſyth /
De Ael demſuͤluen yo offt entglith.
De Narren ſchold men warpen mit Lungen /
De vnnuͤtte bruken Mundt vnd Tungen.
Jdt ſy denn geſpraken efft geſungen /
De Specht vorredt mit ropen ſyne Jungen.
De wat vindet / de deith vnrecht /
Wenn he dat mit ſick henne drecht.
De dith ſo ſehr geringe wecht /
De Duͤuel en dat ynbleſt vnd ſecht.
De Handt de by dem Wege ſteith /
Wyſet de Strate de ſe ſuͤluen nicht gheit.
Glyck ys ein Lerer tho leren bereidt /
De doͤgede lert / vnd ſuͤluen nicht deith.
De ſynen ſinn thor Wyſsheit kert /
Alle tydt ſe hoͤrt vnd ock lert.
De doͤgede werden an em gemehrt /
Vnd wert yn ewicheit geehrt.
Chriſtus de rechte Dauid auerwan /
Den
Den Sathan den vngehuͤren Man.
Jn armode vnder dem Cruͤtze groth /
Als he daran hengde naͤckt vnd bloth.
Wo Dauid aͤn Swerdt nedder ſloech
Den Goliath / de ein Speth vnd Harnſch droech.
De Hoͤuwſprincken hoͤden an der Suͤnnen /
Water geten yn einen vullen Borne /
Vnd bewarn eins vntuͤchtigen Wyues ehr /
Beter dat he nicht gebaren weer.
Frouw Helena doͤrch er prangen /
Wart van Paris geweldich gefangen /
Vnd wart geuoͤrt yn froͤmde Land /
Houart bracht ſe beid yn laſter vnd ſchand.
Arſtedye aͤn Regiment vnd meticheit /
Dat ys halff vorlaren arbeidt.
Wol nicht de rechten Kuͤnſt ſtudert /
Vnd na der Schrifft ſick nicht regert.
Wat vnnuͤtte ys / he dat gern lert /
Des ſinn ys mehr als halff vorkert.
Schold Godt ſyn Werck alſo maken /
Dat he vnſen willen ſchold raken /
Tho velen tyden vnd ſehr vaken /
Ging ydt oͤuel yn allen ſaken.
Wol Predigen wil vnd hefft neen ſchutz /
De moth van den Tyrannen lyden groten trotz /
Dartho ſettet an en de raſende Poͤuel /
Vnd oͤuet allen modtwillen vnd wreuel.
Beſitten etwes veel beter ys /
Als nichts hebben tho aller friſt.
Wor de Richter ſchenckt Beer efft Wyn /
Vnd de Knackenhouwer Heren des Rades ſyn /
Vnd wor de Becker ſuͤluen ſetten dat Brodt /
Vnd
37
Vnd de Buren de Mette doth.
Alldar lidt grote nodt de arm Gemein /
Ach HErr Godt help der Armodt denn.
De moth vorſchwinden glyck dem Kaue /
De dar ſprickt Cras, Cras, als ein Raue.
Bruckt oͤuel deſſe tydt / ded ys Gads gaue /
De blifft ein Narr beth thom Graue.
De waſchet den Tegelſteen wol tho degen /
De ſyne Frouw wachtet yn allen wegen.
Dat Water yn den Born wil dregen /
De Houwſprincken waret he vor den Regen.
De doͤrch ſyne Vinger ſehen kan /
Vnd leth ſyn Wyff einem andern Man /
De hefft de Narren Kappe mit an /
De Katte lachet / de de Muſs ſuͤth ghan.
Leue nicht ſunder ſchuͤw de Suͤnd /
Boͤſsheit wert geſpoͤrt yn Gades Fruͤnd.
Do wy yn Adam all ſynt geſtoruen /
Hefft Chriſtus dat Leͤuendt wedder erworuen.
Wultu rein ſyn der Suͤnden vnflath /
Suͤ yn deſſer Slangen Antlath.
Am Jordan Chriſtus ys gedoͤpet /
Daryn hefft alle Suͤnd vorſoͤpet.
Chriſtus van Marien ys gebarn /
Suͤs weer wy alleſampt vorlarn.
Sehe dy voͤr vnd ſchuwe /
De Duͤuel leth nemandt rouwen.
Fruͤchte dy des Duͤuels liſt /
Efft he ein ſchynende Engel ys.
De ſteds den Eſel ſtoͤrt mit Sparen /
Vnd ruͤckt en offt beth vp de Ohren /
Syn rydent ys feil / vnd offt vorlarn /
K
Haſti=
Haſtigen toͤrnen / ſteith wol tho einem Doren.
Wor de Klocke van Ledder ys /
Vnd de Knepel ein Voßſtert ys /
De klanck nicht verne gehoͤrt ys /
Mit Meel all Muͤnd thoſtoppen ys vnwiſs.
De Huͤnde yn de Kercken voͤrt /
Dar mennich Minſch den denſt Gads hoͤrt /
Predekye / Miſſe vnd Leſent vorſtoͤrt /
Manck de groͤtſten Narren deſuͤlue hoͤrt.
Wenn de Oldern yn vntucht leͤuen /
Vnd vp ere Kinder nicht mercken euen.
Wenn ſe en quad Exempel geuen /
De Kinder ſick denn yegen doͤgeden ſtreuen.
Mennich wil ſyn ein Koepman ock /
Vnd maͤckt ſyne rekenſchop als ein Gock.
