Transkriptionen
Transkription von WS₁: Künstlike Werltspröke (VD16 K 2543)
[Lübeck]: [Balhorn, Johann d. Ä.], [Mitte 16. Jh.]. VD16 K 2543. BC 1345. 48 Bl., Oktav
| Exemplar: | Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz: Yc 1998 |
| Digitalisat: | https://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB000189AC00000000 |
ſproͤke / darinne aller Sten=
de / Natur vnde Eigenſchop / affge=
malet ſyn / Dorch de Olden wolerfaren
Werltwyſe beſchreuen / Allen Min=
ſchen tho der lere vnd warnin=
ge / Exempel vnd Rym=
wys kort voruatet /
Ock thom deel
vth dem
Reyneken Voſſe.
Gelyck vnde Recht waret am lengſten /
Dat maket / men bruket ydt am weinigſten.
WOl Godt dem Almechtigen vor=
truwet /
Vnd vp ſyne wege buwet.
De kan nicht tho ſchanden wer=
den /
Wedder dort noch hyr vp Erden.
Salich vnd voͤrſichtich ys de Man /
De ſick yn froͤmder varlicheit ſpegeln kan.
Ein geſchot dat men vorhen erſicht /
Dat ſchadet weinich effte gar nicht.
Neͤn Meſt ſo ſcharp vp Erden ſchert /
Alſe wenn ein Buwr thom Heren wert.
Wor de Here dem Volcke ys tho ſtrenge /
Denſuluen beleuen ſe nicht yn de lenge.
Groter Heren thoſage / vnd Lercken geſanck /
Klinget wol vnde waret nicht lanck.
Ydt wardt vp Erden nuͤ ſo ſlecht /
Gewaldt ginck ſtedes vor dat Recht.
Vnd hefft de Hundt yuͤ wat gedan /
So moth he ledder gegeten han.
Doͤget hefft voͤrtyden Eddel gemacht /
Jtzundt deyts de Hochfardt vnd de pracht.
Wol ytzundt veel freten vnd ſupen kan /
De ys ein rechter Eddelman.
Wol recht einen Man erkennen wil /
De mercke en / vnd werde ſyn Mitgeſell.
Nemandt vp Erden alſo recht doth /
Dat ydt allen Minſchen geduͤncket ſyn gudt.
Wol ſick ytzundes dorch Kopenſchop wil be=
(ghan /
De moth vaken ſyn warſeggent lan.
Tho dem Marckede yederman weinich ghat /
Dem ſyn gemoͤte nicht na Gewinſte ſtat.
De Marcket wert ock nuͤmmer gudt /
Denn ſo men den Doren ſchaden doth.
Denn wenn de Dorn tho Marckede don lopen /
So koͤnnen de Kremers balde geldt koͤpen.
Hed=
Hedden wy alle einen gelouen /
Godt vnd dat gemene beſte vor ogen.
Guden frede / vnd recht gerichte /
Eine Elen / Mate vnd Gewichte.
Eine Muͤnte vnd gudt Geldt /
So ſtuͤnde ydt wol yn aller Werlt.
Ein Kramer de nicht gerne luͤcht /
Ein Joͤde de nemandt bedruͤcht.
Ein Water dat ane ſchade fluͤth /
Ock ein Wolff de nene Schape thoryth.
Vnd ein Woͤkerer ſunder Geldt /
Dat ſynt vyff Meerwonder yn der Werlt.
O wo wehe deme ys /
De vele ſchuͤldich ys.
Vnde hefft nene friſt /
Weth ock nicht wor Geldt ys.
Nydt / Homodt / Egen nuͤtt / vnd boͤſen raͤdt /
Jeruſalem / Troia vnd Roma vorſtoͤrt hat.
Egen nutt / wreuelſch Raͤdt / vnd vorborgen haͤdt /
Vorderuen noch ytzunds / mennige gude Stadt.
My duͤncket nicht / dat vele Luͤde moͤgen /
Vele war vorkoͤpen / ane grote loͤgen.
Denn legen vnd dregen ſynt ſo werdt /
Tho allem koͤpende / men erer begert.
Men ſprickt / dat ſy ein ſalich Man /
De der Arſtedye entberen kan.
Neͤn Arſte purgert ſo gar mit heyl /
He nimpt des guden ock ein deyl.
Doch ein Arſte / de lange hefft practicert /
Der kunſt vnd framicheit nicht entbert.
Den ſoͤke de Krancke nicht ane nodt /
Sunder gar metich leͤuen / dat ys myn Raͤdt.
Hoͤde dy vor der Medicorum Recipe /
Vor der Juriſten Codice.
Vnd vor der Alchimiſten Sublime /
Sonſt werſtu mit einem leddigen Buͤdel thom Mar
(ckede gehn.
Egen nutt vordryfft alle Rechte /
Alle Fruͤndtſchop / geſelſchop vnd geſlechte.
Vnd
Vnd wenn egen nutt nicht wer /
So were dat Euangelium nemande tho ſwer.
De ſynem Arſten de warheit nicht ſecht /
Vnd ſynem Preſter bichtet vnrecht.
Vnd ock vnwar ſecht ſynem Aduocat /
Wenn he by em ſocht guden Raͤdt.
De hefft ſick ſulueſt allene vor gelagen /
Vnd ſick mit ſynem ſchaden bedragen.
Du ſchalt mit arbeyde na gude ſtreuen /
Gelick alſe woldeſtu hyr ewich leͤuen.
Vnd doch ſtan darby yn ſteden ſorgen /
Alſe ſcholdeſtu ſteruen huͤde edder morgen.
So ſchon ys nemandt noch ſo werdt /
De Dodt maket / dat men ſyner nicht begert.
Wo leͤff dat de Minſche ock leͤuendich ſy /
So ys he doch / na dem Dode / bywaninge fry.
De ys vorwar ein Narre recht /
De veel vnkoſt an yagent lecht.
Sick ſulueſt grothe moͤye an deith /
De eddele tydt darmit henne gheyt.
Vnnuͤtte / vnd ock de yoͤget mede /
Ock maket ydt nicht gude ſede.
Desgeliken vele Hunde / vnd feder ſpyl /
Bringen neͤn nuͤtte / vnd koſten vyl.
Vanget he ein Raphon tho etliker ſtundt /
Efft ein Haſen / de ſteith wol vp ein Pundt / etc.
Vorſoͤnde Vyende ſchal men ſchuwen /
Vnd nicht gruͤndtliken vortruwen.
Beſchert dy Godt ein temelick geluͤcke /
So wachte / dat dy de gyricheit nicht druͤcke.
Na Rykedom yle nicht tho ſehr /
Vp dat ſick dat geluͤcke nicht wedderkehr.
Wente ylent ys nicht alletydt gudt /
Vnd maket vaken einen bedroͤueden modt.
Ein yeder late ſick an deme genoͤgen /
Dat ſick tho ſynem ſtate wil voͤgen.
Wert he auer dith tho vele begeren /
So moth he groth vnd kleen entberen.
Ne=
Nemandt weth wor he Fruͤnde hat /
Denn ſo ydt em an de nodt ghat.
Alſe denn wert de rechte Fruͤndt erkandt /
De valſche Fruͤndt wyket tho handt.
Wol einem de vele Fruͤnde hat /
Wee dem / des ſyn troſt vp Fruͤnde ſtat.
Ein Fruͤndt yn der nodt /
Ein Fruͤndt yn der daͤdt.
Vnd ein Fruͤndt achter ruͤgge /
Vorwar dat ſynt dre vaſte bruͤgge.
Gude Fruͤnde vnd ein vorſocht Schwerdt /
Synt yn noͤden vele Geldes werdt.
Wenn du heffſt geluͤcke yn all dyner ſake /
So wachte des vngeluͤckes vp dynem dake.
Mit liſticheit breck dynem vyende ſyne vntruwe /
Darmit ſyne boͤſsheit dy nicht bringe yn ruwe.
Denn dyne vorluſt / ſchade ruwe vnd leydt /
Bringen dynem Vyende ſuͤſs grote froͤlicheit.
Vortyden was dat ein groth loff vnde Ehr /
Wol ſynen Vyendt leth kamen tho gelyker wehr.
Jtzundes wert gelauet vnd gerhoͤmet yn Krygen /
De ſynen Vyendt kan vnd weth tho bedregen.
Wol alletydt volget ſynem egen Hoͤuet /
Vnd gudem Rade nicht volget vnd geloͤuet.
De achtet vp geluͤcke vnd heyl gantz kleͤn /
Vnd wert balde ſyn vorderuent ſehen.
Ein wyſs man / Fruͤndes raͤdt nicht voracht /
Wor vele rade ſynt / ys geluͤcke vnde macht.
Wee dem Heren / welcker leuer hat /
Einen Piper / alſe einen truwen Raͤdt.
De mehr achtet der Huͤnde vnd Voͤgel ſpyl /
Alſe dat he hebbe gelerder Luͤde vyl.
Do Roboam nicht volgen wolde /
Den olden wyſen / alſe he ſcholde.
Vnd volgede den Narren / do vorlor /
He teyn geſlechte / vnd bleͤff ein dor.
Dat ys ein wyſs vnd vorſtendich Man /
De Fruͤnde vnd fruͤntſchop wol holden kan.
Ge=
Geloͤffte / Leue / balde vorghat /
Truwe raͤdt alltydt yn ehren ſtat.
Wultu dat dyn anſlach wol vortghat /
So holdt en hemlick an dynem raͤdt.
Wol ſynen anſlach ſynen Vyenden apenbart /
Erlanget ſelden gudt geluͤcke vnd woluart.
Gebruke nicht auerige vnd vnnuͤtte wordt /
Spotte nicht den einen hyr / den andern dort.
Ydt ys nicht gantz ehrlick de Luͤde beſpotten /
Solckes gehoͤrt Narren tho edder ſotten.
De de warheit tho ſeggen nicht ſchont /
De wert van Gade hyr na ewich belohnt.
De hilligen Schrifft / moth men billick lauen /
Denn ſe ſweuet allen Kuͤnſten bauen.
Wente alle andere Kuͤnſte gebrecklick ſynt /
Dorch deſſe / werden wy Gades kindt.
Twe ogen / twe oren / vnd einen mundt /
Hefft de Minſche dat em ſy kundt.
Wat he hoͤrt / vnd wat he ſuͤth klar /
Dat he dat alle nicht ſpreke apenbar.
Ys ydt nicht ein wunderlick dinck voran:
Dat de warheit nergen blyuen kan.
Wol de Warheit ſecht / de hefft nichtes daruon /
Denn nydt vnd hath / dat ys ſyn lohn.
Wol nu de gruͤndtlike warheit wil voͤren /
Vnd de Werlt mit der warheit roͤren.
De kumpt yn angſt / yamer vnd nodt /
Modt ock endtlick darumme lyden den dodt.235.
Dat ys vorwar ein vorſtendich man /
De ſyner tungen wol ſchonen kan.
Vele beter ys ſwygen / vnd gudt gedencken /
Alſe mit ſpreken / einen andern krencken.
Spreke ick de warheit alletydt /
So hedde ick mennigen wedderſtrydt.
Darumme moth ick vaken radtſlagen /
Wenn ick wil de warheit ſagen.
Weme benoͤget an deme dat he hat /
De ys ryke genoch / wo ydt em ock ghat.
Ein
Welcker nicht vorderben wil /
De hoͤde ſick vor loͤgen vnd ſpel.
Vorkauffen vnd Boͤrgeſchafft /
Vor Wyuen vnd boͤſer Geſelſchafft.
Jck weth ein krudt / dat heth mala Mulier,
Dar hoͤde dy voͤr prudenter.
Grothen Heren vnde ſchoͤnen Frouwen /
Schal men veel denen vnd weinich truwen.
De dar hefft eine Frouwe yunck van yaren /
Da lathe ſe nicht vaken vthmeyen varen.
Ys ſe ſchoͤn vnd der Werlt wol werdt /
Ja mennich Man ſe denn ock begert.
Demſuluen Manne / rade ick ock ynt beſte /
He neme nicht ynt Huſs vele der Geſte.
Tuͤchtige ehr krycht balde ein wandel /
De werlt ys nu vull van ſolckem handel.
We leeff hefft wat he leuen ſchal /
Deme ys mit einem Ehewyue wol.
Wente nemandt drecht ſo hogen modt /
Ein Wyff gifft em kyues vnd haders genoch.
Wultu ychteswat vorſchwegen hebben /
So ſchaltu ydt einer Frouwen ſeggen.
Do ys ydt ſo wol vorſchlaten /
Alſe heddeſtu Water yn ein Seue gegathen.
Wol dar bulet mit ſchoͤnen Frouwen.
De wert nicht veel ſteͤne Huͤſer buwen.
Ein Buler vnd ein Yuerer /
Synt bede des Duͤuels Merteler.
Ein frame Frouwe ys veler ehren werdt /
Dar ſe gheyt all vmme den herdt.
Ein Erbar Frouwe / ys van ſeden ſchon /
Ein Erbar Frouwe / ys eres Mannes kron.
Vnd eine Frouwe eddel van naturen /
Er pryſs ſchal ſyn bauen alle Figuren.
Eine Frouwe ick nicht ſehr lauen kan /
De vngerne ys by erem Man.
Van velen andern wil weſen geſehen /
Drecht vele geſmuͤcke groth vnd kleen.
Mydet
Mydet er Huſs / hefft des kleine acht /
Deſſe hefft ehr vnd tucht / yn kleiner wacht.
De nicht wil hebben ſyne Frouwen allene /
Dem geſchuͤth recht / dat ſe werde gemene.
De mit ſynem Wyue / alletydt vele kyuet /
Vnd nicht gerne yn ſynem Huſe blyuet.
Vnd nimpt vele Geſte yn ſyn Huſs /
Den bytt vaken eine froͤmde Luſs / etc.
Frouwen de des nachtes vp der ſtraten ghan /
Vnd dat voͤfftinck vmme den vinger ſlan.
Vnd de vele dantzen vnd drincken /
De laten den Hundt gerne hincken.
Men ſehe ſick voͤr / mit grotem flyte /
Dat ſick nen Minſche an dem beſchyte.
De nichtes denn hoͤnen vnd ſpotten kan /
Vnd wil vexeren einen yederman.
Denn ſolcke loſe Luͤde weten nicht /
Alſe groffheit / wo men an en ſicht.
Leͤue hyr yn geduldt vp Erden /
Denn dy mach nichtes mehr werden.
Alſe ethen vnd drincken / vnd ock gewandt /
Vnd wat du heffſt van Godt erkandt.
Men kan ſelden yn koͤrter wylen /
Mit Gade recht / groth gudt erylen.
Drinck vnd eth / Godt nicht vorgeth:
Bewar dyne ehr / Dy wert nicht mehr.
Denn vmme vnd an / Vnd balde daruan.
Eth vnd drinck / vnd hebbe vor gudt /
Denn tydtlick vorderuent wee doth.
Du kanſt einen Penninck ſo balde ſparen ſchyr /
Alſe gewinnen / dat geloͤue du mir.
Ydt ys witlick vnd gantz apenbar /
De boͤſen wercke maken dat klar.
Dat de truwe van der werlt geweken ſy /
Rechtferdicheit waent er nicht mehr by.
So ys de warheit ock nicht by er /
De Geloue ys ock voruelſchet gar.
De framicheit hefft by er neͤn ſtat /
Vntruwe
Vntruwe ſe gantz beſeten hat.
Wol ſtedes vnd alletydt luͤcht /
Vnd ane vnderlath de Luͤde bedruͤcht.
So dat em nemandt mehr geloͤuet /
De ys ſyner ehr gantz berouet.
Wor ick vormercke des Wulues nydt /
Dar wil ick my hoͤden mit flyth.
Dat he my lichtlick nicht vorwunde /
Denn ſyne theͤnen byten deep tho grunde.
Wowol einer der Kunſt ys vol /
So ſchal he ſick doch vorſehen wol.
Dat he nicht erlange einen ſlappen /
Vnd bekame dartho eine Narren kappen.
Ein wol bewandert Wyff /
Ein Perdt dat vp den Hacken ys ſtyff.
Ein Knecht de veel Heren hefft gehat /
Darup henge nemandt ſynen Schat.
Leue maket Lepel ane holdt /
Vth mennigem yungen Geſellen ſtolt.
De ſyne loͤgen mit einem Eede beueſt /
Ys ein vntruwe Man erſt vnd leſt.
Wol dar lauet der Snyggen ſpringent /
Vnd des Eſels vthbuͤndige ſingent.
De quam nicht dar de Leopardt ſpranck /
Noch dar de Nachtigal ſanck.
Wol vp der Bruͤggen ſprenget /
Vnd ſick mit Horen behenget /
Ock vp dem Pflaſter rendt.
De blifft ein Narr beth an ſyn endt.
Dem ſyn herte ys mit nyte vorwundt /
De ys ein Narre tho aller ſtundt.
Vnd ys des hettſchen Duͤuels geſlecht /
De alletydt yegen de guden vecht.
Wor Herr Nydthart gheyt yn den Raͤdt /
Vngunſt vnd haͤdt gerne mede ghaͤt.