De wil nicht lang ein Koepman ſyn /
De veel vthgifft vnd nimpt nicht yn.
De mit der Waͤr vnd Muͤnte vmmgheit /
De he nicht kendt vnd nicht vorſteith.
Des Kopenſchop gantz drad vorſchwindt /
De mehr lohns vthgifft als he windt.
Men kan nu nicht vorkoͤpen mehr /
Men hebb denn Godt vorſchwaren ſehr.
Koͤfft men de Waͤr yn / ſo ſchwert men veͤl /
Men ſchendt de Waͤr vnd vindt ere ſcheͤl.
Wenn he ſe wedder vorkoͤfft thom leſten /
So ſchwert he noch mehr / ydt ſy vam beſten.
Darby ys tho mercken / dat yn allem Land
Veel Narren ſyn / ya ock menger hand.
Wenn dyne Kinder van dy hebben gehoͤrt /
Floeck / ſchwerent vnd vntuͤchtig woͤrd /
Vnd deiſt vor en all wat du wult /
Kamen
38
Kamen ſe denn tho vall / dat ys dyne ſchuldt.
Du planteſt daryn de ding vnrein /
Daruͤmm du offt er ſchand moͤſt ſehen.
Se ſynt dy beualen vor ein ſchwar Pandt /
Godt wil ſe eſſchen van dyner Handt.
De vorreth ſyne Joͤget / ock offt ſyn Lyff /
De vmm Geldes willen nimpt ein Wyff.
Hader / ſchelden / haͤt vnd ock kyff /
De willen weſen ſyn tydt vordryff.
Wem de Sackpype froͤuwd vn̄ kortwyl gifft /
Luten / Harpen / vnd lehr der Schrifft
Vorachtet / vnd de van ſick drifft /
Deſuͤlue ein Narr wol ſteds blifft.
De loͤſchen wil eins andern Vuͤr /
Vnd kamen ſynem egen nicht tho ſtuͤr /
So lang ydt wert alltho vngehuͤr /
Demſuͤluen ys de wyſsheit duͤr.
Jck hold ock de vor Narren gantz /
De froͤuwd vnd luſt hebben ym Dantz /
Beſtuuen ere Been beth an den Bueck /
Sprinck heruͤmme her Vyſteruͤck /
Vnd maken yn allen winckeln ſtoff /
Der Geckerye willen ſe hebben loff.
Ein ytlick merck vnd wol betracht /
De Duͤuel hefft den Dantz bedacht /
Do he de Joͤden reitzede an /
Dat ſe dat Kalff ſcholden beden an /
Dar ſe vmm dantzeden Godt tho hoen /
Dem gliken noch alle Dantzers doen.
Jdt ys geſcheen ym Magdeborgſchen ſticht /
Tho Colbeke wart ein Dantz angericht /
Jm hillgen Auende Chriſtus Gebordt /
K ij
Ein
Ein heel Jaer dantzeden ſe yuͤmmer vort /
Van voͤfftein Frouwen vnd achtein Mans /
Vp S. Magnus Kerckhoff geſchach de Dantz.
Jdt geſchach ock tho Traiectin vp der Maſe /
Etlike Narrinnen vnd ander Dwaſe /
Dantzeden vp einer Bruͤgge ſehr vaſt /
De Bruͤgge brack entwey mit der haſt /
Twe hundert Minſchen bleuen dar dodt /
Vordruͤncken yn ſehr bitter nodt.
Nichts was ſo hoch vnd groth gebarn /
Dat nicht entlick des gluͤcks Thorn /
Vnderdruͤcket vnd ſchloch gantz daͤl /
Jo hoͤger Boem / yo ſchwarer vall.
De offt de Werldt wil vmme meten /
Vnd alle Land vnd Sted weten /
Vnd doch ſick ſuͤluen deith vorgeten /
De gifft offt einem Narren ethen.
Jtzundt noch veel der Narren ſynt /
De lyden wol dat men ſe bindt /
Vnd laten ſick dat Vell affuillen /
Dith dohn ſe all vmm Gades willen.
Laten ſick ein Hundeuell ruͤcken ynt beſt /
Dar nemen ſe denn Geldt voͤr tho leſt.
Eddel Stene de men groth acht /
Hebben nenen Salich gemacht.
Ein Margarit heth Gades Wordt /
Wol dat hefft / dem gheits wol hyr vnd dort.
De yn traͤcheit den Sommer ſchilt /
Vnd ſammelt nicht yn tho rechter tydt /
Em wert geweyert / ſo he biddet mit flyth /
Des Winters wenn he kummer lidt.
De ſteds gerne kifft als ein Kindt /
De
39
De meint de Warheit tho maken blindt /
Deſuͤlue ſick offt den Hekeln an bindt /
Derſuͤluen Narren vele ſynt.
Wor de Suw de Kronen drecht /
Vnd wor de Narre ſitt ym Recht /
Schendig woͤrd vnd geberd ring wecht /
Darſuͤlueſt groffheit bauen wyſsheit fecht.
Ein nye Hillge heth Grauian /
Den wil nu vyren yderman /
Vnd ehren en an allem ordt /
Mit ſchendtliken wercken / wyſe vnd wordt.
De ſynen Soͤn hoͤldt tho der Lehr /
Vnd dat nicht vmme Gades ehr /
He deith ydt ock nicht van andacht /
Edder dat he der Seelen heyl hebb acht.