Men vyndt groten nydt yn allem Staͤth /
Darumme ydt an velen oͤrden oͤuel ghaͤt.
B
Ein
Ein Ebreker moth deſſe veer ſtraffen ſtan /
1 Alſe dat he werde yn armode vorghan.
2 Efft he werde boͤſes dodes ſteruen /
Vnd ſchande vnd laſter vp ſick eruen.
3 Edder dorch gefenckniſſe hart vnd ſwar /
Wert he ehr vnd truwloſs erkant apenbar
4 Efft he wert vorwundet beth yn den doth
Vnd vorluͤſt ein ledtmate yn ſmerte groth.
De endtlike kunſt der Alchimye /
Ys ſtelen / legen / vnd bedregerye.
Vnd alltydt feylt ydt vmme ein haͤr /
Dewyle du vplechſt dat Suͤluer dar.
Thom leſten ys des Meiſters geluͤcke /
Ja dat em entbreckt ein ſtuͤcke.
Soͤlckes moth he halen auer veldt /
Darmit ſo gifft he dy Verſſen geldt.
Dartho ys deſſe kunſt gantz getruwe /
Vth gudem Suͤluer maket ſe ruwe.
Mercke / effte du ock wiſslick hapen biſt /
Vp geluͤcke dat nuͤwerle geraden ys.
Vnd effte du geloͤueſt der warheit gelyck /
Dat dy ein armer / ſchalck maken ryck.
Wes ſtedes bereydt mit grothem flyth /
Nye tydinge tho bringen alle tydt.
Ock mit ogendenſte / vnd vedderleſen /
So kanſtu lange yn dem denſte geneſen.
Koſtede yeder loͤgen ein Luͤbſch Pundt /
Men loͤge nicht ſo flytich tho aller ſtundt.
Wol heimlicheit nicht ſwygen kan /
Vnd mit bedregerye plecht vmme thoghan.
Swatzet ock ſtedes veel / als ein Doer /
Dar hoͤde ſick ein yſslick wyſs Man vor.
Darumme hebbe ick de Rechte ſtudert /
Dat ick yn ſchalckheit woͤrde geuoͤrt.
Veel boͤſer ſaken ym Rechte ick ſmuͤcke /
Vortoͤgeringe ys vaken myn meiſterſtuͤcke.
Vp twiſt vnd hader / ſteith myn radt /
Wor men my geldt tho geuen hat.
De Juriſte mit ſynem Boke /
De Joͤde mit ſynem geſoͤke /
Vnd dat vnder der Magedt vordoke /
Deſuluen dre geſcherre /
Maken de gantze Werlt erre.
Men hoͤldt nu groffheit vor gude ſede /
Vnd Her Plump waͤnt yn den Heren huͤſe mede.
Nicht veel vornufft / men darſulueſt dryuet /
Wowol men van Tucht veel redet vnde ſchryuet.
Welcker Herr gern wyſe Luͤde by ſick ſicht /
Wenn he erer bedarff vnd anders nicht.
Denſuluen ſchal men ock allene lan /
Wenn he ſe wolde gern by ſick han.
Juſtitia ys geſlagen dodt /
Veritas licht yn groter nodt.
Fallatia ys gebaren /
Fides hefft den ſtrydt vorlaren.
Darumme ſich vor dick /
Denn de truwe ys miſslick etc.
Mennich meͤnth dat he erkenne mick /
De doch nuͤwerle ſulueſt erkende ſick.
Erkende ſick ſulueſt ein yſslick Man /
He beloͤge nicht einen andern mit argwahn.
Do Adam radede / vnde Eua ſpan /
Wol was do ein Eddelman:
De Voͤrſpraken koͤnnen de ſaken wyth vth=
(breden /
Vnd ere nette / na dem wildtbrade ſpreiden.
Se maken de ſaken ſtrypet vnd bundt /
Vnd wegen vth dem Lode ein Pundt.
Se koͤnnen de ſaken / na vordele wol kluuen /
Vnd ere Hoͤuetluͤde / mit valſchen geloͤfften huuen.
Soͤlcke Aduocaten van dubbelden ſinnen /
Moth men noch verne her gewinnen.
Se koͤnnen ſwatzen ſehr behende /
Vnd hefft doch vaken ein beſcheten ende.
Se gebruken ere tungen tho degen /
Darmit ſe vaken den Richter bedregen.
Wenn denn ſchal wegen / de rechte wage /
So
So wert dat geſettet yn lange dage.
Darmit de Rechtferdicheit wert geblendt /
Vnd mennich arm Man alſo geſchendt.
De mehr vorfaret / vordaget vnd vortert /
Alſe de gantze Hoͤuetſake ys gewerdt / etc.
De vnrecht vor recht wil geholden han /
De moth vor Godt thom Gerichte ſtan.
Hyr na an dem Juͤngeſten dage /
Mit wemode vnd yamerliker klage.
Ydt ys tho beklagen vaſt vnd ſehr /
Dat hyr de frame hefft weinich ehr.
Dat ock dorch loͤgen / Suͤnde vnd ſchandt /
Veel Eddel vnd gudt werden genandt.
Wol rechte leue tho Gade hat /
Nimpt men ſelden yn Foͤrſten radt.
Denn ſelden ys tho Haue bleuen /
De eintfoldich ys / vnd nicht dorchdreuen.
Dat ys ein Narre yn lyff vnd blodt /
De einem armen minſchen vnrecht doth.
He buwet vorwar vp dat loſe yſs /
De ſick ſulueſt achtet recht vnd wyſs.
Groth lauet vnd ſprickt ſyn mundt /
Soͤlcker woͤrde ghan vele vp ein Schippundt.
Geduldt yn noͤden ſchal men pryſen /
Denn duͤldich weſen / leren vns de wyſen.
Wil dy doͤden der ſorgen Swerdt /
So lath geduldt weſen dynes herten werdt.
De einem yedern de wulle kan vnderſtrouwen /
Vnd den Weldigen de negel klouwen.
Vnd kan ſpreken / dat ein yeder hoͤrt gern /
De moth ſmeichelen na vnd vern.
Ein valſch Man ſyne kleder vorkert /
Alſe em dat Wedder vnd Windt lehrt.
Beflytige dy men aller boͤſen ſtuͤcke /
So wert dy guͤnſtich ſyn dat geluͤcke.
Vnd werſt geholden leeff vnd werdt /
Ock kuͤmpſtu bald neger by den herdt.
Recht ordelen ſteyt einem Wyſen wol /
Ein
Ein Richter nemande kennen ſchal.
Suſannen Richters noch vele ſynt /
Wenn Raͤdt vnd Gerichte wil weſen blindt.
Vnd egen willen wil dryuen vnde gewaldt /
So ys de Rechtferdicheit vaſt kaldt.
De Swerde ſynt ruͤſterich allbeyde /
Vnd willen nuͤmmer recht vth der ſcheyde:
Vnd nicht mehr ſchnyden / dar dat ys nodt /
De Rechtferdicheit ys blindt vnd dodt.
Alle dinck ys vnderdan dem gelde /
De geldt hefft / krycht ock wol welde /
Dat ys nu worden ſehr gemeine /
Men vyndet der ſtede mehr denn eine:
Dar men handtſmeringe gern vpnemet.
Vnd dartho veel deith / dat ſick nicht en temet.
Geldt / nydt / Fruͤndtſchop / Gewaldt vnd gunſt /
Thobreken nu / Recht / Breue / Segel vnd kunſt.
Hedde ick geldt na mynem willen /
So wolde ick den Bapſt vnd Toͤrcken ſtillen.
Vnd dem Keyſer ſchlapen bym Wyue /
Wolde lykewol ym lande blyuen.
Herr Geuert vnd Herr Soͤte wordt /
De bringen ytzt vele dinge vort.
Etlike koͤnnen nu ſlypen vnd wenden /
Vnd hebben dat ſpyl yn beyden henden.
De Suͤnde kan nemandt vorgeuen /
Denn Godt allein / dat mercket gar euen.
Ein Richter de gaue nimpt / ys nicht frye /
Schencke tho nemen / maket vorrederye.
Wol de gauen beleuet / vnd gern behaldt /
De kumpt vaken vmme ſyne gewaldt.
Dat Paweſtdom ys der laſter ſo vol /
Dat ydt nemandt beſchryuen mach gantz wol.
Welcker ock hefft vorfoͤrt de gantzen Welt /
Vnd Chriſti lydent vorkofft vmme geldt.
De Paweſt hefft gebruket veel der liſt /
Vnd alle dinck vp gyricheit thogeruͤſt.
He hefft ock vele Seelen yn de Helle /
Mit
Mit Afflate gebracht tho vngeualle.165
Dat geldt hefft nu den hoͤgeſten graͤdt /
Alle kunſt / ehr vnd wyſsheit / ys nu vorſmaͤdt.
Gantz ſeltzen wert nu na dem gelde geſtelt /
Alle boͤſsheit ys nu tho kope vmme geldt.
Alſe woker / mordt vnd mennigerley ſchande /
Ock desgeliken der vorrederye der Lande / etc.
De Werlt fruͤchtet des Paweſtes Bann /
Vnd geloͤuet he ſy de hilligeſte Man.
Wowol doch all ſyn Bann vnd floeck /
Js gelyck einer olden beſcheten Broeck.
Dat weͤth he ock ſulueſt wol vorwar /
Dennoch / wor ſolckes nicht ys apenbar.
Dar gifft he de Broeck tho kuͤſſen hen /
Vnd ſtercket den Narren eren ſinn.
Daruoͤr nimpt he er gudt vnd geldt /
Vnd blifft ein Herr vnd Godt der Werlt.
Deſſe Kappe tzyret my mynen balch /
Dat ick darmede bedecke mynen ſchalck.
Vnd mennigem yn dem Hilligen ſchyne /
Bedrege / dat he my gifft dat ſyne.
Beſunderlick yn der leſten nodt /
Wat he mit vnrechte gewunnen hat.
Vnd doch den rechten Eruen weͤth /
Vth gunſte / ick velen rade vnd heth.
Dat ick weͤth / boͤſe vnd ſunderlick ſyn /
Jck locke tho my de Froͤuwlin fyn.
Achte mehr wat yn der Werlt geſchicht /
Alſe myner Regeln hogeplicht.
Denn wowol ick Godt ergeuen bin /
So ſteith doch yn de Werlt all myn ſinn.
Wol ytzundes mit der Werlt wil geneſen /
De moth ſomtydes ein wyl ein Narre weſen.
Wenn einer ſyner egen Suͤnde neme war /
De vorſchwege ock eines andern lichtlick gar.
Der Moͤnnicke wolde ick gerne einer ſyn /
De vor dat Water drincken guden Wyn.
Dantzen / ſingen vnde ſpringen /
Oc
Ock mit ſchoͤnen Frouwen ringen.
Were dat der Carthuſer Orden /
So were ick vorlengſt ein Moͤnnick worden.
Wol dar wil hebben ein reine Huſs /
De late Moͤnnicke vnd Papen daruth.
Denn Moͤnnicke / Muͤſe / Motten vnd Maden /
Scheden ſelden ane groten ſchaden.
Mit den Geiſtliken / vnd mit boͤſen Wyuen /
Schal nemandt balde Scheldtwordt dryuen.
Junge Papen / olde Apen / vnd wilde Beren /
Schal nemandt yn ſyn Huſs begeren.
Do vorhen de wercke / darna ſo lehr /
Wultu by Gade hebben loff vnd ehr.
De vns gude euenbilde ſcholden geuen /
De voruelſchen ere lehr / dorch er leͤuen.
Ein yeder Chriſten volget veel mehr /
Eines guden framen Predekers lehr.
Den andern twoͤluen / de vaſt wol leren /
Vnd dorch ere wercke / doch ere wordt vorkeren.
Wenn de Leyen van Papen vntucht ſehn /
So ſpreken ſe denn ynt gemeͤn.
Js dith nicht ein Geiſtlick Man:
Wo ſuͤth he ſynen Orden an
Wor de Abbet de woͤrpel drecht /
Dar moͤgen de Broͤder ſpelen mit recht.
De der Gemenheit dent /
Foͤrſten vnd Heren ſyn Geldt lent.
Dartho veel vuͤre wil boͤthen /
De moth lyden ſur vnd ſoͤte.
De olden gewaͤnte ſynt nu vorkert /
De groͤthſten Deue men meiſt ehrt.
De nu mit Practiken heimlick kan ſtelen /
Dem deith men de groͤthſten Ampte beuelen.
Achte nicht groth der boͤſen Regenten pracht /
Denn ernſtlick ſtraffet Godt ere macht.149.
Wenn ſe nu kamen vor ſyn Gericht /
Dar men rechtferdige oͤrdel ſprickt.
Denn alle gudt vnd quaͤdt / hefft ſyn lohn /
Nicht
Nichtes vnuorgulden blyfft beſton / etc.
De Werlt wil nemande lauen /
He koͤnne denn woͤten vnd dauen.
Wol Rouen / krygen vnd brandes begert /
Vntruwe vnd mordt de ys ytzundt werdt.
Der werlt loff nemandt gentzlick hat /
Sunder de vele boͤſer wercke beghat.
Mennich ſynen Soͤne van ſick ſendet /
Vnd meint / ydt ſy gantz wol bewendet.
He meint he ſchal doͤget leren /
So kan he nicht denn geldt vorteren.
Vnd kumpt tho Huſs arger Doer /
Alſe he was / do he erſten vthfoer.
Godt de HEre gifft vns ynt gemeyn /
Alle gudt / ya groth vnd kleyn.
He ys ein Narre de dyth vorgeth /
Wenn he tho Diſſche ſick hefft geſeth.
Gade denne ſuͤs dancket nicht /
De mach wol ſyn ein armer wicht.
Nicht erſten de ſpyſe benedyet /
So ein Swyn ſick thor freterye flyet.
Gade gehoͤrt erſt dancknamicheit vor /
Deyſtu dith nicht du biſt ein Dor.
Leſs ein Pater noſter / kanſtu nicht mehr /
Wente alle gudt gifft vns Godt de HErr.
Danckeſtu em nicht hyrumme mit flyth /
He vorgyth dy wedder ein ander tydt.
He ys vorwar ein ſalich Man /
De ytzundt ane ſpott leͤuen kan.
Mit ſpotte menniger vmmegheyt vnd leͤuet /
De yn grotem ſpotte ſulueſt vaſte kleuet.
Nemandt ſynen Negeſten ſo leeff hat /
Alſe yn dem Geſette geſchreuen ſtat.
Wol dar valſchlick bichten doth /
Des vorgeuinge wert ſelden gudt.
Alle vorgeuinge licht gantz darnedder /
Men beter ſick denn / vnd kere wedder.
Dyne ſake ſette nicht vp tidlike geluͤcke /
Denn
Denn ydt hefft by ſick veler boͤſer nuͤcke.
Blyfft nuͤmmermehr yn einem beſtandt /
Vnd darumme wert ydt geluͤcke genandt.
Men ſprickt / dem ſy geluͤcke beſchert /
Dem wat wolgefelliges wedderfert.
Dat vngewyſslick kumpt vnd ſteyt /
Vnd als ein ſnelle rath vmmegheyt.
De ſyne Kinder / alſe ander vnkrudt /
Leth vpwaſſen / vnd quaͤdt van en ſuͤth.
Darumme nicht ſtraffet / vnd ſe oͤuel vptuͤth /
Ynt leſte demſuluen nen gudt geſchuͤth.
Egen loff ſtincket / ys ſcheldens werdt /
Vnd ys nen boͤſer dinck / vp deſſer erdt.
Wol veel fraget na nyen mern /
De ſchwatzet vele / vnd luͤcht gern.
Solcke vnnuͤtte luͤde / ſchaltu vormyden /
Wiltu nicht vallen ynt groth lyden.
Billick de yenne nene geſelſchop hat /
Dem alle ſyne ſinne na bedregen ſtat.
Wol dar ſoͤket argeliſt vnd boͤſe rencke /
Des herte ſteckt vull arger ſwencke.
Selden wert ſynes lydens raͤdt /
De ein boͤſe Wyff genamen hat.
Wente nuͤ nen Deerte erger wardt /
Alſe eyn Wyff / van boͤſer arth.
Dem auerſt ein gudt wyff wert beſchert /
Wor de ym Lande vmmeher fehrt.
De moth ſyn ein gar ſalich Man /
Wente ſe mit eren tuͤchten kan.
Vormehren erer beyder ſalicheit /
Vnde ys eine Krone der werdicheit.
Selden wedderuaret derſuluen leydt /
Welcker erem Manne gerne vordrecht.
Ock ſchal de Man erer warnemen ſchone /
So gifft en beyde Godt tho lone.
Dat ſe mit froͤuwden hyr olden /
Vnd Lyff vnd Seele namals beholden.
C
De
De ſick erſten bedencket na der daͤdt /
Syn anſlach kumpt gemeinlick tho ſpaͤdt.
Gude anſlege / ſynt alle tydt gudt /
Wol em de ſe by tyden doth.
Wee yuͤmmer wee / einem ſolcken Man /
De ſynem Wyue / de Herſchoppye gan.
Darumme / wultu wolfaren an dat ende /
So giff nenem Wyue dat Regimente.
Jck wolt gern weten / wo de hete /
De ſick van Frouwen nicht narren lethe.
Darumme ick ock gern weten wolde /
Vor welckerer ick my hoͤden ſcholde.
Doch mercke mit korten woͤrden /
Dat du dy wachteſt an allen oͤrden.
Bolſchap ys ein farende hab /
Huͤden leeff / morgen ſchabab.
Leue ys ledes anefanck /
Ydt geſchee nu bald edder auer lanck.
Wor ick men henne kam /
Dar ſynt de Horen alle fraͤm.
D. Sebaſtianus Brandt ſprickt.
Mercket vp / ghy Richters aller Erden /
Wenn wille gy doch wittich werden:
Den rechten Borne na gedencken /
Vnd nicht yn yuwen gedancken ſchwencken.
Mene gy / dat de rechte vp boͤmen /
Gewaſſen ſynt / edder van droͤmen:
Dat men ock nicht moth hebben acht /
Wat vnſe Olden hebben bedacht.
Dat Recht ys van Gade vnde den Olden /
Alles geſettet / vnd alſo geholden.
Denn den Luͤden / Ehre vnd Landt /
Vnd alle Ryke / beſeten mit der handt.
Dat men mit Forme / geſtalt vnd mathe /
Ys gebleuen / vp der rechten ſtrate.
Dar ys eine mathe / Form vnd geſtalt /
Wo gy yuw yn yeder ſaken holden ſcholt.
Wol enger edder wyder ghat /
Deſul
Deſulue dem Rechte nicht byſtat.
Wol rechte oͤrdel ſpreken wil /
Schal ſick ſulueſt nicht truwen tho vyl.
Soͤken Raͤdt / vnd volgen den Wyſen /
So mach men ſyne framicheit pryſen.
Wor auerſt dat Recht wert vorkert /
Werden offt Lande vnde Luͤde vorſtoͤrt.
Nydt vnd gyricheit richten dar ere ſchragen /
Trachten wo ein yeder vuͤlle ſynen kragen.145.
De ſchande ſchoͤlen ſtraffen vnd doch ſuluen don /
Mercke recht / nicht gudt wert ſyn er lohn.
Ein Kreye badet ſick vaken / mit allem flyth /
Vnd kan nuͤmmer werden witt.
Ytzundes wert geachtet vor grothe eere /
Wenn de Doͤchters wol dantzen leren.
Mit ſunderlikem trede / krum vnd recht /
Van deſſen Eſaias / de Prophete veel ſecht.
Wor vntuͤchtich dantzent vnde hoͤgent ys /
Dar ys des Duͤuels Proceſſie gewiſs.
Jck hebbe nen geldt vnd bin nicht ſchoͤne /
Synt dat nicht groter mangel twene.
Gantz Elendt bin ick /
Nemandt wil mick /
Wens erbarmet de troͤſte mick.
Megdelin wo deyſtu /
Schildt men dy / ſo floͤckeſtu /
Schleyt men dy / ſo deith dirs wehe /
Hertzt men dick / ſo wultu ydt ymmer mehr.
Wat dy gelauen Junckfrouwen /
Schaltu nicht tho faſt vp buwen.
Denn wat ſe dy ytzundt geredet han /
Kumpt ein Ryker / ſo moſtu daruan.
Wor gewaldt gheyt bauen recht /
Dar wolt ick leuer Herr ſyn alſe Knecht.
Vnrecht / gewaldt / nympt boͤſen naklap /
So geſchach Jeſabel / vnd erem manne Achab.
Yfft ſchon ein Herr / ſuͤs hefft nene Vyende /
Moth he ſick befruͤchten mit ſynem geſinde.
Dar
Dar vntruwe manck ys / vaken vnd veel /
So geſchach Amon / dem Koͤninck Jſrael.
De van ſynem Geſinde / wardt vorſlagen /
Do he noch was yn ſynen yungen dagen.
Van deſſen moͤchte ick wol reden vele /
Sambri ys vuͤſte mede ym ſpele.
Alexander all de Werlt mechtich bedwanck /
Syn dener doͤdede en mit einem dranck.
Darius entran / vnd was ane nodt /
Beſſus ſyn egen Dener ſtack en dodt.
Wor de Wulff thom Herden wert /
Dar ſynt de Schape gar balde vortert.
Vorhen bedacht wat na mach kamen /
Dat bringet vaken groten frame.
Vorhen vnbedacht / vnd na geproͤuet /
Hefft vaken mennigen man bedroͤuet.
Mennich lauet ein froͤmdes ſwerdt /
Hedde he ydt / ydt were em gantz vnwerdt.
Men lauet na dem Dode mennigen Man /
De vp Erden nuͤwerle loff gewan.
Nemandt ſchal ſick berhoͤmen /
Dat ſyn Garde ſta vull Blomen.
De wyndt kumpt yn einer nacht /
Vnd ſleyth de ſamptlick alle aff.
Ein yſslick man wil gern gelauet ſyn /
Wente ſchelden / bringt vns alle pyn.
Judas kuſs ys ytzundes worden nye /
Ock gude wordt vnd valſche truͤwe.
Einer lachet my tho / vnd gifft my hin /
Dat ys nu deſſer Werlt ſinn.
Wol einem vnſchuͤldigen gewaldt doth /
De hefft einen boͤſen Tyranniſchen modt.
Nen fraͤm man vormenge ſick /
Tho boͤſen Luͤden / dat rade ick.
Ein yeder meint ydt gantz frye /
Tho gebruken liſt vnd boͤuerye.
Jn allen handeln / groth vnd klein /
Vnd willen doch daruan gerhoͤmet ſyn.
De
De werlt vull loͤgen vnd valſcheit ſtaͤt /
Allen Geiſten tho geloͤuen / ys nen raͤdt.
Jdt ys nicht loͤfflick / wenn men einem belachet /
Dartho bedruͤcht / vnd em Eſels oren machet.
Men ſprick ein gemene Sprickwordt /
Dat mennich vaken hefft gehoͤrt.
Gha hen na Rome / ein fraͤm man /
Vnd kum ein Nequam wedder van dan.
Wenn krum gewoſſen holdt wert ſlecht /
So wert ock tho Rome gefunden recht.
Papen / vnd ander Geiſtlike Orden /
De ſynt ytzundt gar tho ſpotte worden.
Dorch ere boͤſe argerlike leeuendt /
Darmit ſe den Luͤden quade Exempel geuen.
Wor de Papen raden /
De Landtsknechte ſieden vnd braden /
De Wyuer hebben de auerhandt /
Dar vorderfft / Dorp / Stedt / Luͤde vnd Landt.
Schwygent vnd dencken /
Dat kan nemande krencken
Js dat vor trurent gudt /
So hebbe ick vaken ein guden modt.
Wol van boͤſer daͤdt rhom begert /
De ys eines ſtolten Narren werdt.
Men wecht ydt by Haue gantz geringe /
Dat einer dem andern deith vnrechte dinge.
Darmit wert doch de Erbarheit vorblendt /
De Vorreͤders werden kundtſchoͤppers genent.
Vnd kan nicht ſyn ein recht gericht /
Dar de Penninck dat oͤrdel ſprickt.
Grawe rock ryth nicht /
Heren huͤlde eruet nicht.
Dene lange vnd eſſche nicht /
So vorluͤſtu dynes Heren huͤlde nicht.
Gades gnade ys gemeine /
Vnd nicht an einem orde alleine.
Wol Godt anbedet vth rechtem Geiſt /
De wert erhoͤrt am aldermeiſt.
Egen
Egen nuͤtte / vorwitte / vnd lange wyle /
Maken den loep auer vele myle / etc.
Broͤderlike leue ys nu dodt vnd blindt /
De minſchen mit bedregerye vorworren ſynt.
Yſslick ſchaffet ſyn egen vordeel ane vorluſt /
Vnd ſcholden ock hundert vorderuen ſuſt.
Nene arbeydt ſuͤth men mehr an /
Men leth ydt auer de armen ghan / etc.C
De dar ſchmeychelen vnd Plumenſtriken kan /
Vnd mit dem valen Perde vmmeghan.
De wert tho Haue wol geehrt /
Erbarheit men dar nicht begert.
Dat ſchal men recht alſo vorſtan /
By Haue ys ock mennich fraͤm man.
Men de werden ſo nicht vorgetogen /
Alſe de mit dem valen Perde ploͤgen.
De koͤnnen de wulle vnderſtrouwen /
Vnde den Heren de negele klouwen.
Synt ock menniges heimlike Vyende /
Vnd ſchicken den hoyken na dem winde.
De valſchen wil Godt van ſick dryuen /
Auerſt de warheit ſchal by em ewich blyuen.
Achab leth nicht genoͤgen ſick /
An ſynem gantzen Koͤninckryck.
He wolde ock Naboths Garden han /
Darumme moſte ſteruen de frame man.
Allene de arme moth yn den ſack /
Wat gelt gifft / hefft einen guden ſmack.
Mit dem armen wert dat Recht geſtercket /
Vp der Ryken broͤke / wert nicht gemercket.
Mennich lauet veel vnd groth gudt /
Syn geloue wecht nouwe ein halff lodt.
Wenn he menet de truweſte tho ſyn /
So wecht ſyne truwe nicht ein halff quentin.
Dar ys nen ſchwarer dinck vp Erden /
Denn ſo de Wyuers meiſters werden.
Wat ſe voͤrnemen / dat moth ſyn /
Sloͤge ock de Donner vnd de Blixem daryn:
So
So ydt ock ſchadede dre Koͤninckryck /
Noch moth er wille geſcheen gelyck.
Vnd dennoch wil ſe meiſter ſyn /
Scholde ock tho ruͤgge moͤten lopen de Ryn.
Wol einem gemenen Wyue vortruwet /
Desgelyken vp ein koldt ys buwet.
Vnd einem Schotten Papen geloͤuet.
De ys ſyner vyff ſinne berouet.
Wol mit Krygesluͤden wil ehr eryagen /
De moth wol betalen / vnd flux ſe plagen.
Einem ytzliken ane vortoch / don gudt recht /
He ſy Ryke / Arm / Ridder edder Knecht.
Darmit ſe yn guder Fruͤndtſchop blyuen /
Vnd dy helpen dyne Fruͤnde vordryuen.
Ein Landtsknecht vnd ein Beckerſchwyn /
Schoͤlen alltydt vull ſyn.
Denn ſe koͤnnen de tydt nicht vthreken /
Wenn men ſe wert dodt ſteken.
Haſen lunge / Karpen tung / vnd Barbren muͤl=
(chen.
Hefft vortert myn Geldt vnd Guͤlchen.
Diſtel vnd Doͤrne ſteken ſehr /
Auerſt valſche tungen noch veel mehr.
Noch wolt ick leuer yn dyſtel vnd doͤrne baden /
Alſe mit valſchen tungen ſyn beladen.
Junge Geſell ſuͤe vor dick /
De Junckfrouwen ſynt bedriechlick.
Se ſynt vth Flandern /
Vnd geuen einen vm den andern.
Wo veel ein yeder hefft Suͤluer effte Goldt /
So veel ys em ock ytzunds de Werlt holdt.
Wer Salomon noch yn dem leeuen /
Dem Godt veel wyſsheit hadde gegeuen.
Hedde he nen Geldt effte Goldt /
De Werlt wer em nuͤmmer holdt.
Wol Voͤſſe mit Voͤſſen vangen wil /
De moth geluͤckes hebben mehr alſe tho vyl.
Schlage Hagel mit ſchmerten /
Alle valſche Herten /
De mit
De mir ydel vntruwe ſcherten.
Dith ys etlikes Adels groͤtſte doͤget /
Dat ſe ſloͤmen vnd doͤmen vp van yoͤget.
Vnd thoſchneden kleder an dragen /
Dach vnd nacht na Horerye yagen.
Barde hebben lanck gelyck den Tzegen /
Hauecke vp den Henden dregen.
Jagen / ſpelen / wol leeuen / vnd braſſen /
Leddich vnd ſtolt ghan vp der gaſſen.
Stedes handeln wedder Gades geheet /
Leeuen van der armen Luͤde ſchweet.
Dith alles ſynt etlikes Adels teken /
Drincken / dat ſe ſick moͤgen beſeicken.
Menen / dat ſe dartho ſyn gebaren /
Dat dorch ſe veel wyns werde vorlaren etc
Fruͤndtſchop gheyt vor alle dinck /
Dat ſtraffe ick ſprack de Penninck.
Denn wor ick keer vnd wende /
Dar hefft de Fruͤndtſchop ein ende.
Wol yn ſyn egen Herte ſicht /
De redet van nemande quades nicht.
An ſick ſulueſt / vyndet ein yederman /
Gebrecks genoch / wol ydt mercken kan.
Dorch dre dinge / wert de Erde bewagen /
Dat veerde kan ſe nicht vordragen.
Dorch den Knecht / de dar regerende ys /
Dorch einen Narren / de geuuͤllet ys.
Dorch ein boͤſe hetſch Wyff vnd vnrecht /
Wee dem / de ſodane krycht tho Echt.
Dorch eine Magedt / de ere Frouwen eruet /
Dorch ſolcke veer ſtuͤcke mennich vorderuet.
De Frouwen ſynt alſe geſchreuen ſteith /
Nene gude hoͤderinnen der heimlicheit.
Wy ſchoͤlen van den Poggen leren /
Wenn wy hebben einen guden Heren.
Dat wy denſuluen nicht vorachten /
Vnd na einem ſtrengern trachten.
Denn wenn wy ſolcken auerkamen /
S
So deith he vns doch wenich framen.
Darumme ys ydt doch eine wunderlike ſake /
Dat wy nicht koͤnnen hebben gudt gemake.
Ydt ys ein Sprickwordt gantz gemein /
Jdt moͤthen ſyn gantz ſtarcke bein.
De gude dage wol koͤnnen dragen /
Dith Sprickwordt moth de warheit ſagen.
Darumme moth ydt ock vaken miſslingen /
Dewyle wy ſtedes gapen na nyen dingen.
Beholſtu heimlicheit nicht by dy /
De du heffſt geredet yegen my.
Wat begerſtu denn tho ſwygen van my:
Dat du nicht kanſt vorſwygen by dy:
Van grothem gude / ſtycht man hoge /
Van armode wert men vnfroge.
Ock hoͤr ick van den wyſen ſagen /
Dat de Ryken einen hogen modt dragen /
Wenn de armen truren vnd klagen.
Hochfart / Haͤth / Gyricheit vnd nydt /
De holden ytzundes vaſte eren ſtrydt.
De Hochfart kan ydt nicht wol vormyden /
He moth mennigen haten vnd nyden.
De Hochfart / veel boͤſer ſede hat /
Welcker wyſen luͤden nicht wol anſtat.
Ein man wol de gantzen werlt bedroͤuede /
So men ſyner valſchen loͤgen geloͤuede.
Tuͤchtich ſyn / ys gar ein eddel doͤget /
By Frouwen vnd Mans / older vnde yoͤget.
De alle tydt gerne luͤcht /
Vnd mit loͤgen einen andern bedruͤcht /
Syn Hoͤuetman ys de boͤſe Geiſt /
Vnd bedruͤcht ſick ſulueſt aldermeiſt.
Somtydes de eine den andern bedruͤcht /
Achter ruͤgge beſecht vnd beluͤcht.
Vele male yegen eren egen Heren /
Nen frede / mach by en lange wehren.
Des kuͤmpt vaken veel an den dach /
D
Dat
Dat vnder dem Schne vorborgen lach.
Jn de lenge kan ydt ſick nicht erwehren /
Vntruwe / de ſleyth eren egen Heren.
Jtzt geldt nichtes denn geldt vnd gudt /
Dat gifft ehr / gunſt vnd hogen modt.
Jdt gyfft ock der Fruͤndtſchop vele /
Mit dem armen ſchuͤt man thom tele.81
Wortho ſcholde ick vele Boͤker hebben be=
(reydt:
Allhyr de ſake vp vele gauen ſteith /
Alſe ein yeder gifft / dar na ydt gheyt /
Gauen ſynt thor gyricheit myne meiſterſtuͤcke /
Darmit ick eere vnd recht vordruͤcke.
Wol hyr nicht gifft / de licht vp dem ruͤcke /
Gheyt ydt wol thom ende / ſo ſegge van geluͤcke.81
Wol dar geuangen ys /
De keret an / alle ſyne ſinne vnd liſt.
Wo dat he leddich werden moͤge /
Mit warheit tho ſeggen / edder mit loͤgen /
So dy de kunſt wil vorlan /
So moſtu wandern yn ein ander baͤn.
Dat du ſnelle tho derſuluen friſt /
Gebrukeſt bedroch vnd vele liſt.
Wo dat de Keyſerlike Recht /
Vns nageuen / vnd achten ſchlecht:
Dat men bedroch / mit liſten affdringe /
Dat men gewaldt mit gewaldt bedwinge.
Dat men einem bedreger / mit bedregen /
Vnd einem loͤgener beyegen mit legen / etc.