Men dat he moͤg maken einen Hern /
De all ſyne Fruͤnd moͤg ernern /
Vnd dat em ſyn Leͤuendt nicht werd ſuer /
Alſo wil nu ein ytlick Buer.
Wol armodt wol behuſen kan /
Den hold ick vor einen ryken Man.
Armodt dem Herten frede gifft /
Ryckdom yn groten ſorgen licht.
Wo du vor einen wult Boͤrge ſyn /
So maͤck voͤrhen de rekening dyn.
Du moſt de Schult betalen dohn /
Vnd kuͤmpſt ſelden aͤn ſchaden daruan.
De Houart kuͤmpt vam Duͤuel her /
Doͤrch houart vill der Lucifer /
Vam Hemmel heraff beth yn de Hell /
Doͤrch houart werſtu ſyn Geſell.
Naͤckt biſtu vp Erdtryck kamen /
K iij
Naͤckt
Naͤckt werſtu wedder hen genamen.
Wat bedroͤfft dy vorgencklick gewin /
Du werſt nicht veel nemen mit dy hen.
Lopen maket nenen wyſen Man /
Wente dat ock wol ein Eſel kan.
Wy lopen all hen by dat Graff /
Wol dar loͤpt / de ſehe dat teel recht aff.
Meſſeren / ſingen / ſchryen vnd leſen /
Schmern vnd dergeliken weſen /
Maͤckt nicht fraͤm / wultu Geiſtlick ſyn /
Leue Godt / vnd deel mit dem Armen dat dyn.
De Gytz yo vele oͤuels bringt /
De doͤrch Erdtryck vnd Felſen dringt /
Tho ſoͤken Ertz doͤrch menge weg /
Darmit men der Lyues wolluſt pleg.
Bringet dy dyne Frouw veel Gudt /
Dat wert bedroͤuen dynen modt.
Denn ſe wert Frouw vnd du er Knecht /
Dyn denſt geuelt er ſelden recht.
Wol dar hefft ein boͤſe Wyff /
De hefft dat Fegefuͤr an ſynem Lyff.
He hebb geduldt yn ſoͤlcker pyn /
Beth he ſterfft / ydt mach nicht anders ſyn.
Wert dy dyne Nering hart vnd ſuer /
So gedenck wo dat de erſte Buer /
Mit ſynem vngehorſam hefft vorſchuldt /
Daruͤmm ſo lyd ydt mit geduldt.
Wenn Schriuers vnd Ruͤters grypen an /
Einen ryken ſchlichten Bures Man /
De moth de Leuern gegeten han /
Ja ſchold he ock gantz woͤrgen daran.
Der Schriuers vnd Glyſsners ſynt nu veel /
De
40
De jtzt dryuen willen Ruͤter ſpeel /
Vnd ernern ſick knap vor der Handt /
Glyck als de reyſig Knecht vp dem Land /
Jdt ys warlick yn deſſem Land /
Ein ſunderlike grote ſchand /
Dat men de Straten nicht leth bewarn /
Dat Koepluͤd vnd reyſig Mans ſeker varn.
Wol Luſtgarden hebben wil /
Dem bringen ſe der froͤuwde veel /
Doch reitzen ſe des Minſchen gemoͤth /
By luſt wert kuͤſcheit oͤuel behoͤdt.
Wol Lyff vnd Gudt dem Meer vortruwt /
Deſuͤlue vpt Sandt ſyne Waning buwt.
Schlat yn de ſchantz / ydt ſy all hen /
Wat wedder kuͤmpt / ys dyn gewin.
Moder leue vnd truͤwe /
De ys alle Dage nye.
Men ſecht / dat hapen vnd harren /
Maken veel Luͤde tho Narren.
Lange hapen / lange ſchmerte /
Jn hapen wert bedroͤuet dat Herte.
Jck hebb by my vaken gelacht /
Dat Alkemye nenen ryck macht.
Noch vidt men veel dulle Knapen /
De darmit vortern er Gudt vnd Haue.
Js dy dyne Brudt geſpraken aff /
Hebb neen groten yamer daraff.
Heffſtu gerne wehe vnd klag /
Dat bekuͤmpſtu wol alle Dag.
Ydt ys nicht nye / ſunder by den Olden /
Veel tho ſeggen vnd weinich holden.
Soͤlck vorluſt nicht klagen moſt /
Velicht
Velicht du ydt ock einem andern doſt.
Js dy dyn Gudt ym Meer genamen /
Sy fro dat du daruan biſt gekamen.
Der Seelen Schipbroͤck du beklag /
Gudt kan men gewinnen alle Dag.
Heffſtu veel Schorue an dynem Lyff /
Js beter alſe ein boͤſs Wyff.
De Schorue freten dy de Hudt /
Ein boͤſs Wyff vorſoltet dy dat Krudt.
De lang yn ſynen Suͤnden ſteith /
Vnd denckt nicht vp Gads gerechticheit /
Fruͤchtet nicht Godt wat he ock deith /
Ein ſchnell vntydich Dodt ſoͤlcken gern ſchleit.
Godt ſendt vp vns ſtraffe vnd plag /
He ys vns dat ſchuͤldich alle Dag.
Wente wy wegen nicht mit rechter Wag.
Vnd leͤuen nicht na ſynem behag.
De ſynen Oſſen tho Marckede drifft /
Denſuͤluen vmm ein Sackpype gifft /
De weth nene Wyſsheit effte Schrifft.