Do recht / vnd fruͤchte dy doch darby /
Frage nicht / efft einem andern beth ſy.
Dem geluͤcke volge na / veel nydt vnd haͤth /
Kumpt ydt dy / ſo ſwych / rhoͤme dy nicht dat.
Den armen / vnd dem geluͤcke gebryſt /
Den lathe men blyuen / gelyck wo he ys.
Wenn jtzunt einen framen / ſyne ſake vmmeſlecht /
So ſpreken de andern / em geſchee gantz recht.
Vnd dencken doch nicht de dullen luͤde /
Em ſy morgen als my ys huͤde.
So
So gheyt en auer den bueck ock ein radt /
Denn dat geluͤcke beweget ſick fro vnd ſpadt:
Fart ſnelle vp / vnd balde wedder nedder /
Regert huͤden geluͤcke / morgen vngeluͤcke wedder:
Nemandt ſynen negeſten boͤſslick oͤrdelen ſchal /
Wol dar ſteith / de wachte ſick / dat he nicht fall.
De ſynt noch nicht all auer den berch /
Den ytzundt van ſteden gheyt er werck.
Na erem ſinne / vnd vp alle ordt /
Jck hebbe van yoͤget vp gehott.
Wenen vpt leſte / dat deyt alſo wee ſehr /
Alſe de gewenet hefft vormals ehr.
Darumme darff nemandt ſpotten myn /
Wol weͤth / wol noch de leſte wert ſyn / etc.
Mercke alle Hiſtorien oldt vnd nye /
Thom leſten hefft de boͤſsheit Galgen ruͤwe.
Wor de wulff des Gerichtes wil plegen /
Dar moͤthen ander Deerte ghan vth den wegen.
Adel / tucht / ſchoͤne geſtalt vnd yoͤget /
Wyſsheit / rykedom / laſter vnd doͤget.
De leth de dodt alle nicht beſton /
Na vnſem vordenſte / kumpt dat lohn.
Gewaldt vnd tho richten ick beger /
Dat my werde balde myn buͤdel ſwer.
Vnd dat men koͤpe dat recht van myr /
Na vorbote des geldes ſteith myn begyr.
Darumme froͤuwe ick my / der Suͤnder ſchar /
De ick all yn den buͤdel ſtraffen dar.
Warninge an etlike Richters.
Scheme dy / du Roͤuer vnder dem dake /
Rechte kunſt vnd wyſsheit / ys de ſake.
Darumme getemet dy gewaldt vnd ehr /
Dynen ſtandt ſo boͤuiſch nicht vorkehr.
Suͤſs alſe Pilatus werſtu erkendt /
Den men ym hilligen Credo nent.
Narre / worup ſteith dyne thouorſicht:
Balde moſtu vor dat hoͤgeſte Gericht.
Dar wert vorgelyket / na ſcharper mathe /
Alle
Alle vnrecht / vnd dyne boͤſsheit grote.
Regeren fruͤndtlick vnd mit willen /
Deith vele hates vnd haders ſtillen.
Wol mit dem Koppe wil bauen vth /
De deith veel ſchaden / vnd richtet nichtes vth.
Wol lande vnd luͤde dorch vnrecht drenget /
Bauen dem ein ſchwerdt ym vadem henget /
Vnd ſteith grothe fahr / wo hoch he ock prenget.
Ein herte ym guden vnuortzaget /
Dat doͤget oͤuet / vnd dat boͤſe voryaget.
Vnd nicht yn ſnoͤder hochfart dauet /
Wert vor allen dingen gelauet.
Dith ys ein narre / de dar truret all den dach /
Vmme ein dinck dat he nicht keren mach.
Wol vp Erden / den luͤden allen /
Tho aller tydt / wil wolgeuallen.
De moth beide den armen vnd ryken /
Jn demodt fruͤndtlick ſick vorgeliken.
Mit geduldt lyden / beide boͤſe vnd gudt /
Vnd yn Gades fruͤchte ſick holden yn hudt.
Men hoͤde ſick vor den ſmeichelern /
De vmme eres nuͤttes willen huͤcheln gern.
Wenn ſe denn eren willen erfuͤllet han /
So ſehen ſe dy vngerne an.
Wenn du denn wilt ein Traſo ſyn /
So vyndet ſick ock der Gnato fyn.
Mit der truwe hefft ydt gar neͤn nodt /
Denn ſe ys yn der werlt wol halff dodt.
Vnd de ordeninge der Rechte / ſitt ym ſtock /
De warheit hefft noch mantel noch rock / etc.
Kroͤpe ein Schalck yn einen zabels balck /
Dennoch ſo were he daryn ein Schalck.
Jck arme Nuͤnne / offt heimlick klage /
Dat ick nicht werltlick werden moͤge.
Hedde ick genamen einen Man /
Alſe mennige Junckfrouwe hefft gedan.
Godt vnd my ſulueſt hedde ick geeheret /
Vnd ock dartho de Werlt vormehret.
Suͤs
Suͤs ſteke ick hyr yn hate vnd nyde /
Mit vngeduldt ick ſwerlick my lyde.
Wowol myn lycham ys yngeſpert /
Dennoch ys myn ſinn yn der Werlt vorwert.
[...]n twyuele ſteith all myn thouorſicht /
[...]fft ick Godt gefalle / dat weͤth ick nicht.
[...]or der Metten / gha wy thom dantze /
[...]em Duͤuel holde wy Obſeruantze.
[...]yr hebbe wy ſchande / vnd namals de Helle /
Vp fleiſchlike luſt / mynen troſt ick ſtelle.
Dem wuͤnſche ick ewige nodt vnd quall /
De my hefft gebracht yn deſſen vall.
Ein oldt Hundt tho aller friſt /
[...]echt bendich boͤſe tho maken ys.
[...]arumme / wol yn doͤgeden olden wil /
[...]ue ſick yn der yoͤget des guden vyl.
Tho Mummerye vnd Vaſtelauendes vart /
[...]ck wor men ſuͤs gude ſede ſpart.
[...]ade ick / geſelle / dyn Wyff nicht lye /
[...]nd moth ydt yo ſyn / ſo wes na dar bye.
[...]edencke / ſynt de Schape vnd Lemmer dyn /
[...]o lath den Wulff nenen Hoͤder ſyn.
[...]eloͤue / wor de Bock en Gardener wyrt /
[...]e junge Boͤme he ſelden tzyrt.
[...]nd wol ſyn ſmeer vor Katten ſettet /
[...]ert vaken benaſſchet vnd vorlettet.
[...]lſo / wol ſyn Wyff vnd Perdt lehnet hin /
[...]e ys ock ein Koepman ane gewin.
Dorch nydt / haͤth / vnd mynen modt ſtolten /
[...]ebbe ick geueddert mennigen bolten.
[...]nd darmit geſchaten de warheit /
[...]at nemandt erlangede recht beſcheidt.
Men hoͤldt my vor fraͤm vnd Eddel /
[...]eſſelrede driue ick hen vnd wedder.
[...]nd kan wol hen vnd her wagen /
[...]nd gelick vp beiden ſchuldern dragen.
Men ſcholde de yagen vth dem Lande /
[...]e ſick berhoͤmen erer egen ſchande.
Vp
Vp boͤſe geſelſchop hape nicht / dat ys myn raͤ [...]
Denn ſolcke wyken alle / v̄ helpen nicht jn der no[...]
Wol vth valſchem herten gheit thor Bich[...]
De wert doch recht abſoluert nicht.
Wowol he meint he ſy der Suͤnden quydt /
Ja alſe de Hundt der floͤye / thor meytydt.
De vaſt bichtet vnd yn Suͤnden blifft /
Godt em nuͤmmer ſyne Suͤnde vorgifft.
Wol jungen Kindern ſparet de rudt /
Der leͤuendt vindet men ſelden gudt.
Denn ein oldt Hundt tho aller friſt/
Nicht wol bendich tho maken ys.
Darumme wil gy der Kinder hebben eere /
By tiden wennet ſe tho guder lere.
Do gy dat nicht mit rechter truwe /
So hebbe gy des hyr vnd namals ruwe.
Wol boͤſen Kindern weeck erſchynt /
De ys er alder groͤtſte vyendt.
Vnd lachet nu / des he namals weͤnt.
Wenn ein Narre kumpt thor bicht /
Van ſick ſuluen weͤth he alles nicht.
Syner egen vndaͤdt ſick berhoͤmet /
De andern he richtet vnd vordoͤmet.
Alle ſchande vnd laſter ſynt jtzundt doͤget
Van den Olden lehrt jdt de Joͤget.
Vnd wert mit flythe dartho geholden /
Dardorch moth de leue vnd truwe vorkolden.
Den Olden gehoͤrt vornufft vnd tucht /
Daruan nemen de Jungen grothen frucht:
Ein wyſs Man / ſchal heimlick dragen /
Syne armodt / vnd nicht verne klagen.
Suͤſs flegen ſyne Fruͤnde van em tho handt /
So baldt ſyn armodt en wert bekandt.
Denn den armen ys nicht beters gegeuen /
Alſe gude hoͤpeninge / vnd oͤuel leeuen.
Wol gebaren ys tho einem haluerlinge /
De wert nicht ryker twyer penninge.
Getruwer denſt ys nuͤ vorlaren /
N[...]
Neen ſprickt Growerdt / dat hebbe ick anders erfa=
(ren.
[...]ar ick nicht mehr ghan konde /
[...]o ſloech men my henuth vor de Hunde.
Wol yn gunſt vnd gnade wil wanen by my /
[...]e rede ſtedes / wat my wolgeuellich ſy.
[...]ente wol by my lauet alle boͤſe daͤdt /
[...]e wert de vornemeſte yn mynem Raͤdt.
[...]em Dener geue ick nicht einen bete /
[...]e nicht deith / allent wat ick em hete.
[...]nd wol my ſecht / der warheit grundt /
[...]yne vngnade / de wert em wedder kundt.
Men mercket balde / wol ſick ſuluen lauet /
[...]at he yn narheit woͤtet vnd dauet.
[...]ick ſulueſt nemandt lauen ſchal /
[...]er wol deith / de lauet ſick ſuluen wol.
De framicheit kumpt ſwerlick an ere ſtaͤdt /
[...]ewyle de vntruwe allenthaluen beſluth den raͤdt.
Richte dy thom Dode / vnd ſuͤe vpt endt /
[...]dt ys nicht verne / ydt kumpt behendt.
By Haue kan ick my tho ſmeycheln /
[...]nd dat vale Perdt huͤbſch ſtreycheln.
[...]olckes dent my tho mynen ſaken /
[...]ck kan valſchen ernſt vnd ſchimp maken.
Ein Narre de nicht volget truwen raͤdt /
[...]ebbe den ſchaden / wenn ydt em oͤuel ghat.
[...]loͤhe / flegen / vnd de Duͤuelſche nydt /
[...]e bemoͤyen den Minſchen tho aller tydt.
Wor men vindet vele der blinden Geſte /
[...]ar ys de mit einem oge de beſte.
Eine ſachtmoͤdige Tunge / den torne brickt /
[...]in toͤrnich Narre / haſtigen ſprickt.
[...]elcker Narre tho thorne gern ys bereidt /
[...]aruth kumpt vaken grothe vnſinnicheit.
[...]e torne hindert eines Wyſen modt /
[...]enn de toͤrnige weͤth nicht wat he doth.
[...]en torne ſchal men vormyden mit flyth /
[...]e kortet des Minſchen leeuendt vnd tydt.
De all dat vormeͤnt tho wreken /
Dat
Dat em de Luͤde vnderſtan auer tho ſpreken.
De leenet gantz ſelden ane nydt /
Vnd dartho ane angeſtliken wedderſtrydt.
Dat ys ein Narre de mit ſynem legen /
De armen Weſen kan bedregen.
Wenn du ander Luͤden ſpotten wult /
So dencke erſten an dyne egen ſchuldt.
Deyſtu dat nicht / ſo biſtu Hans lappe /
Vnd moſt dragen der Narren kappe.
O wo ſteith Wyſsheit hinder der doͤr /
O wo dringt Rykedom heruoͤr.
O wo ys Barmherticheit ſo kranck /
Wo hefft de Loͤgen ſo wyden ganck.
O wo ys de Kunſt ſo gar vnwerdt /
Wo groth ys de Dorheit auff Erdt.
O wo vyndet men Meticheit ſo ſelden /
Wo vele deith Vuͤllerye ytzundt gelden.
O wo hardt moth ſick de Fredtſam byrgen /
Vnd wo loͤfflick ys Morden vnd krygen.
Wo gar ys Eebrock mehr nene ſchandt /
Wo fleiſchlick ys de Geiſtlike ſtandt.
O wo vngetogen ys ytzundt de Joͤgent /
Och wo gar leeuet dat Older ane doͤgent.
Vnd wo vnuorſchaemt ys dat Wyfflick bilde /
Wo ys Manlick perſon ſo gar wilde.
O wo vngerne hoͤrt men Gades wordt /
Wo weinich leeuet men darna vort.
Vnd wo ys ytzundt alle Werlt ſo gar vorbittert /
Mit betroge vnd ſchalckheit vberguͤrdet.
Einem Chriſten minſchen / nicht wol anſtaͤt /
Dat he mit Heydenſcher kunſt vmmeghaͤt.
Eines guden Chriſten don vnd laen /
Schal allthoſamende yn Godt ſtaen.
Allent dat wy anfangen / don vnd leren /
Schoͤlen wy don ym Namen des HEren:
Nicht ſpreken / dat ys ein vorworpen dach /
Nicht wol men denne dyen mach.
So men ein gudt werck denn beguͤnde /
Sunder
Sunder mercket de teken vnd ſtunde.
Welcker Chriſten ein valſche Kunſt lehrt /
Darmit de rechte Geloue wert vorkert.
Dem wert ydt gelick alſe Saul ghan /
De Godt vorleth / vnd reep den Duͤuel an.
Wol Toͤuerliken dingen geloͤuet /
Blifft Gades gnade nicht vnberouet.
Nicht troͤſte dy / effte de wordt ſynt gudt /
De men Vnchriſtlick gebruken doth.
Erlanget yemandt darmit wat he wil /
Dem helpet de Duͤuel / dorch ſyn ſpyl.
Solckes em van Godt / wert vaken vorguͤnth /
Darna volget de ſware ſtraffe der Suͤndt.
Des noch vele older Exempel ſynt /
De men alle yn der Biblia vindt.
Ydt ys yn deſſen beiden auerlaſt /
Ein arm Werdt vnd milde Gaſt.
Ys de werdt ock vnbeſcheiden /
Dat kan lichtlick ſchaden den beiden.
De ſynen Viendt bedregen wil /
De bruket guder woͤrde vnd liſt vyl.
Vnd holdt ſick tho em alſe ein Fruͤndt /
Beth dat he em ſyn herte hefft vorwundt.
Vnd gebracht vnder einem guden ſchyne /
Jn angeſt / nodt / vnd des Dodes pyne.
Vele lauen vnd weinich geuen /
Dat kumpt einem Narren wol euen.
Schoͤne woͤrde ſunder de wercke /
Synt vnnuͤtte / alſe ein thobraken Harcke.
Jck fruͤchte nicht des Manes ſchyn /
So my wil de Suͤnne gnedich ſyn.
Wol auerſt ane Suͤnne yo moth ſyn /
De nimpt vor gudt des Manes ſchyn.
De ſick ſulueſt troͤſten ſchal /
Hefft ſick balde genoch bedroͤuet auer all.
De dar meͤnt / he ſy gantz wyſs vnd vorhauen /
De licht gar depe ym Narrenberge begrauen.
E
Wol
Wol ſyner Tungen hefft gewaldt /
De wert mit eeren werden aldt.
Nen Koͤninck / Foͤrſte / effte Potentate /
Schal ſick vp egen wyſsheit vorlathen.
Ein wyſer Here gern by ſick hat /
Gude Fruͤnde vnd getruwen Raͤdt.
Wen Godt wil erneren /
Den kan nemandt vorheren.
Lyde / myde / ſwyg vnd vordrage /
Dyne nodt nemandt klage.
An Godt dynen Schepper nicht vortzage /
Denn geluͤcke kumpt alle dage.
Wol Gade ym rechten Gelouen vortruwet /
Nicht vp Suͤnde vnd laſter buwet.
Den leth Godt nicht endtlick yn nodt /
Noch ſyn Saͤdt ſoͤken dat Brodt.
Beuele dem HEren dyne wege /
So ghan vort dyne anſlege.
Solcke Geſellen beger ick nicht /
De froͤlick ſynt wenn my leidt geſchicht.
Vnd de my ſulueſt nedderdruͤcket /
Ock nicht vphelpet / ſo my wes vngeluͤcket.
Van kranckem ſade de Minſche wert /
Syn Moder en yn angeſte geberdt.
Syn leͤuendt ys moͤye vnd ydel arbeidt /
Ein gewiſſe dodt ys em bereidt.
Nen Boem ſo boͤſe fruͤchte drecht /
Alſe dat boͤſshafftige minſchlike geſlecht.
Wo ſchon de minſche vthwendich ys /
So ys he doch ynwendich / vull myſs.
Gyricheit hefft de Werlt bedwungen /
Dartho ys de wyſsheit gantz vordrungen.
Vnd ys by na gantz vorworden /
Men kendt nicht mehr der Apoſtel orden.
De hadden Gnade leuer denn Geldt /
Men nu ys ſolckes all vmme geſtelt.
Denn dith ys der werlt gemene lope /
Gnade vnd Afflat ys vmme gelt tho kope.
Jtzun=
Jtzundes vindet men veel junger Papen /
De ein weinich mehr weten alſe Apen.
Van Gades worde ſe weinich vorſtan /
Vnd nemen dennoch der Seelen ſorge an.
Mennigen ſe mit ſick yn erdom bringen /
Vnd geuen guden koep yn allen dingen.
Vnd koͤnnen alſo Gades wordt prediceren /
Wo de Eſel kan de Orgeln regeren.
Wenn de Baer groten hunger lydt /
Sucht he ſyne poten tho aller tydt.
So moth ock don de trage Man /
De nicht wil arbeiden wenn he wol kan.
Ein wyſs man dat gude vthkeſen ſchal /
Dat argeſte kumpt noch alle dage wol.
Dat ys ein Narre de dar ſpottet yederman /
Vnd ſuͤth ſick ſulueſt nicht erſten an.
Valſcheit vnd vntruwe vorreth mennigen man /
De vntruwe ſulueſt nicht myden kan.
De ſick der loͤgen nicht en ſchemet /
De deith vaken dat em nicht temet.
Wenn men denn ſyner loͤgen wert enwar /
So krycht he thom leſten ein quaͤdt Jar.
De nichtes tho holden hefft ym mudt /
De lauet gantz lichtlick groth gudt.
Wol genochſam hefft / vnd nicht mehr begert /
Deſuluige beſittet de gantze Erdt.
Hoͤdet yuw mit flyte vor de Katzen /
De vor licken vnd achter kratzen.
De ys ein Narre vnd deith nen gudt /
De leeuet yn hochfart vnd auermodt.
Dat ys ein Narre de ſick nimpt wes an /
Dat he doch nicht vullenbringen kan
Gy Heren vorlatet juw nicht vp gewaldt /
Ein Jar ys warlick balde vmme getalt.
Wol rechte leue tho Gade hat /
Den nimpt men ſelden yn der Foͤrſten Raͤdt.
Er herte ſwerlick yemandt bekeret /
So ſick er gudt vnd eere vormehret.
Alſo
Alſo volgen ſe dem Haue juͤmmer nach /
Vnd lyden vaken groth vngemach.
Ein dinck / ick wol gemercket han /
Dat mennigem Heren / ein ſchalckhafftich man /
Veel leuer ys / de ſmeychelen kan /
Denn einer / de gudt vnd ehr em gan.
Mit ſchoͤnen ſtenen / mennich dat maket /
Dar vnder de dreckſalicheit bedaket.
Helm vnd Schildt / henget bauen an /
Hyr licht begrauen ein Eddelman.
So wert gehouwen vp den Steͤn /
Ja / dat rechte wapen / ys ein doden beͤn.
Houwe dat darup / ſo deyſtu recht /
Vnd ſchryff / du ſyſt van Adams ſlecht.
De Gades huͤlde hyr vorweruet /
De ys ock ſalich / wenn he ſteruet.
Syn Graff vnd Schildt / ys ſchon darby /
He ſterue edder ligge / wo ydt ock ſy.
Der Seelen helpet nicht ein ſchoͤne Graff /
Edder ander homodt / dar men rhoͤmet aff.
Na dem dode / mit grothem bage /
Nicht Gade / men deſſer Werlt tho behage.
De dorch leeffkoſent vnd drouwordt /
De warheit ſettet an einen ordt.
Vnd ſprickt Placebo / dat ytzlick gern hort /
De kloppet vor des Antichriſtes port.
Alſo de Gewaldt ſick endigen doth /
Cyrus de dranck ſyn egen Blodt.
Nene Gewaldt vp Erden ſo hoch ye quam /
De nicht ein ende mit truren nam.
Wat de Gewaldt achtet / vp dat alderbeſt /
Dat wert vorbittert doch thom leſt.
Grote narheit yſſet / vmme grote gewaldt /
De men doch nicht lange behaldt.
Wol wat gudes lauet vnd ock heldt /
Syn lohn em dubbelt wert geſtelt.
Wol ſick ſulueſt ſtedes lauet alleine /
Des loff ys ſwack vnd gantz kleine.
Mit
Mit dorheit ys vorwar de voreint /
De veel vmme einen doden weint.
Vnd vorgundt em ſyne rouwe tho han /
So wy em doch moͤthen alle na ghan.
De ehr vnd ein truwe herte / wol beſteith /
Auerſt de valſcheit vnd vntruwe / vndergheit.
Truwe nicht veel / vnd holdt dyne rede yn hudt /
Denn ein wyder Raͤdt / doth ſelden gudt.
Fruͤnde der werlt / yn groter nodt /
Ghan veer vnd twintich vp ein lodt.
Vnd de de beſten willen geheten ſyn /
Der ghan wol twintich vp ein Quentyn.
Ein Muͤller mit der Metzen /
Ein Weuer mit der Kretzen.
Ein Schnyder mit der Scher /
Welcker Duͤuel foͤrt de dre Deue her.
Mennich ys rechtferdich / allene mit woͤrden /
Wo men van Reinken Voſſe ock mach hoͤren.
Men yn den wercken nicht ein har /
Dat ſuͤth men alle dage wol apenbar.
Schoͤne woͤrde de helpen nicht /
Wor men de wercke nicht en ſicht.
Wo ys dat ſpel ſo gar egennuͤttig /
Wo geſchicht Roͤuerye ſo trotzig.
Wo ys de Deeffſtal alſo groff /
Wo ſweuet de Liſticheit alltidt vp.
Wo ys dat grote Sweren ſo gemen /
Wo rekent men den Eedt ſo klen.
Wo ys Geſelſchop ſo vntruw /
Wo hefft Borgen ſo veel naruw.
Wo ſyn de waren ſo gar bedrogen /
Wo ſyn de ſchuͤldener ſo gantz vorlogen
Wo gar ys Naberſchop ſo hetiſch /
Wo ſyn de Koͤſten vnmetich.
Wo rohe ys der Minſchen geweten /
Wo gar ys alles vngeluͤcke yngereten.
Wo weinich hoͤldt men van Gades wordt /
Wo vnbereidt ys men thom dodt.
Wo
Wo klen hefft men vp dat ewige acht /
Wo gantz men vp dat tydtlike tracht.
Wol vam ſchaden wil bliuen rein /
De ſchal boͤſer Geſelſchop achten klein.
Van Ebrekerye ys nuͤwerle wat gudes gekamen /
Denn hedde Paris Helenam nicht genamen.
Troia ſtuͤnde noch wol vp deſſen dach /
Dar der Greken Heer tein Jar vor lach.
Mit valſcheit menniger vmmegheit /
Jnt leſt doch vntruwe ſynen eigen Heren ſleith.
Van boͤſer Minſchen frede vnd vorbundt /
Wert framen Luͤden groth yamer kundt.
Gewiſſe Fruͤnde vnd ein vorſocht Swerdt /
Synt yn den noͤden veel Geldes werdt.
Mercke / mynes Vyendes mundt /
Lauet my tho nener ſtundt.
Wenn he ſchoͤn my wat laues gifft /
Dat kumpt doch vth ſynem herten nicht
Bichten ane ruwe /
Leeff hebben ane truwe.
Almoſen geuen thom geſichte /
Deſſe wercke doͤgen all gantz nichte.
Vnd ſyn by Gade ſo angeneme /
Als wenn ein Soͤge yn de Joͤdenſchul keme.
Dat ys ein Narre vnd wert geſchoͤuet /
De ſyner Frouwen vorguͤndt vnd vorloͤuet.
Dat ſe mit kuͤſſende ſy gemeine /
Vp gelouen byſlape / blyue kuͤſch vnd reine.
Solcken gelouen hefft de Duͤuel gegruͤnd[...]/
Vp Vnkuͤſcheit / Eebrock vnd ſtumme Suͤnde.
Wol ſtarck ys / vnd ſolckes vormach /
De ſteckt den andern yn den Sack.
De ſwacken vnd armen / moͤthen ſick alletydt lyden /
De ſtarcken v̄ riken / hebben geluͤck an beiden ſyden.
Wol vnrecht deith einem Man /
De em nen leidt hefft gedan.
Sunder ſtedes vor einen Fruͤndt gehan /
Dar ſtoͤren ſick wol andere teine an.
Kumpt
Kumpt ein Oſſe yn froͤmde Landt /
He wert doch vor ein Rindt erkandt.
Ghat ein Roͤdde des dages duſent ſtundt /
Thor Kercken / doch ys ydt ein Hundt.
Mercke / dat Roͤuers / Schelcke vnd Deue /
Holden ſelden mit framen Luͤden leue.
Wol dar wil weten / wol he ſy /
De frage ſyner Nabers twe edder dre.
Vnd werden em denn de dre vordragen /
So wert ydt em de veerde wol ſagen.
Dat ys vorwar ein vnwyſs Man /
De ſyne ſchande nicht vorſwygen kan.
De ys ein Narre de dar ſweren wil /
Vmme ein dinck / dat men em nicht geloͤuen wil.
Suͤe / hoͤr vnd ſpreck nicht /
Gedenck / vnd vorgith es nicht.
Heren gunſt vnd Frouwen lachen /
Vorkeren ſick yn mennigen ſaken.
Syne egen ſchande de vthbreidet vnd mehret /
De ſyn egen geſlechte ſuluen beſocht vnd vnehret.
Hoͤde dy vor boͤſen olden Wyuen /
Mit boͤſsheit ſe veel mengen vnd dryuen.
Wente wat de Duͤuel nicht vullenbringen kan /
Dar moth he ein oldt Wyff tho han.
Wenn ydt yn der Werlt were bruck vnd ſede /
Dat men vm Eebrock vnd Horerye Naſen affſnede.
So moſte mennige Frouwe vnd Man /
Jm Lande vmmeher ane Naſen ghan.
Wol allerley loͤfflike doͤget beghaͤt /
Vnd deith deſuluige men eine miſſedaͤdt.
De doͤgede werden alle dennoch vorgeten /
Vnd em wert na ſyner miſſedaͤdt gemeten.
Vor ogen tho denen ys myne kunſt /
Darmit make ick my vele gunſt.
Tho Haue / by dem Heren myn /
Valſchlick dene ick / yn gudem ſchyn.
Selden ys de lange tho Haue gebleuen /
De eintfoldich was / vnd nicht dorchdreuen.
Hoff=
Hoffgeſinde / Arſten vnd Juriſten /
Hebben Affgoͤde / dat ſynt ere Kiſten.
Wol em de ſick kan erneren /
Mit ſynem arbeide / vnd yn eeren.
Ane Hauedenſt / dat beſwerlike leͤuendt /
Dar Lyff vnd Seele / yn fahr moth ſweuen.
Wol ſo lange ys tho Hauewart /
Dat he erlanget einen grawen Bardt.
So hefft he veel ſorge vnd groth arbeidt /
Leider nicht gantz wol angelecht.
Truwe / Recht / Tucht vnd warheit /
Demodt / ſchaͤmde vnd eintfoldicheit.
Kuͤſcheit vnd mathe / ſynt vordreuen /
By Haue / vnd an ere ſtede ys gebleuen.
Legen / dregen / vnd alle vullerye /
Hinderliſt / achterredent vnd boͤuerye.
Vntucht / vnkuͤſcheit / einen andern beſchimpen /
Braſſen / drincken / vnd Neſen rimpen.
Spelen / dobbelen / vnd groth beſpott /
Ock gar weinich achten vp Godt.
Vp de Seele vnd vp den Dodt /
Vp den Duͤuel / vnd vp de leſte nodt.
Dith ſy dy HEre ym Hemmel geklaget /
Dem gar nen vnrecht behaget.
Gy Heren bruket nicht Gewaldt ſunder Recht /
Godt ys juwe Here / vnde gy ſyne Knecht.
Richtet nicht vp eines Minſchen klage /
Hoͤret thouoͤrn wat ock de ander ſage.
Gyricheit / vullerye / vnd vnkuͤſch wandel /
Mothwille vnd vntemlick handel.
Hebben mennigen Heren alſo beſeten /
Dat ſe der wyſsheit gar hebben vorgeten.
Veer Muͤren hefft ein yeder Ryke /
Einen Torne dar binnen desgelyke.
De erſte Muͤre / ys de Rechtferdicheit /
De ander / ſo geneget ys de Auericheit.
Den Vnderdanen / vnde deſuluen leuet /
Wedderumme / ſo dat Volck ſick oͤuet.
Tho
Tho holden de enicheit mit recht /
Dat de eine des andern boͤrde drecht.
De druͤdde Muͤre / de einem Ryken vele nuͤttet /
So men Wedewen vnd Weiſen beſchuͤttet.
Ane dat / ein Ryke / yn de lenge nicht beſteith /
De veerde Muͤre ys / ſo men nicht nalet.
Vnd ſtraffet de boͤſen / ſtrenge vnd vaſt /
Vorſchonet darmit wedder Boͤrger noch Gaſt.
Welcker Stadt deſſe veer Muͤren hat /
Jn der / Gades fruͤchte / de torne ſtat / etc.
So weinich alſe wy koͤnnen ſyn /
Ane Brodt / ane Water vnd Wyn.
So weinich koͤnne wy ock entberen /
Der Koͤninge / Foͤrſten vnd Heren.
De dar wil ſyn der Heren Hoffgeſinde /
De ſchicke den mantel na dem winde.
Vnd drage den vp beiden ſyden /
Wil he anders lange tho Haue ryden.
Heren huͤlde vnd Aprillen weder /
Frouwen leue vnd Roſen bleder.
Der Woͤrpel vnd dat Karten ſpyl /
Vorwandeln ſick vaken / wol dat weten wil.
Nu fruͤchtet men nenen woker noch ſchande /
Denn etlike maken duͤre tydt ym Lande.
Vnd ſlaen tho hope mit liſticheit /
De armodt nemande tho herten gheyt.
Woker vnd vorkoep / der armodt deith hinder /
Mennich vorderuet alſo mit Wyue vnd Kinder.
De Ryke den Armen alſo heimliken eruet /
Achtet nicht / dat mennich des hungers ſteruet.
Men leth ſe vuͤſte ſchryen / bidden vnd ropen /
Riſt de wahr / men wil en nicht vorkoͤpen.
De ys mit groter narheit beladen /
De ryke wil ſyn / mit der Meͤnheit ſchaden.
Vyff woker vyndet men / de ſynt reine /
De noͤmet men Erdtwoker gemeine.
Viſch / Holdt / Honnich vnd Graſs /
F
Ock
Ock Auet ye reine Spyſe was.
Wem Godt de dinge recht wil guͤnnen /
So waſſen deſſe woker ane Suͤnde.
Vnd ane grothe moͤye vnd arbeidt /
Godt hefft ſolckes vns tho nuͤtte bereidt.
Auerſt vth Gelde / Korn vnd Wyn /
Mach ane Suͤnde gar nen woker ſyn.
Ane hoͤpene alles wokers / vnd fry /
Vthlenen / dar waent Godt ock by.
O gudt Geſell drinck Wyns nicht tho veel /
Hoͤde dy vor Horen vnd ſpeel.
Wente ſpelen vnde ein boͤſe Wyff /
Bringen mennigen vmb ſyn geſundtheit vnd Lyff.
Einen hertzen ane ſyne luſt /
Vnd drincken ane ſynen dorſt.
Ock ethen ane hunger.
Leͤuet de lange / ſo nimpt ydt my wunder.
Jck bin vorwar ein vntruwe Meyer.
Hebbe ſtinckende Bottern vnd vule Eyer.
Pyppige Hoͤner / krancke Goͤſe vnd Ende /
Vnd wat ick yn vntruwe kan erdencken.
Dat ick darmit de Boͤrgers beſchyte /
Daran ſpare ick nenen flyte.
Willen ſe myne wahr van my bekamen /
Jdt bringe en ſchaden edder framen.
Se moͤthent my alle dubbelt vorgelden /
An my gewinnen ſe gar ſelden.
Denn ick bin aller vntruw vull /
Nicht beters men en bringen ſchal.
Se ſynt noch fro / dat ſe ydt men bekamen /
Jdt ſy denn mit erem ſchaden edder framen
De Boͤrgers ſynt vns Buren vyendt /
Wedderumme wy en nicht truwe ſynt.
Darumme wil ick myn Ampt vorwaren /
Mit vntruwe ſtede tho Marckede varen.
Godt hefft veer dinge geſchapen /
Den Adel / Buren vnd Papen.
Dat veerde ſynt Woͤkeners genandt /
De
De ſchinden Boͤrge / Stede / Doͤrper vnd Landt.
Gudt gelath / van herten quaͤdt /
Bedruͤcht vaken gude Fruͤnde.