De nicht ſynen Vader vnd Moder ehrt /
Dat Godt doch ſuͤlueſt gebuͤdt vnd lehrt /
De ys nicht vele laues werdt /
Vnd ys yn Narrheit gantz vorkert.
De vp Woker ſettet ſyn heyl /
Dem ys ſyne Seel gantz wolfeyl /
Vnd hefft mit Gade nenen deel /
Vnd ys des Duͤuels gantz vnd heel.
Thor Kercken ein ytlick ſchal ghan /
Van Suͤnden vnd Arbeid gantz affſtaͤn /
Am Vyrdag / Geſind / Frouwen vnd Man /
Veel Gecke holden hyr nichts van.
Schwy
41
Schwyge / lyde vnd ock vordrag /
Dyn herteleidt nicht eim ydern klag.
An Godt dem HEREN nicht vortzag /
He gifft vnd helpet alle Dag.
Ach Godt / wo ys vordoruen alle Weldt /
Wo ſtarck licht Vntruͤwe tho Veld.
Wo hart licht Gerechticheit gefangen /
Wo ſehr deith Vngerechticheit prangen.
Pax licht yn kranckheit ſehr /
Iuſtitia vindt men jtzt nicht mehr.
Lex ys nu worden auerall blindt.
Honor mit allem Grad vorſchwindt.
Clerici boͤſe Exempel geuen /
Populus deith ock darna leͤuen.
Haue Megde / Stauen Megde / Horn vnd (Ammen /
De hoͤrn thoſamen yn einem Stamen.
Traͤcheit vindt men yn allen Geſchlechten /
Voͤruth yn Denſtmegden vnd Knechten.
Deſſe hoͤrn nicht manck de Gerechten /
Jdt behoͤrd ſick anders / wenn ſe ydt bedechten.
Neen beter Narr ys yn aller ſaͤck.
Men de ſick alltydt deith gudt gemack /
Vnd ys ſo traͤch / dat he vorbrendt
Syne Schenebene / ehr he ſick vmm wendt.
De trag Minſche ys nemandt nuͤtte /
Denn dat he ſy ein Beerbuͤtte /
Vnd dat men en lathe ſchlapen lang genoech /
Sitten by dem Auen / ys ſyn geuoech.
Dem arbeides Manne volgt Salicheit /
Dem Leddichgenger volgt alle leidt.
Den Leddichgenger ſtrafft Godt de HERR /
Vnd gifft dem Arbeider lohn vnd ehr.
L
Der
Der Leddichgengers nimpt de Duͤuel war /
Vnd ſeyet ſyn Saͤdt gerne dar.
Neen Gudt waſſet gern yn des tragen Huſs /
Men Dreck / Schorff / Floͤ vnd ock Luͤſs.
Dith ſynt des Tragen dachlikes Geſte /
Jck weth nicht / welcker van deſſen ſy de beſte.
Ein traͤch Narre ys nicht veel werdt /
Ja / ſelden wiſchet he ſynen Stert.
Dem vulen edder vnluſtigen Doren /
Den ethen de Luͤſe aff de Ohren.
By groten Maͤltyden vnd Panckatern /
Deith menger ſchaͤm vnd tucht vorlern.
Den ſelden wert van doͤget geredt
Am vullen Diſch / ydt ſy denn geſpoͤtt.
Wol rouw wil hebben allhyr vp Erden /
De mach dort wol vnrouwich werden.
Wultu by Chriſto weſen fyn /
Schick dy / ydt moth gecruͤtziget ſyn.
De gewint de Suͤnd vnd vorluͤſt de tydt /
De ſtedes by dem Spele licht.
Wat beroͤmeſtu dy der Titel groth /
Vnd biſt an den rechten Kuͤnſten bloth.
De dar ys gelert / dem do ick Ehr /
Van welckerm kuͤmpt alle Werdicheit her.
Men ſprickt / lang tho Haue lang yn der Hell /
Wol ſyn Geweten raden wil /
De myde den Hoff / dat ys myn raͤdt /
Wente Heren gunſt yn twyuel ſtaͤth.
Ryck willen ſyn vnd dartho recht /
Dat rymet ſick als ſchlim vnd ſchlecht.
Gheit ein Kameel doͤrch dat Nateloͤr /
So wert de Ryke ym Hemmel ein Herr.
Kindt
42
Kindt Kindes kinder veel /
De helpen dy balde thom teel /
Vnd laten dy nichtes ynt Huſs /
Wat nicht wil ghan / dregen ſe henuſs.
O Rom do dy ein Koͤninck plach tho regern /
Werſtu egen yn mengen manern.
Darna wuͤrdeſtu yn Fryheit geehrt /
Van einem gemenen Rad regert.
Ouerſt do men na Houart ſick ſteld /
Na Ryckdom vnd na groter Geweld /
Vnd Boͤrger wedder Boͤrger fecht /
Vpt Gemene beſt hadd nemandt acht.
Do ded de Gewaldt ein deel vorghan /
Thom leſten einem Keyſer vnderdaͤn.
Vnd yn ſoͤlcker Gewaldt vnd ſchyn /
Biſtu voͤfftein hundert Jaer geſyn.
Vnd ſteds genamen aff vnd van /
Glyck wo ſick minnern deith de Maen.
Als de Maen ſick minnert vnd affbrickt /
So ys dyne Gewaldt tho minring geſchickt.
Wold Godt dat du ock groͤtedeſt dick /
Vnd werſt ock ſo dem Mane glyck.