Dat ys recht / alſe men ſecht /
De ſtillen water hebben depe gruͤnde /
Bewar dyn ſpel / dat ys vorlarn ſnel / vth den hend[...]
Wenn ydt ys geſcheen / ſo ys ydt vorſeen /
Nemandt mach dat wenden.
De my fruͤndtlick vor mynen ogen ys /
Vnd menet my mit valſcher liſt.
Dem wil ick wedder lenen /
Schoͤne rede ſunder menen.
Jck Venus dwinge alle Foͤrſten vnd Heren /
Myner gewaldt kan ſick nemandt erwehren.
Vp ſolcke kunſt ick my vorlate /
Wente ſchoͤn bin ick / bauen alle mathe.
Wol mith my wil ghan tho Beer edder tho
(Wyne /
De legge ſynen Penninck by den mynen.
Sup dick vull vnd legge dy nedder /
Sta vp vnd vuͤlle dy wedder.
Alſo ſchrifft Arslexander /
Eine vuͤlle vordrifft de ander.
Ein Garden ane Boem /
Ein ſchon Gull ane Thoem.
Ein Ruͤter ane ein Swerdt /
De dre ſynt nicht eins Dreckes werdt.
Vnder veel hundert Wyuen eine Morinne /
Hefft berouet alle myne ſinne.
Ere bede vnde maket Wyfflick ſchaͤm /
Dat ick einen andern Godt an nam.
Jck hedde noch wol duſent angebedet /
Er dat ick ſe hedde vortoͤrnet.
O Minſche gedencke dat du moſt ſteruen /
Dyn gudt beholden hyr dyne Eruen.
Wenn ſe dy hebben tho Graue gebracht /
So dencken ſe dach vnd nacht.
Wo ſe dyn gudt moͤgen deelen /
Se fragen nicht veel na dyner Seelen.
Dar=
Darumme drinck vnd eth / dewyle du leeueſt /
Vnd giff den Armen / wat du van Gade heueſt.
Bewar dyn ehr / Dy wert nicht mehr.
Wenn vmme vnd an / Dar mit dar van.
Wer dat einem ydern vor ſyn hoͤuet geſchreuen /
Dat he ſyne dage hefft bedreuen.
Mennich ſcholde ſick vaken bedencken /
Ehr he einem andern ſyne Ehr ſcholde krencken.
Prelaten de Godt ſelden ſehen /
Papen de ere Kercken flehen.
Foͤrſten wreuel vnd vngnedich /
Ein junck Wyff vnd vnſtedich.
Ryke Luͤde de legen leren /
Heren de er recht vorkeren.
Ridders de er Erue vorkoͤpen /
Frouwen de vaken auer veldt lopen.
Ein oldt Man de tho der drunckenheit tydet /
Ein Moͤnnick de ſyn Kloſter mydet.
Ein yunck Man de ſick tho vndoͤgeden wendet /
Ein arm Man de wol Wyn kennet.
Dat ſynt de vordoruen dinck /
Dar de Luͤde nicht vele van gedegen ſynt.
Olde Wyue koͤnnen boͤthen vnd wicken /
Goldtſmede hebben ſtempel vnd ſtalen ſticken.
Schryuers de dar Foͤrſten Yngeſegel dragen /
Kopluͤde de er Lyff na gude wagen.
Haueluͤde de ere Seele nicht en ſparen /
Vor alle de moth men ſick ſehr waren.
De hyr benoͤmet ſynt all tho handt /
De bekande Man vorteret alle Landt.
Van dem Banne.
Sluth tho / vnd eins luͤde /
Segene dat water / nicht beſprenge de Luͤde.
Holdt Miſſe nicht mit Geſange /
Dyn Koͤſter ſy gewyet tho dem ſtrange.
Doͤpe / Bicht / Bothe ſy dyne gaue /
Predicke / nicht ſinge noch graue.
De Frouwen nicht ynleide /
Dem
Dem Krancken Gades Lycham bereide.
Nicht Olye / noch truwe Echt /
So holſtu dat Jnterdict recht.
Jdt duͤncket my nicht vth dynes rymes grundt /
Se ſede ya yn ſo korter ſtundt.
Olde boͤſe Wyue ſynt van boͤſe nuͤcken /
Goltſmede koͤnnen Yngeſegel druͤcken.
Arme Schriuers weren gern rike / vnd hedden gern
(veͤl /
Kopluͤden kumpt ydt vaken vth dem weͤl.
Ock weͤth ick noch ein Sprickwordt /
Datſulue hebbe ick vaken gehordt.
Wol auer See vnd Sandt fryet ſo verne /
Edder buten Lande ſo gerne.
Dem wert Kopper vor Geldt geſandt /
Vnd grote geloͤffte / werden ein ydel thandt.
Thom nyen Jare huͤbſche ryme.
Jheſus dat ſoͤte Kindelin /
Schal ſtedes yn mynem herten ſyn.
Dat ys van Suͤnden alſo klar /
Dat geue ick dy thom nyen Jar.
Leue Suͤſter deſſen Breeff ick tho juw ſende /
Vp einem Koken ſo gantz behende.
Tho einem froͤliken vnd nyen Jare /
Ane allem angeſte vnd vare
Godt wil dat wy dith Jar thom ende bringen /
Mit ſtedem beden vnde ſingen.
Vnd alletydt na Gades willen leͤuen /
Synem hilligen Worde nicht wedderſtreuen.
Ach leeff wes ſo lange geſundt /
Dat de Fiole wecht ein Pundt.
Wecht ſe ein Lodt effte Quentyn /
Noch ſchoͤle gy de alderleueſte ſyn.
Ach ſoͤte leeff herumme den herdt /
Ein oldt Man ys juw beſchert.
Den gy yn yuwem herten nicht begert /
Gy moͤthen en ſchobben vnd klouwen /
Allent wat he ſchal ethen / moͤthe ghy em kouwen.
Anneke blyff hyr nicht / ys ein gudt kock /
Se
Se gheit vmme dat vuͤr / alſe ein welteblock:
Wenn ſe vns den koel ſchal kaken /
So moth ſe dat vuͤr yn der aſſchen raken.
Ja wenn ſe de Spyſe ſchal wellen /
So ſleith ſe de Luͤſe vp der Kellen.
Godt groͤte juw myn guͤlden Melan /
Myn herte ys na juw ſehr beſtan.
Wenn ick juw ghande ſee vp der ſtraten /
Myn lachent kan ick nicht lathen.
Noch moth ick myn lachent ſtillen /
All vmme der valſchen Tungen willen.
Ein wyſs vnd doͤgentſam Raͤdt /
Vele frame Boͤrgers yn der Stadt.
De alder ſtarckſten Muͤren ſynt /
Nene beter Muͤren ick vyndt.
Wenn dy dat Wyff ein Ledtlin ſinget /
Van rikedom den ſe tho dy bringet.
Dat klingt dy yn den oren alſo /
Dat du des ledes werſt nuͤmmer fro.
Heffſtu dy vnder gudt gemenget /
Jck mein ydt wert dy yngedrenget.
Dat heffſtu vorhen nicht bedacht /
Ja hedde ſe dy keinen Heller gebracht.
Dat ſcholde dy ytzundes leuer ſyn /
Denn van er lyden dachlikes pyn.
Biſtu ein Krigesman edder ein Buwr /
Wo ſuͤſtu vth dyner Kappen ſo ſur.
Wultu nu ein Krigesman werden /
So nim hundert guͤlden / den Kryg wil ick dy leren.
Wat dy leeff ys / dat men dy do /
Dat do ſtedes wedder / dat hoͤrt dy tho.
Vnd wat dy ys van jemande leidt /
Dat do nicht / dat ys de ſalicheit.
Der armodt darff ſick nemandt ſchemen /
De Man ys ryck / de Godt kan truwen.
So arm du biſt / du heffſt dyns gelick /
Schadens erwarde / ſo biſtu ryck.
Ein arm Man kan wol rike werden /
Ein
Ein rike wert wol arm / vp deſſer Erden.
Gar vaken tidtlick gudt vorgheit /
Dat men mit vnrechte tho ſick ſleith.
Vnſe Burſſe hefft deſſe ſede /
De wat ethen wil / de bringe wat mede.
Jdt ſy mager edder veth /
So mach he ethen deſte beth.
Bringet he denn genoch /
So mach he ethen ſyn geuoech.
Weſet wilkamen gy vngebeden Geſte /
Taſtet tho vnd ethet dat alderbeſte.
Werde ghy denn nicht ſath /
So dancket dem yennen / de juw bath.
Jdt ys mennigem leidt /
Dat ydt einem andern wolgheit.
Em hatet vaken dat he ſuͤth /
Vnd moth doch lyden / dat ydt geſchuͤth.
Rede weinich vnd make dat war /
Borge nicht tho veel / vnd betale klar.
Wete veel / vnd weinich ſage /
Antwerde nicht vp alle Frage.
Vnd mercke euen / wat dyne Rente ſy /
Vnd holdt dy dar froͤmlick by.
Vnd there wol tho mathe /
So gheiſtu velichte vp der ſtrate.
Mit dancken kan my nemandt melden /
Mit eeren kan my nemandt ſchelden.
Dar ys nen Minſche vp Erden ſo ryck /
Mit dancken bin ick wol ſyns gelyck.
Leue / Schatt vnd groth gewinn /
Vorkert mennigem ſyn hert vnd ſinn.
Selden kan he werden vroth /
De ſtedes denckt vp groth gudt.
Nemandt weͤth noch dach effte nacht /
Wo lange dat ſyn leeuendt ſtan mach.
Hebbe leeff dat du nicht vorleſen machſt /
Vorlath dat du nicht beholden machſt.
Vnd ſoeck dat du geneten machſt /
Ach
Ach Godt wo kort ys hyr de tidt.
Maͤck vns van allen Suͤndenn quydt.
Myn euenthuͤr ys kranck /
Jck vorhape my ein beter / all wart ydt lanck.
Stuͤnde myn Ancker vp vaſtem grunde /
So wer ick froͤlick tho allen ſtunden.
Jck wil freten / Supen vnd ſtoͤrten /
Mynnern myn gudt / vnd leͤuendt koͤrten.
Jck wil drincken vnd metich leeuen /
Vormehren myn gudt / dar van Gade geuen.
Ein yder mach wol drincken den Rynſchen wyn
Vmme geldt / friſch / fruͤndtlick vnd froͤlick ſyn.
Wyn gedruncken / mit mathe /
Deith den Minſchen gude bathe.
De ſick yn Wyne drincken vull /
Werden gelyck den Deerten dull.
Wolde Godt ick moſte ein Kluͤſener werden
So wolde ick nicht anders begeren.
Denn gude olde Keſe vnd witt Brodt /
De wolde ick hebben yn myner nodt.
Koldt Beer vnd ſprengenden Wyn /
Dat ſcholde myn ſtedes gedrencke ſyn.
Junge Hoͤnere vnd olde Viſſche /
De wolde ick ſtedes hebben vp mynem Diſſche.
Dartho ein ſchoͤnes junges Megdelin /
Dat ſcholde my friſten dat leeuendt myn.
Doch moſte ydt ock hebben ſmale lenden /
Dar wolde ick arme Kluͤſener my leͤuen mede enden
Starck vordrach vnd grothe othmoth /
Bringt alle dinck thom beſten.
De dar kan dwingen ſynen modt /
Geduldt ys dartho gudt.
He gewindt daran thom leſten.
Anneke vnſe Magedt /
De ſlept beth ydt er behaget.
Alſe men ſe thom leſten wecket /
So ys er efft de Hundt bleket.
So thuͤt ſe dat Hoͤuet wedder vnder /
Vor=
Vorderfft ſe daruan / dat gifft my wunder.
Suͤnde tho vormyden / ys ein Schryn /
Geduldt ym lydende / legge darin.
Woldaͤdt vor arch / do dar tho /
Froͤuwde yn armodt / nu do tho.
Wol dar wil mit eeren olden /
De ſchal geuen vnd ock wat beholden.
Vnd nicht ſyn alltho milde /
Dat em ſyn gudt nicht kame tho ſpilde.
Wor Eſels krygen Herſchoppyen /
Dar ſuͤth men ſelden veel dyen.
Meiſt ſe er egen voͤrdeel ſoͤken /
Vp anderer woluart ſe weinich roͤken.
Doch ys dith de meiſte klage /
Se ryſen yn macht alle dage.
Och wo wol dat em geſchuͤth /
De affleth ehr he vorlaren ſuͤth.
Noch ſuͤth mennich vorlaren ſpil /
De doch nicht afflaten wil.
Spelen vnd nicht gewinnen /
Helſen vnd nicht geneten /
Dat moͤchte dem Duͤuel vordreten.
Heren huͤlde / vnd de Aprillen wedder /
Vnd ſchoͤne Frouwen / dartho de Roſen bleder.
Karten / Woͤrpel / vnd Seyden ſpyl /
Vorkeren ſick vaken / wol dat mercken wil.
Louwen / Baren vnd Swyne /
Dat ſynt dre wilde Deerte tho themen.
Jck ſach nuͤ / ſo wyſs einen Man /
De ein quaͤdt Wyff themen kan.
Dar baten noch ſlege effte kyuen /
Dat ſe ys / wil ſe wol bliuen.
Dar ys nemandt de ſo einen hogen modt droech /
Ein Wyff gifft em kyues vnd haders genoch.
Alle tydt tho mynem Bolen bereidt /
Sunder groth vnkoſt vnd arbeidt.
Jdt ſy geluͤcke effte vngeual /
Godt voͤget alſe ydt weſen ſchal.
G
Wiltu
Wiltu ein truwe leeff beſtan /
So lath de andern alle ghan.
Wente wo einer mehr Perde berydt /
Jo he mehr tho beſlande gifft.
De alltho haſtich ys tho vntiden /
De ſchal vp einem Eſel ryden.
Suͤſs vorhaſtet ſick ein Man /
De nicht mit ſeden handeln kan.
All wat du deyſt bedencke den ende /
Gryp ein dinck wyſslick an /
Vnd wes nicht tho behende.
Wes vorſichtich vnd holdt dy ſlecht /
Wes ock nicht tho haſtich / bedencke dy recht.
Vnuorworren ys alder beſt /
So ſy he ock de dith leſt.
Wol dar wat hefft de beholde /
Wente vngeluͤcke kumpt bolde.
Mennich Minſche ys alſo geſinnet /
Syn egen quaͤdt he vaken beginnet.
Dat he moth ander Luͤde ſchelden /
Dat moth nemandt melden.
Van kranckem ſade de Minſche wert /
Syn Moder en mit nodt geberdt.
Syn leͤuendt ys gantz ein arbeidt /
Ein gewiſſe dodt ys em bereidt.
Nen Boem ys / de ſo boͤſe fruͤchte deyt /
Alſe de boͤſshafftige minſcheit.
Wo ſchon de Minſche van buten ys /
So ys he doch binnen vule myſs.
Wol eine ſtede leeff hefft / ſchal dar nicht van wan=
(dern /
Wat he an der einen leth / vindt he an der andern.
Se ſynt auer eine forme gegaten /
Soͤchte men ſe ock yn Landen / Steden vnd ſtraten.
Hefft dyn leeff yennich gebreck an ſick /
Dat ſchaltu nicht maken apenbarlick.
Dar ſchaltu hoͤueſch mede lyden /
Darumme dat ſe leuet dyne ſyden.
Jſſet dat dyn leͤff dy tho veel vorluͤcht /
So
So ſchaltu van er keren de erſte fluͤcht.
Wente he ys alles dinges wol voruaren /
De affleth ehr he ſuͤth vorlaren.
Jck bin ein Jeger vnd voer ein Horn /
All dat ick yage ys vorlorn.
Noch wil ick yagen dach vnd nacht /
Beth ick einen ſteden Bolen krygen mach.
So dyn leeff mit haſte wil van dy keren /
Dat ſchaltu er ſo balde nicht wehren.
Dat ys men alſe ein Regen ſchur /
Darna ſchynt de Suͤnne alſe voͤr.
Wo mach doch dem tho ſinne ſyn /
De viendt ys / vnd wil doch Fruͤndt ſyn.
Leͤue hyr yn geduldt vp Erden /
Wente dy mach nicht anders werden.
Alſe ethent / drinckent vnd gewandt /
Vnd vp dat leſte ein holten banck.
Wultu weſen ein wyſs Man /
So lath alle dinck vor dy auerghan.
Wol dar vele vraget na nyen mehren /
De dar ſecht na / de luͤcht ock geren.
Solcke Luͤde ſchaltu myden /
Wultu nicht vallen yn groth lyden.
Jn froͤuwden der Boelſchop vnuormeten /
Vorguͤndt Brodt wert ock wol gegeten.
Jck was gantz leeff / dat mende ick /
Dar ys ein ander / dat weͤth ick.
De dat ys / de hoͤde ſick /
Jdt wert em ock ghan / vpt leſte alſe mick.
Ein Maler entwerpet erſten dat ys ya /
Vnd ſchouwet denn / wo ſyn Bilde ſta.
Jdt ys veel beter twe mal gemeten /
Alſe ein mal / vnd dat beſte vorgeten.
An doͤgenden ſchaltu dy oͤuen yo /
Dat hoͤrt Heren vnd Foͤrſten tho.
Vnd andern guden Luͤden /
De ſick vor ſchande willen hoͤden.
Jck achte klein wat ſe klagen /
Wo
Wo ick mach vuͤllen mynen magen.
Alſo deith ock de gyrige Man /
De na grotem gelde vnd gude ys beſtan
Mennich dencket klen vp den dodt /
De hyr vp Erden hefft groth gudt /
Vnd moth allykewol yn de fahr /
Mede weſen / yn der doden ſchar.
Jck bin ein Vagel de gern bedruͤcht /
Dar an myn mundt nicht en luͤcht.
Wol gerne wil froͤmde guͤder eruen /
De moth vaken quades dodes ſteruen.
He duͤncket my nicht weſen wyſs /
De dar buwet vp dat yſs.
Wenn dar kumpt der Suͤnnen glantz /
So blifft dat gebuwte nicht gantz.
Wes hoͤueſch vnd dartho wyſs /
So geuen dy de Luͤde pryſs.
Segge van Frouwen vnd Junckfrouwen gudt /
So geuen ſe dy hogen modt.
Mit leckerliken Richten /
Spiſet men Ridders vnd Knechten.
Ja mennich ein gudt gerichte wol neme /
Vnd achtede nicht groth wort her queme.
Jck gha hyr ſpatzeren yn dem drecke /
De my beſpotten ſynt Gecke.
Jck mene dat ydt ſick nicht en temet /
Dat ſick ein man ſynes amptes ſchemet.
De den Doden pypen drecht /
Vnd ſyn geldt an loſe Frouwen lecht.
De mach des wol weſen gewiſs /
Dat ſyn arbeidt vorlaren ys.
De dar drincket tho vullen /
De moth vaken vordullen.
Veel beter druͤncke he tho mate /
Vnd leeuede yn ſynem ſtate.
De dar mehr vortert alſe he vormach /
Den ſleyth gerne der ſorge ſlach.
Beter were ydt he druͤncke tho mate /
So
So doͤrfft he darna nicht ghan vp der ſtrate.
Wol tho gelage wil mit my drincken /
Vnd nicht wil mit my klincken.
Des gelages ick wol entbere /
All were he ock ein Landes Here.
Jn ſchanden vnd vnehren moth vortzagen /
De friſch / ſtarck / yn ſynen jungen dagen.
Nicht hefft gedacht vp den Olden man /
De rouwe / frede vnd gemack ſcholde han.
Weme genoͤget an dem dat he hat /
De ys ryke genoch / wo ydt em ock ghat.
Fruͤndtlick regeren vnd mit willen /
Deith veel torns vnd haders ſtillen.
Wol mit dem Koppe wil bauen vth /
Deith veel ſchaden vnd richtet doch weinich vth.
Wat helpet hapen ſunder troſt /
De dar ſelden wert van erloſt.
Voͤr gedan vnd na bedacht /
Hefft mennigen yn groth trurent gebracht.
Jdt ys manck den Luͤden nu de gunſt /
Vnd ys ock der werlt kunſt.
Dem ydt wolgeyt de hefft veel Fruͤndt /
Tho dem ſecht men / wes lange geſundt.
Men den jdt oͤuel gheit / wo veel der ys /
weinich Fruͤnde hebben de / dat js gewis
Soͤte leeff do ick dy koſs /
Do was de windt Suͤdtoſt.
Nu ys de windt geworden Weſt /
Vare hen ſoͤte leeff / vnd do dy beſt.
Biſtu myner ſatt / ſo bin ick dyner moͤde
Var hen / dat dy Godt behoͤde.
Trurich thomate / js alletidt gudt /
Dem de ſick ſuluen troͤſten moth.
Jck hebbe jdt vorſocht yn korten tiden /
Jck was gantz trurich / ick moſte ydt lyden.
Hapen ys vp my vorſtoruen /
Ein ander hefft myn leeff erworuen.
Dar ick vp tho hapen plach /
Dar
dar hefft ein ander de froͤuwde aff.
Dat ys ein Apenſpyl vnd Doren raͤdt /
Wor dre na einem Bolen ghat.
De eine ys leeff / de ander leidt /
De druͤdde vorluͤſt koſt vnd arbeidt.
Nochtans wil ick yn hapen leͤuen /
Vellichte moͤchte ſe my ere fruͤndtſchop geuen.
Wol ſick wil der Bolſchop erneren /
De moth koͤnnen ſwygen vnd legen.
Suͤchten / wenen vnd Sweren /
Wol deſſe nu nicht en kan /
De neme ſick der Bolſchop nicht an.
Nu wolan ick wil my froͤlick holden /
Jdt mach an my noch wol vorkolden.
Vnd wil laten geſchen dat weſen moth /
Dat my vaken vnd veel truren doth.
Ach elende berichte mick /
Wo lange ſchal ick lauen dick.
Elende wende / wenn Godt wil ſo ende /
Elende bin ick / wol dar wil de troͤſte mick.
Elende js my beſchert / dat ſick alle man vor my vor=
(fert.
Elende hefft my beſeten /
Dat ick van alle Man bin vorgeten.
Ein Man ſchal ſick nicht tho ſehr berhoͤmen /
Dat ſyn Hoff ſta vull ſchoͤner blomen.
Dar kumpt ein rype vp eine tydt /
Vnd maket em all ſyner blomen quydt.
Ach wolde Godt vnd ein /
So were all myne ſorge klein.
Jck bin de ick bin /
Wilde ys myn ſinn.
Groth ys myn mudt /
Klen ys myn gudt.
Sunder geldt bin ick de beſt /
So moth he ock ſyn de dith leſt.
Hebbe mathe an dynem mudt /
Wente alltho veel ys nicht gudt.
Eines Weidemans vnuordraten /
Des
Des hebbe ick vaken genaten.
Mennich minſche my dat vorgan /
Dat he ſuluen nicht vorgelden kan.
Koͤnde ick my ſcheidens erwehren /
So wolde ick my wol erneren.
Ach ſcheiden ys de bitter dodt.
Vnd bringt mennigen yn ſo grote nodt /
Mennich man belachet mick /
Dat my oͤuel ſyth / des hoͤde he ſick.
Wultu my vnd einen ydern ſchelden /
So moth men dyne vndaͤdt ock melden.
Synt de denne ſo recht vnd gudt /
Des machſtu dy froͤuwen yn dynem mudt.
Ach hedde ick mynen willen /
So wer ick gudt tho ſtillen.
De mit heimliken lyden befangen ys /
Nen ſwarer boͤrde kan weſen / dat ys gewiſs.
Wol kan ydt ſo maken berichte my /
Dat ydt alle Manne tho dancken ſy.
My moͤyet mehr myn mydent /
Alſe my moͤyet myn ſware lydent.
Jck hebbe geluͤcke ſunder bate /
Kame ick tho ſpade / ſo kame ick tho late.
Kame ick tho fro / ſo kame ick tho vnraſt /
Allſuͤs kame ick tho vnpaſs.
Weme wol darynne genoͤget /
Alſe ydt Godt mit em foͤget.
Godt de wert ydt wol voͤgen /
Darinne dy ſchal wol genoͤgen.
Ein Jeger ys ein Jeger /
Wol nicht en hefft / dat ys ein kleger.
Jodoch wil ick fangen dat ick yage /
Scholde ick ock yagen all myn dage.
De ys wyſs / de gudt gewinnet /
De ys wyſs / de ſick ſulueſt kennet.
De ys wyſs / de ſick hoͤdt vor Suͤnden /
De ys wyſs / de gudt vnd quaͤdt kan gruͤnden.
De ys wyſs / de dem Dode nicht enthuͤt /
De
De ys wyſs / de quade Geſelſchop fluͤcht.
Ach wo gerne ick weten wolde /
Vor weme ick my hoͤden ſcholde.
Jdt ys nu der Werlt gantz nuwe /
Gude woͤrde vnd valſche truwe.
Ja wenn de mundt ſprickt / Godt groͤte dick /
So ment dat herte / dat fam my re ſla dick.
Weme dat geluͤcke mit gude gnedich ys /
All ys he dull / doch heth he wyſs.
Wat helpet dat einer vele kuͤnſte kan /
Dem Godt nen geluͤcke gan.
Wol gerne vthbolet / vnd ſelden dar gheit /
Js he gantz leeff / he wert wol leidt.
He ys arger / alſe vorgifft vnd fennyn /
De Vyendt ys / vnd wil noch Fruͤndt ſyn.
Gedencke vnd nicht vorgiſs /
Lath einen yedern ſyn / wol he ys.
Vp dat nemandt ſegge wol du biſt /
Wol weth wol des andern Schwager ys.
Mercke vnd melde /
De waſſen beide yn dem velde.
Pluͤcke mercke / vnd lath melde ſtan /
So machſtu mit allen Luͤden vmmeghan.
Lydent tho dragen ys ſware pyn /
Auerſt ſynen Bolen tho myden ys quaͤdt fennyn.
Ach de ſick alſo waren koͤnde /
Dat he alles vngeluͤcke leddich ſtuͤnde.
Vnd alle dinck lete lopen ſynen loep /
De hedde vorwar den beſten koep.
Koͤnden my myne dancken bringen darhen /
So wer ick vaken / dar ick nicht en bin.
Ein Jarmarckt ane Deue /
Eine ſchoͤne Frouwe ane leue.
Ein Buͤdel ane Geldt /
Deſſe dre ding ſyn nicht yn der Werlt.
Wenn alle Voͤgel ſynt tho neſte /
So ys myn ſpatzerent noch dat beſte.
Jck wuͤnſche allen nyders dat vngeuall /
Dat
Dat vp Erden ys / vnd noch kamen ſchal.
My wundert nen dinck mehr vp Erden /
So rechte leue dat mach leidt werden.
Weme geduͤncket dat he ſy wyſs /
Van der dorheit beholdt he den pryſs.
Weme geduͤncket dat he alle dinck kan /
De ys nuͤmmermehr ein wyſs Man.
He ys ein Dor de ſick tho veel vnderwindt /
He ys ein Dor de ſick tho vaſte vorbindt.
He ys ein Dor / dem an ſynem nicht genoͤget /
He ys ein Dor / de ſick tho Doren voͤget.
Wol tho lyden ys gebaren /
Lydt he nicht ſo ys he vorlaren.
Dorch lydent wil ick my vorblyden /
Vnd alle valſche kleffers myden.
Barmherticheit klagent helpet my nicht /
Heimlick bolen kan ick nicht.
Geldt deith ydt / des hebbe ick nicht /
Weme dat vorbarmet de troͤſte mick.
Homodige Luͤde beſchouwen ſick /
Olde luͤde klouwen ſick.
Moͤde luͤde rouwen ſick /
Wyſe luͤde vorſinnen ſick.
Junge luͤde beleuen ſick /
Dulle luͤde oͤuen ſick.
Nemandt wil mick / nemandt bin ick /
Nemandt ys myn / nemandt wil ick ſyn.
Jck was leeff / vnd bin geworden leidt /
Nochtans hebbe ick leeff de my gudt deith.
Wol einen Boem hefft vtherkaren /
Vnd ſuͤth de frucht daranne vorlaren /
De houwe en aff vnd weſe tho frede /
Vnd ſette einen andern yn de ſtede.
Tydt / ſtede vnd ſtunde /
Veldt / Haſen vnd Hunde.
Maken mennigen wilden Man /
Dat mercke wol de dat mercken kan.
H
Mege=
Megede de gern vor den doͤren ſtan /
Vnd veel wittes yn eren ogen han /
Vnd ſehen all hyr vnd dar /
Vnd nemen der yungen Geſellen war /
Dat ys my recht ym ſinne /
De laten ſick gern auerwinnen.
Gudt maket mudt / Modt bringet auermodt /
Auermodt bringet armodt / Armodt gantz we doth.
Wol dar wat weth de ſwyge /
De dar wol ys de blyue.
Wol wat hefft de holde /
Wente vorluſt kumpt bolde.
Moͤchte myn hapent ſeker ſyn /
So wer myn vorlangent nene pyn.
Myn Leeff ys gudt van allen ſeden /
Schoͤne gemaket van allen leden.
Se kan wol junger Geſellen huͤlde krygen /
Men wat ſe ſuͤth / dat kan ſe nicht ſwygen.
Jck bin eines kleinen Breues ock ein Both /
Godt groͤte dy Leeff all ſunder ſpott.
Jck entbede juw mynen fruͤndtliken groth /
Van rechter leue ick dat don moth.
De alderleueſten myn de ick juͤ gewan /
De groͤte ick van herten efft ick kan.
Vnd groͤte ſe ſo mennige ſtundt /
Alſe Sandes korn licht ym Meres grundt.
O alderleueſte Froͤuwlin tzart /
Jck do juw kundt tho deſſer vart.
Veel tho hoͤren vnd nicht anmercken /
Dat ſynt alle vorlaren wercke.
Sich vor dick / truwe ys miſslick /
Truwe ys ein ſeltzam Gaſt /
Wol ſe vindt / de holde ſe vaſt.
Sich vor dick / ſnelle Huͤnde yagen dick /
Suͤſtu vmme vnd werſt geuaen /
So ys all dyn arbeidt vmmeſuͤs gedan.
Ein junck Man vnd ein oldt Wyff /
Dar twiſſchen ys ein ewich kyff.
Wo
Wol dar wil klaffen tho vele /
De wert ein Geck yn dem ſpele.
Ach ſwygent ys kunſt /
Klaffent maket vngunſt.
Swych vnd lydt / mercke vnd mydt /
Suͤ tho wo du dy hyr ſtelleſt /
Dat du der Geſelſchop nicht entgeldeſt.
Ach Here Godt wo ſehr / gheit goldt vor ehr /
Goldt vnd Suͤluer mach men krygen /
Wol nene eer hefft de mach wol ſwigen.
Bedroͤuede herten ſchoͤlen ſoͤken /
Schoͤne Frouwen mit witten doken.
Dartho guden Rynſchen Wyn /
Jck weth nene beter Medicin.
Mit groter gefahr / wardt jdt my ſchwar /
Noch quam ick dar / Tho der alderleueſten myn.
De benam my de pyn.
Jck entber / dat ick beger /
Koͤnde ick dat erlangen /
So were myne ſorge vorgangen.
Hoͤdt dy geſelle vnd wes gemeyt /
Dy wert noch lones arbeidt
Hoͤdt dy Geſelle vnd wes geſundt /
Vnd hebbe alle tydt einen hoͤueſchen mundt.
Hyr kumpt veel her / Des ick nicht beger /
Dat ick beger / Kumpt gantz ſelden her.
Wat ick weth / vnd nicht weten ſchal /
Dat en weth ick nicht / vnd weth ydt all.
Jck bin begaten ſunder nat /
Ein valſch Fruͤndt dede my dat.
Dar ick my gudes tho vorleth /
Dat was de yenne de my vorreth.
Swigen ys de Orden myn /
Swigen deith my ſwigendt ſchyn.
Swigen ys ein Eddel doͤget /
Swiget dat gy wol ſwigen moͤget.
Dat ys warlick ein gar wyſs Man /
De tho allen tiden ſwigen vnd ſpreken kan.
Jck
Jck bin ein arme Derne /
Jck dede ydt alſo gerne.
Were jdt gedan recht /
So dede ick alſe ein Knecht.
Jck hate weme ick hate /
Jdt wert darumme nicht gelaten.
Stan ſe ym vorbunde /
So ramen ſe wol der Stunde.
Jck hebbe geyaget / dat my behaget /
Godt hefft geuoͤget / dat my genoͤget.
Hedde ick alles wildes koͤr /
Jck jagede men dat ick hebbe voͤr.
Jck mende wo ſe were ein Gaſt /
Do ſe quam yn myn herte.
Nu hefft ſe dar gehuſet vaſt /
Daruan ſo lyde ick ſmerte.
Wolde ſe ſtedes ein gudt Naberſche ſyn /
My en ſcholde erer nicht vordreten.
Se ys myn Roſengardelin /
Des late ſe my geneten.
Mach ick juwe hulde nicht vorweruen /
So moth ick warlick ſteruen /
De Leeffhebber ſterfft gantz vaken /
Dat en de dodt nicht wert raken.
Wenn he ſynen willen nicht kan vorweruen /
So ſecht he warlick ick moth ſteruen.
Wes friſch vnd wol gemudt /
So wert alle dinck noch wol gudt.
Jck hebbe nuͤwerle beters geleſen /
Men wol tho donde vnd froͤlick weſen.
Buwent vnd kyff /
Koͤſte vnd ſchoͤne wyff /
Nemen penninge vnd lyff.
Wol de leue wil koͤpen /
De laue vth ein par Scho mit knoͤpen.
Wenn ſe denn de Scho wil halen /
So ſchal men ſe er vp de wandt malen.
Godt geue Godt groͤte /
Vor=
Vorleſe wy de Scho ſo beholde wy de Voͤthe.
Wor men der leue nicht wil ſparen /
Dar kan ſe nicht lange waren.