Etlike menen / de hillge Dach ſy erdacht /
Dat Godt klein arbeidt nichtes acht /
Dat men hoͤldt Bredtſpeel vnd Brickenſchlach /
Vnd ſitt by den Karten den gantzen Dach.
Dat vale Perdt ſe ſtryken vnd leiden /
Er woͤrd koͤnen ſe ſo bereiden.
De leſen Veddern / de ſtryken Plumen /
Vnd voͤrn dat ſpil ſuͤs vnder dem Dumen.
De leeffkoſet / de runet heimlick yn den Ohrn /
Doͤrch ſoͤlcke wert menge Saͤck vorworn.
L ij
De
De men ſelden tho Rechte kan klaren /
Suͤs kuͤmpt mennich vort yn korten Jaren.
Dat he ſick Teller licken ſuͤs erner /
Mennich doͤrch legen wert ein Herr.
De de Plumen effte Vlen ſtryken kan /
Vnd mit dem valen Perd vmm ghan /
De wert tho Haue wol geehrt /
Erbarheit men dar nicht begert.
Dat ſchal men recht alſo vorſtaͤn /
Tho Haue ys ock mennich fraͤm Man /
Men de werden ſo nicht voͤrgetagen /
Als de mit dem valen Perd ploͤgen.
De koͤnen de Wulle vnderſtrouwen /
Vnd den Hern de Negel klouwen.
Wol am klenen vnſparlick ys /
Mach werden ryck tho nener friſt.
Des Herten oge gifft neen Pandt /
Jdt gheit doͤrch Meer vnd alle Landt /
Doͤrch Hemmel vnd Helle nedder /
Vnd kuͤmpt doch ſchnelle herwedder.
Men vanget wol Wyff vnd Man /
Gedancken nemandt vangen kan.
De Bande moͤcht nemandt vinden /
Darmit men de gedancken moͤcht binden.
Eine Frouw ſo gern van wyſsheit hoͤrt /
De wert nicht bald yn ſchand vorkert.
Drunckenheit den Armen maket /
Dat he ſick vor Ryck achtet.
Den Zagen maͤckt ſe haders vull /
De Stummen maͤckt ſe reden wol
Dartho oͤpent ein vuller Mundt /
Wat he gedenckt yns Herten grundt.
Mei=
43
Meiſter Fumfey ys hyr mit der Alkemye /
Jck ſett ock vam Wyue darby.
Clawes Eſels ohr nu frag ick dy /
Efft ock groͤter bedroch vp Erden ſy /
Nye vnd oldt menget men thohope /
Vnd geldt alleins men ym kope /
Jdt ſy Herinck / Hoppe / Auet edder Krudt /
Jodoch moth ydt vor vull ghan vth.
Jtzlick mit valſcheit tho vorkoͤpen begert /
Nene Kopenſchop ſteith recht yn ſyner werd.
Salich aͤn twyuel ys de Man /
De ſick vor valſcheit nu hoͤden kan.
Entechriſtes Geſellen de varn darhen /
Er Geſelſchop ys groth vnd nicht klein.
Ein yder kan nicht tho nouw thoſehen /
De valſchen Narren ſynt de ick mein.
Gude Lehr hoͤldt mennich vor tandt /
Vnd vart alſo yn Sluraffen Landt.
Se ſparn nicht noch See edder Sandt /
Jodoch ere Reyſe ys nichts bewandt.
De Sluraffen ſynt noch menger hande /
Er Schip quam eins yn deſſe Lande /
Vnd leth der Narren hyr ſo veel blyuen /
Dat men ſe nicht wol kan vordryuen.
Doch moͤcht men vp ſe denn wol dencken /
Jn der Flaſsarne dat Flaſs mit en ſencken.
Wente de Sluraffen ſynt gern graue Knodaſt /
Se ſcholden dat Flaſs nedder druͤcken vaſt /
Jn Weſtualen vnd ock yn Saſſen /
Dar veel Flaſſes plecht tho waſſen.
Dar plegen de Megde lud tho ſingen /
Wenn ſe dat Flaſs thor Roͤſte bringen.
L iij
Se
Se plegen dat deep ynt Water tho ſencken /
Denn moͤten ſe der Sluraffen dencken.
Doch ſcholden ſe aͤn huͤlp mit nenen dingen /
De Sluraffen ſuͤs tho Bade bringen.
Beguͤnd men etlike ſo tho doͤpen /
De andern ſcholden wol bald tho Schepe lopen.
Vngeuall kuͤmpt mengem thor Handt /
Hefft doch nenen Baden darna geſandt.
Ein wyſs Man ydt beth affwenden kan /
Daruan ſprickt hyr Sebaſtianus Brandt.
Vngluͤcke mennich nicht gern lidt /
Vnd ringet darna alle tydt.
Daruͤmm ys nicht wunder daran /
Efft em dat Schip woͤrd vnderghan.
Efft wor ein vngluͤck ys ſuͤs klein /
So kuͤmpt ydt doch ſelden allein.
Wente na der Olden Sproͤke vnd ſag /
Vngluͤck vnd Dreck waſſen alle Dag.
Men ſchal ein klein vngluͤck affwenden /
Vp dat neen groͤter kaͤm thon Henden.
De ys ein Narr de anders deith /
Ein klein nicht lang allene ſteith.
Kuͤmpt dy quadt tho / wat ydt ock ſy /
Tracht dat neen arger kaͤm darby.
Kanſtu ſo moͤte dem klenen gerad /
So kricht dat grote nene ſted ſo drad.
Etlike er Hend waſchen vorgeten /
Wenn ſe tho Diſche willen ghan ethen.
Etlike ſynt ock van den vnwitten /
Se ghan yn ſoͤlcke ſted ſitten.
Dar ein ander werdiger tho weer /
Dem ſe ſuͤs beden klene Ehr.
Moͤten
44
Moͤten offt lyden woͤrd vnd bed /
Ruͤcke wat nedder tho deſſer ſted.
De ſchande lidt he denn mit recht /
Als de HERR ym Euangelio ſecht.
He ys ein Narr / ya ein grauer Gaſt.
De ſuͤs erſten yn de Schoͤtteln taſt.
Voͤrdert ſick ſuͤluen erſt mit ruwen /
Vor andern Geſten / Hern vnd Fruwen /
Hoͤldt ydt ſuͤs vor ein groth geluͤck /
Taſtet auer na dem beſten ſtuͤck /
Dat denn em offt valt dar nedder /
Vpt Diſchlaken efft vp de Kleder /
Dar he ſick ſuͤs nichtes vor hoͤdt /
Freth haſtich / vnd ſchluͤckt als ein Roͤdd.
De Mundt he bauen der Schoͤtteln hoͤldt /
Wat em daruth auer de Lippe voͤlt /
Suͤs yo nicht kame tho ſpilde /
Deſſe hoͤrt yn der grauen Narren gilde.
Blifft em vmm de Mundt / wo weinich ydt ſy /
Van Vette bekleuen efft van Bry /
Wiſchet nicht erſt ſyne Mundt fyn /
Drincket ſo van dem Beer vnd Wyn /
Dat dat Vett bauen ym Beker ſchwimpt /
Ein ander dith vor grote walgering nimpt.
Jdt hefft ock mennich Narr deſſe wyſe /
Wenn he yn dem Mund kouwet de Spyſe /
Drinckt denn ock glyck einem Dwaſe /
Maͤckt Suppen ym Beker efft Glaſe.
Kuͤmpt em ſuͤs Spyſe vth dem Mund /
Dat fluͤth ym Beker / efft gheit tho grund.
Hoſtet vnd pruſtet yn vnuornufft /
Dat ydt auer Spyſe vnd Gedrencke ſtuͤfft:
Puſtet
Puſtet vnd bleſt ock ſuͤs daryn /
Neſedroͤpel / ſeuert auer den Kin.
Dat kan he nicht ſo nouw denn maken /
He wil ock ſpreken van velen ſaken.
Ja / wenn he de Spyſe nuͤttet /
He ſprickt / einem andern vnder Ogen ſpruͤttet.
Suͤth hyr vnd dar vmm als de Apen /
Wo ydt yn den Winckeln ys geſchapen.
Als ein Swyn ſchmackt he / ſchmack / ſchmack /
Fuͤllet dewyl vull den Dreckſack.
Mit dem Munde he ſehr ſchmacket /
Vntuͤchtig ding he ſprickt vnd ſchnacket.
He wil veel ſeggen / ya vnnuͤtte waſchen /
Dat klinget als Kodreck yn der Taſchen.
Mit flyth deith he ſick darhen kern /
Wo he veel Spyſe moͤg vortern.
Drincket ock nichtes deſte min /
Negen Duuen toͤg ein babbert moth ſyn.
Dat he vor einen klenen Drunck rekent /
Syn ethent / ſittent edder ſprekent /
Leth deſſem Narren yo gaͤr nicht /
Noch menet ſodaͤn armer Wicht /
Neen an dem Diſch ſy em gelyck /
Jn hoͤueſcher tucht hoͤldt he ſick ryck.
Dat hefft de Geck doch nuͤ gelert /
Vnd ys yn aller tucht vorkert.
Wenn denn de Narr ys druncken vull /
He ſchryet als einer de dar hefft den ſchrull.
Na em moth hoͤrn ein yderman /
Dat he veel brabbeln vnd reden kan.
He ſecht van ſpringen / vechten vnd ſteken /
Andern leth he neen wordt vthſpreken.
Leth
45
Leth Windt vthghan thor achter Doͤr /
Schucket vnd ſchnucket ſuͤs achter vnd voͤr.
Achterredet mengen guden Geſellen /
Neen ander wyſsheit kan he vortellen.
He ys ein Narr / ya vp myn Eydt /
De by dem Diſch ſick ſchrubbet vnd kleyt.
Wenn he ſick ſuͤs begindt tho ſchrubben /
Stoͤth he ſe Soͤſsuoͤtling van der Kruͤbben.
De he ſuͤs darſuͤlueſt yo ſoͤcht /
Sodan Narre gaͤr nichtes doͤcht.
He betaſtet offt ſyn achter Port /
Vnd gript denne thor Spyſe vort.
Ein Narre yſt wenn he wat ſecht /
Sick denne vp de Tafeln lecht /
Mit einem Ellbagen efft twe /
De Narrheit ys mennigerley.
Beweget den Diſch ane nodt /
Suͤs kricht de Kanne offt einen ſtoth.
Kroͤſe vnd Gleſe vallen vmm /
De Narre nimpt ſuͤs vele rhum.
So ick dat doch recht mercken kan /
Twe ander leten ſick wol noͤgen daran.
Dar ys ock ein Narr de heth Smuddepott /
De ſitt by dem Diſche als ein Sott.
Nene tucht hefft he nicht gelert /
Dat Brodt he ſaluet vnd beſchmert.
De Bekere / Stoͤpe / efft wat ydt ſy.
Mit vnreinen Henden van Vett efft Bry.
Etlike ſick by dem Diſche bewyſen /
Vnd ſick an grote Druͤncke pryſen.
Einen fruͤndtliken Drunck dem andern tho /
Suͤpt grote toͤg / ya als ein Ko.
M
Deſſer
Deſſer Diſch Narren ys ſo veel /
Jck ſe hyr all nicht ſetten wil.
Wenn ick doch deſſe Narren all kend /
So wuͤrd ydt eine lang Legend.
De Schipper kan ſe ein maͤl nicht voͤrn /
Alle de yn deſſe Narrheit hoͤrn.
Jdt ys wyſsheit by Jungen vnd Olden /
De alle Man kan tho Fruͤnd holden.
Suͤs behoͤrt my ock flytich tho trachten /
Dat my de Frouwen nicht vorachten.
Moͤchten hyr menen / ſe wern vorgeten /
Dat ick ſe nicht hyrmit wold ſetten.
Synt Vaſtelauendes Narren etlike Mans /
Alſo ſynt ock nu heel vnd gantz /
Ja etlike Vaſtelauendes Narrinnen /
Deſſe gelike ick der Apen efft Apinnen.
Wente dat alle tydt ſo geſchuͤt /
Na Apen / Apinnen ein yder ſuͤth.
Wil ick blyuen yn der Frouwen gunſt /
So moth ick bruken liſt vnd kunſt.
Wert by my vorſuͤmeniſs geſcheen /
So hedd ick my hyr groth vorſehen.
Jdt ys beſt / dat ick ſe nicht vorgete /
Se ock hyr yn den Vaſtelauendt ſette.
Wat groter ſorg ſe daruͤmm dregen /
Allhyr vnd ock ein ander wegen /
Wo ſe ſick willen vp putzen ynt beſt /
Thom groten Vaſtelauendes Feſt.
Vp dat ein yder ſe moͤg angapen /
Als men ſuͤth an Apinnen vnd Apen.
Dar kamen denn ſuͤs veel Narren thor ſted /
Tho ſehende der Narren vnd Narrinnen tred.
Efft
46
Efft ſe den Narren tred maken recht /
Dar kuͤmpt de Magt vnd ock de Knecht.
Frouw Geſske / Bartke vnd Gretke /
Katrineke / Juͤttke vnd Agnetke.
Clawes / Kuntze vnd Henſelyn /
Ock de doͤgenthafftig fyne Geſell Koppyn.
Ein Narrinne der andern wittlick deith /
Jn der Kercken wil ick juw ſeggen beſcheidt.
Kercken noch Feſtdag ſchonen ſe nicht /
Dar moth ydt ſyn all vthgericht /
Van Klenoͤden / tzyring / heel vnd gantz /
Ock vam Vaſtelauendes Narren dantz.
Suͤth Hebel van Talcken einen Nyen vundt /
Ja wold de ock koſten mennich Pundt /
Den wil ſe ock hebben / vnd wat weſen /
Hyruͤmm moth ſe de Kamerlectien leſen /
De ſe ſuͤs leſt dem Narren eren Man /
De vor der Narrinnen nicht ſchlapen kan.
Se ſprickt / ſe hebb veel Brudtſchattes gebracht /
Deſſe Lectie waret de halue Nacht / ⁊c.
Wor neuen ein Buwr wert ein Herr /
Dar gheit ydt auer de Armen ſehr.
Kricht he denne yo grote macht /
So weth he ſuͤluen nicht na wem he ſchlacht.
Denckt nicht van wem he ſy gekamen /
Men ſyn egen vordeel vnd framen /
Dat gheit vort yn all erem ſpeel /
Deſſe ſynt by dem Regimente veel.
Soͤlcke hoͤrn ock nemandes bed /
Dar volget denn de groffheit med.
Er mening ys meiſt / bringt men her /
Dith ynt erſte / vnd denn noch mehr.
M ij
Deſſer
Deſſer gyrigen Wuͤlue ys nu veel /
De pryſen vor ſick de beſten Morſeel.
Koͤnden ſe redden mit klenen ſaken /
Dat gemene beſt / ſe moͤchtent nicht raken.
Wol hyr ſitten wil vnd raden /
De ſchal ſyn van ehrliken daden.
Bedechtich / ſtill vnd vorſchwegen /
Vnd alle Sake na nodtrofft erwegen.
Ock ſachtmoͤdich / guͤdich vnd mild /
Syn raͤdtſchlach nicht gudtduͤnckel efft wildt.
Vnd ſchwygen beth men en deith fragen /
Alßdenn ſyne mening darup ſagen.
Vnd ſteds raden thor rechten baͤn /
Vnd daryn egen nuͤtt nicht ſehen an.
Sunder dem Rechte na trachten /
Vnd eins andern raͤdt nicht vorachten.
Vnd wat he nicht vorbetern kan /
Schal he vngereformert lahn.
Ock nicht vnderdruͤcken den Armen /
So wert ſick Godt ſyner erbarmen.
Hyran geſchuͤt des HEREN geuallen /
So ſecht Syrach am Erſten vnd yn allen.
Eins Minſchen wordt ys nicht geſecht /
Hoͤr des andern wordt vnd do recht.
Godt de HERR ein rechtferdich Richter ys /
Wert kamen tho richten / des gloͤue gewiſs.
Holdt dyn Lyff vnd ock de Borſt warm /
Vnd guͤth nicht tho veel yn dyne Darm.
Ruͤck dem Ketterlin nicht tho na /
Wultu werden oldt vnd grauw.
Wol dar wil des Morgens nuͤchtern drincken /
Vnd nicht thouoͤrn ethen ein beten vam Schincken /
Vnd
47
Vnd des Nachts ghan ſpad yn der Vlenflucht /
De kricht tydtlick de Waterſucht.
Dat Loddern / Dobbelen vnd Speel /
Mit Karten / ſchwern vnd vortern veel /
Vnd voͤrleggen Frouwen vnd Man /
Wol dat nu vp Erden nicht kan /
De ys ytzundes gantz vnwerdt /
Dat ſyner nemandt mehr begert.
Dat Spel / Berchwerck vnd Alchemye /
Dat ſynt doch ſoͤlcker hendel dre /
De mengen ein Kappe dohn ſchnyden /
Dat Frouw vnd Kindt offt hunger lyden.
Jn der Stadt ſchaltu nicht wanen /
Dar dyne tering mehr ys als dyn ynkamen.
Groth flyth vnd moͤye lechſtu an ein Wyff /
Ein ander lecht darup ſyn Lyff.
Du gheiſt houeren vor dat Huſs /
Eine Kamerlog wert dy heruth.
Du heffſt einen Schloͤtel thor Doͤr /
Ouerſt ynnen ys de Regel daruoͤr.
Vnd gheiſt vmm yn regen vnd katt /
Vnd beſchlepſt dy als ein Vnflath.
Scholden de nicht alle Papen ſyn /
De nicht vorſtaͤn dre woͤrd Latin /
Vnd ſchold men de all vordryuen /
Wor wuͤrd dat druͤdde deel der Papen blyuen.
Vnderredinge twyer Perſonnen.
WEs willich vnd demoͤdig dy /
Vnd mit geduldt veel auerſehe.
Nim an tho danck wat men dy doth /
Datſuͤlue bringt dy Ehr vnd Gudt.
M iij
Na
Na dyner Lehr hold ick my wol /
Noch weth ick nicht wat ick dohn ſchal /
Dat ick ock moͤchte werden Ryck /
Segg my wo ick datſuͤlue erſchlyck.
Holdt truͤw vnd glouen / dat ys myn raͤdt /
Wat du redeſt dat holdt mit der dadt.
Wenn du alſo loffwerdich biſt /
So werſtu Ryck yn korter friſt.
Och Vader / ryke bin ick ſchon /
Wat my geuelt mach ick wol dohn.
Jck hebb Gudes genoch / nu ſegg mehr /
Wo auerkaͤm ick Gewaldt vnd Ehr.
Och leue Soͤn na Gewaldt nicht tracht /
Wente Ehr vnd Gewaldt wol Houart macht.
Jck warne dy / went deiſtu dat /
Dy volgt daruth groth nydt vnd haͤt.
Wat ſechſtu my du olde Man /
Js men my vyendt / wat licht daran.
Wenn ick hebb Gewaldt / Ehr / Gudt vnd Geldt /
Acht ick nicht Fruͤndtſchop aller Weldt.
Vth nydt kuͤmpt Krych vnd wedderwill /
Wes du yn dynem Herten ſtill /
Vnd holdt frede mit yderman /
So blifft beid Gudt vnd Ehr beſtaͤn.
Jck hebb des Guds mehr denn genoech /
Velicht ſo vind ick myn geuoech /
Dat ick erlang groth Loff vnd Pryſs /
Jck volg dy nicht du olde Gryſs.
Hoͤdt dy vor Krych / Krych ys nicht gudt /
Hoͤdt dy vor Krych vnd auermodt.
Vor krygent do dy wol bewarn /
Doͤrch krygent werſtu yn armodt varn.
Den
48
Den guden Raͤdt hebb ick voracht /
Daruͤmm bin ick wedder gemacht /
Ein Sudler wo ick thouoͤrn was /
Dartho broͤcht my Krych / nydt vnd haͤt.
Fred ys tho allen dingen gudt /
Wor den ein yder holden doth /
Dar wert klein Gudt wol dyen /
De Ouericheit nichts vornyen.
Och gantz ſelden kuͤſſet de Wulff den Hundt /
Jn rechter truͤw vp ſynen Mundt.
Wenn de Duͤuel tho Hemmel vart /
Vnd ein Wulff thom Schape wert /
So werden Paweſt vnd Luther eins /
Der beiden geſchuͤt yo gewiſslick neins.
Noch wil men veel daruan tractern /
Dat ys Geldtmoͤye vnd tydt vorlern.
Denn Gades Wordt blifft ewich ſtaͤn /
De Paweſt moth tho boddem ghan.
Neen middel ys tho vinden hyr /
Wat maken wy denn mit vnſer moͤy.
Veel reden ys nicht gudt /
Vorwar wol dat nicht doth /
Dat ſchwygent ys dyn heyl /
Wat du weſt / des ſegg ein deel /
De valſche Tung brickt Bein /
Alſo deith ein woͤrdtlein klein /
Beſchlut.
Nicht gedenck dat ick de Framen mein /
Van Schelcken red ick hyr allein.
Welcker dat nicht wol lyden kan /
Js aͤn twyuel ein ſoͤlcker Man.
FINIS.