Ach wo gerne / Wo ſelden wo verne /
Jck van er bin / So krencket my de ſinn.
Jck was gantz leeff yn einem huſe /
Do leuer quam / do moͤſte ick vth.
Nu bin ick geuallen van dem ſtege /
Wil Godt ick kame noch wol wedder tho wege.
Ydt fraget mennich wo ydt my gheit /
Ginge ydt my wol / ydt were em leidt.
Mit ſolcken reden alſe he ydt menet /
So wil ick lachen wenn he wenet.
Ydt ſy ſyn ſchimp edder ſpott /
Wat he my guͤnnet / dat geue em Godt.
Ach leuer gedencke vp my / Alſe ick vp dy /
So biſtu ſelden dancken fry.
Wenn ick by er weſen mach /
So duͤncket my twintich Jar ein dach.
Ein Fruͤndt yn der nodt /
Ein Fruͤndt yn den dodt.
Ein Fruͤndt yn der truͤwe /
Ein Fruͤndt achter ruͤgge /
Dat ſynt veer ſtalen bruͤgge.
Wol deſſe recht kan raken /
De mach wol Fruͤndtſchop maken.
Wol alle dinck wil melden vnd klaffen /
Den mach men wol geliken einer Affen.
Vnd kan vp beiden ſchuldern dregen /
Vnd kan dat gude vort quade wegen.
Dat duͤncket my ſyn gantz vaſt /
Ydt ſy ein vntruwe Gaſt.
Ein ytlick Geſelle gudt /
Schal ſwart dragen vp dat leſte.
Jfft em eine Frouwe fruͤndtſchop doth /
So ſwyge he ſtille / dat ys dat beſte.
Wol dar kan plumen ſtryken /
Vnd einem andern na ſlyken.
All
All wor he wil ghan effte ſtaen /
Den moͤthe yo de Boͤdel ſlaen.
Wolup yn der mathe /
Wy ryden vnſe ſtrate.
Jck mende wo ick dar wer /
Nu ys ydt dar noch gantz ver.
Hebbe reine hende vnd einen hoͤueſchen mundt
So blifft dyn Lyff vnd Seele geſundt.
Alle myne froͤuwde hebbe ick vorlaren /
Vnd gudt Hamboͤrger beer vtherkaren.
Dat maket my gantz dull vnd fro /
Dat ick kan kamen nergen tho.
Ach wyſe man / an deſſen reden machſtu ſchouwen /
Wat loſsheit ys yn etliken reden der Frouwen.
Salomon / Dauid / Adam / Abſolon vnd Sampſon /
De woͤrden all bedragen van den Wyuen /
Wol kan nu vnbedragen bliuen.
Leff tho hebben ys ein wunderlick leͤuen /
Dat kan anders nicht / alſe ſorge geuen.
Wol Godt leuede bauen alle dinck /
De doͤrffte nicht ſorgen vor yennich dinck.
Ach ſcholde ick des nicht lachen /
Dat ick dat kan maken.
Dat he meent dat he dat ſy /
He quam doch warlick an myn herte ny.
Hyr kumpt ytzt veel her /
Dat ick gantz nicht beger.
Wat ick nicht lyden mach /
Dat beyegent my all den dach.
Men hatet my / ick lyde darmede /
Jck wolde wol / dat men ydt nicht en dede.
Bin ick recht yn allen ſaken /
Wat achte ick denn der Luͤde ſprake.
Der Fruͤnde hebbe ick vyl /
Wenn ick ſe nicht hebben wil.
Ja wenn ick denn erer behoͤue /
So ſynt ſe ym Haue vnd grauen roͤue.
De ſick hoͤger holdt alſe he ys /
Be=
Bedruͤcht ſick ſuluen / dat ys gewiſs.
Yn truwen gehoͤrt ein ſchimplick wordt /
Dat ſchaltu nicht valſchlick gloſen /
Segge dat nicht vort / noch hyr noch dort /
So biſtu gewerdt der Roſen.
De dinge werden nuͤmmer gudt /
De men bauen mathe doth.
Ach wer da wuͤſte wo wol / wolſpreken ſtaͤt /
He ſcholde ſick ſchemen / ſpreke he quaͤdt.
Ach hedde ick geldt na mynem willen /
So wolde ick den Paweſt wol ſtillen
Vnd ſlapen by des Abbetes wyue /
Vnd wolde noch ym Lande wol bliuen.
Och HEre Godt wy ſynt yo men Geſte /
Nochtans buwe wy hoge Veſte.
My vorwundert dat wy nicht en muͤren /
Dar wy ewich moͤgen duͤren.
Gelick wardt alder lengeſt /
Suͤ wol tho / wat du betengeſt.
Wiltu weſen vnuorworen /
So hoͤdt dy vor der liſten Horen.
Wat ys beter jn deſſer werlt /
Alſe eine junge Frouwe vnd redt geldt.
Wol vp droͤgem Lande wil ſchepen /
Vnd dat water wil mit einem Seue meten.
Vnd vp dem water doͤrſchet /
Vnd den dreck vaken waſſchet.
Vnd ſick mit Horen bewerdt /
Dem ys noch ehr noch gudt beſcherdt.
Groth vngeluͤcke ys vpt bolen /
Dat leſe ick yn allen Scholen.
Noch ys nen Geſelle ſo klein /
He wil vor ſick hebben ein Wyff allein.
Och wo ſehr he dwelet /
De ſyn herte einem andern beuelet.
Vnd ſynen ſinn darhen kert /
Dar men ſyner nicht begert.
Hoͤrſtu Narre will dy doch ſchemen /
Vnd
Vnd laten des Duͤuels Proceſſie betemen.
Volge Chriſto dynem Gade vnd HEren /
Vnder ſynen Bannern wil dy keren.
Dat ys ſyn Cruͤtze vnd ſyn Dodt /
Syn ſware lydent vnd wunden rodt.
Mennich man kumpt / dar mennich man ys /
Mennich man weth nicht / wol mennich man ys.
Wuͤſte mennich man / wol mennich man wehr /
Mennich man / dede mennigem grote ehr.
Jck vnd myne Frouwe ſynt des alſo ein /
Alſe twe Hunde auer ein bein.
Ja wenn ick wil / ſo wil ſe nicht /
Vnd wenn ſe wil / ſo kan ick nicht.
Gudt maket modt / Modt maket homodt.
Homodt maket nydt / Nydt maket ſtrydt.
Strydt maket armodt / Armodt maket frede.
Ach vorlangen vorlangen /
Dy was ick entgangen.
Scheiden hefft my erdacht /
Dat my vorlanget dach vnd nacht.
Jck wil des wol vorbeiden /
Veel beter ys hapen denn ſcheiden.
Do ick ryke was vnd konde geuen /
Do hadde ick Fruͤndtſchop alderwegen.
Nu ys my leider dat gudt entghan /
Des ſynt my de Fruͤnde affgeſtan.
De Buͤdel ys my geworden licht /
Se ſehen my wol ſe kennen my nicht.
Dith ys nu der Werlt ſtaͤt /
Do my gudt ick do dy quaͤdt.
Heue my vp / ick ſtoͤte dy nedder /
Ehre my ick ſchende dy wedder.
Mennich fruͤndtſchop wert geſcheidet /
Darumme dat de tunge oͤuel wert geleidet.
O tunge du klene lyth /
Du makeſt mennich groth verdryth.
Moͤchten rykedage v̄ ſchoͤnheit alletydt duͤren /
Dat were wol groth vordeel vnd gudt.
Men
Men dar ys quaͤdt tho Muͤren /
Dat leſte fundament ys de dodt.
Wenn du gekaren werſt tho grotem ſtade /
So ſuͤ dy voͤr / ick dy rade.
Weme du ſchadeſt effte betyeſt mit ſchande /
Dat du nicht valleſt wenn du menſt tho ſtande.
Jn allen dingen wult beghan /
Bedencke wat dy moͤchte daraff entſtan.
Eines ſchalckes oge nydet dat /
Dat ein gudt geſelle wat gudes hat.
Lath ſe vaſte Ryden vnd nyden /
Dat my Godt guͤndt moͤthen ſe lyden.
Wenn ick thokope vuͤnde einen yſern Hodt /
De my moͤchte voͤr loͤgen ſyn gudt.
Vnd ein Schildt gewiſſe vor ſchelden /
De twe wolde ick duͤr vorgelden.
Dartho ock einen hogen Thorn vor truren /
Den wolde ick mit Tinnen bemuren.
Hedde ick ein Huſs vor vngemack /
Dat lete ick nuͤmmer ane dack.
Desgeliken vor older eine Saluen /
De wolde ick ſtriken allenthaluen.
Vnd hedde vor den Dodt ein Swerdt /
Dat were wol vele Geldes werdt.
Older ane Wyſsheit / Wyſsheit ane wercke.
Heren ſunder Volck / Volck ſunder dwanck.
Stede ſunder Recht / Recht ſunder Gnade.
Houerdye ſunder Gudt / Gudt ſunder Ehr.
Eddel ane Tucht / Tucht ane Frucht.
Geiſtlick orden ane frede / Junckfrouwen ane
ſcheͤm=
(de.
Deſſe twoͤlff ſtuͤcke vorderuen de Werlt.
So ſchoͤne ys nemandt noch ſo werdt /
De Dodt maket / dat men ſyner nicht begert.
Wo leeff de Minſche ym Leͤuende ſy /
He ys na dem Dode bywanendes fry.
Nemandt ſchal ſyn Lydent klagen /
Den rechten Fruͤnden de ydt mit em dragen.
J
Mennich
Mennich klaget ſyn lydent vort /
Dem jennen de ydt gerne hordt.
Jck mende ydt were Eken /
Allent wat de Luͤde ſpreken.
Nu ys ydt kume Linden /
De warheit kan man nergen vinden.
Fruͤndt ym ſchyn / dennoch Viendt tho ſyn /
Dat ys ein quaͤdt fennyn.
Auerſt ein Fruͤndt achter ruͤgge /
Dat ys eine vaſte Bruͤgge.
De ſyne Fruͤnde proͤuen wil vnd ſchal /
De proͤue ſe yn vngeuall.
Wente ym geluͤcke ys mennich Fruͤndt /
De yn der nodt nicht en guͤndt.
Wente Fruͤnde yn der nodt /
Der ghan wol twintich vp ein Lodt.
Vnd de men denn ment de beſten ſyn /
Der ghan wol voͤfftich vp ein Quentin.
Drinck vnd gilt /
Vnd gha wenn du wilt.
Recht don hefft my bedragen /
Jck hadde recht vnd wardt belagen.
De Loͤgeners ſynt mynem Heren leeff /
Se ſtelen mehr alſe ein ander Deeff.
Gerechticheit wor biſtu gebleuen /
Vntruwe hefft dy vordreuen.
Gerechticheit du moſt ſtan hinder der Doͤr /
Vntruwe blifft alletidt heruoͤr.
De tungen nicht dwingen yn der yoͤget /
Eddel und Rike ane doͤget.
Acker ane Frucht / Frouwen ane tucht /
Denen ane lohn / Suͤnde ane hohn.
Woldaͤdt ane Danck / Ethen ane Dranck.
Leſen vnd nicht vorſtan / Guden wercke vngedan.
Meͤnheit ane Enicheit / Heren ane Wyſsheit.
Foͤrſten ane Meticheit / Ehr ane Rechticheit.
Ridders ane Bart / Vnd Papen vngelart.
Soͤr dat dith waͤrdt / Js de werlt all vorkart
He lydt pyne vnd ſmerte groth /
De gern bleue / vnd doch ſcheiden moth.
Jn velem vntydtliken klaffende vorwar /
Vindt men mennigen Loͤgener twar.
Jck bin bedragen vp deſſer Erden /
Dat ick bin / mach ein ander werden.
Dre dinge weth ick vorwar /
De maken myn herte ſehr ſwar.
Dat erſte my ſorgen doth /
Dat ick yo ſteruen moth.
Dat ander beſwert my noch mehr /
Wente ick weth nicht wenner.
Dat druͤdde bedroͤuet my bauen all /
Dat ick nicht weth / wor ick bliuen ſchal.
Hyrumme wil ick my bekeren /
De Suͤnde laten vnd ſteruen leren.
Vnd Gades gebade bewaren /
So mach ick ynt ewige Leͤuendt varen.
Och HEre Godt wo ſuͤndich kame ick tho dy /
Jn mynen leſten ende ſta my by.
Wultu dat ydt dy wol ſchal gelingen /
So ſuͤ wol tho allen dingen.
Alltho veel loͤuen ys nicht gudt /
Dat weth nemandt wat ein ander doth.
Welcker Geſelle ſick wil dat Hoͤroͤuel affkeren /
De ſchal ſick mit guden Geſellen beweren.
Wor ſe ſitten by dem kolden Wyn /
Vnd laten eine Metze eine Metze ſyn.
Schoͤne wordt mit kleinem gunſt /
Js groth bedroch mit lichter kunſt.
Wol des Auendes drinckt alſo ſehr /
Dat ſyn Hoͤuet kumpt vth der kehr.
De ſchal des morgens fro vpſtan /
Vnd ſchal vp deſulue ſtede ghan.
Vnd drincken ſo vull alſe he was /
So kumpt ſyn Hoͤuet wedder vp ſyn paſs.
Mennich Man van dem andern ſprickt /
Bedechte he wat em ſuluen gebrickt.
Vnd
Vnd wes em vnd de ſynen vorſteith /
He ſwege wol ſtille vnde ſede van nemande leidt.
So werſtu de rechtſte de yuͤ wardt gebaren /
Vnd de wyſeſte de yuͤ wardt erkaren.
Ach Kleffer lath dyn klaffent ſyn /
Wat ick vorgelde dat ys myn.
Mennich Man my des vorgan /
Dat he ſuluen nicht vorgelden kan.
Darumme kame ick oͤuel tho /
My hatet ſo mennich / dem ick nicht en do.
O ho weren doch alle Kleffer ſo /
Jck wolde dat ſe weren thoreten /
De mehr ſeggen alſe ſe weten.
An einen andern Boem bin ick geraket /
Dar my de Frucht ſo wol aff ſmaket.
Ja moͤchte ick by der Frucht blyuen /
Dar wolde ick myn junge leͤuendt mede vordriuen.
Dith ys yn deſſem Huſe ein recht /
Wol yn de Koͤken nicht en drecht.
De ſchal dar buten bliuen ſtan /
Wente det em de Kock daryn heth ghan.
Jdt kumpt ock wol vnderwylen /
Dat de Kock alſo moth ylen.
Vnd gheyt mit dem Lepel vmme den herdt /
Wilde Geſte he ſelden begert.
Jck quam gegangen yn ein Landt /
Dar ſtundt geſchreuen an der wandt.
Wat ick nicht vorbetern kuͤnde /
Dat ſcholde ick laten alſe ickt fuͤnde.
Druncken drincken wat ys dat /
Gades torn vnd der Werlt haͤth.
Vorleſen gudt vnd ehr /
Vordoͤmen Lyff vnd Seele.
Vnd ein vull Man ein dull Man.
Drunckenheit ys ein Moder van allem quaden /
Weſet nuͤchtern vnd latet juw raden.
De Megede ſchoͤlen nicht vele drincken /
De Megede ſchoͤlen verne dencken.
De
De Megede ſchoͤlen nicht vele ethen /
Dartho ſchoͤlen ſe weinich ſpreken.
Eine Magedt de dar gifft / de buͤth ere ehr.
Eine Magedt de dar nimpt / de vorkoͤfft ere ehr.
Eine Magedt de mit eeren wil leeuen /
De ſchal noch nemen effte geuen.
Ein Wyff / Wyn / Woͤrpel vnd Haſen /
De maken mennigen Man raſen vnd vorbaſen.
Ein krudt dat heth mala mulier /
Dar vor hoͤde dy ſemper.
De eine Horen hefft tho einem Wyue /
De hefft ein quaͤdt klenoͤde tho ſynem Lyue.
Beleuet Godt vnd holdet ſyn Gebodt /
So velt juw dat alderbeſte lodt.
Veer boͤſer ſtuͤcke yn einer Stadt /
Dat erſte ys ein hochmoͤdich Boͤrgermeiſter.
Dat ander ys ein ſeggern Raͤdtman.
Dat druͤdde ys ein vorſuͤmich Kemmerer.
Dat veerde ys ein vngehorſam Boͤrger.
Och du arme Beerſoth /
Wo kuͤſtu dynen Bueck vor einen Affgodt.
Wultu des nicht vortyen /
Welcker Knuͤmel wil na dy fryen.
De Auendt vnd morgen ſynt nicht lyke gudt /
De morgen deit ſorgen / de auent vortert dat gudt.
Wolde de Auent ſorgen / recht ſo de morgen doth /
So moͤchte mennich ryden / de nu wol ghan moth.
De vnrecht wil tho rechte han /
De moth vor Gade tho rechte ſtan.
Vp hapen leeue ick /
Godt mach beraden mick.
Jck loͤue truweliken yn Godt /
He wert my helpen ſunder ſpott.
Wol ſick vp Godt vortruwet vp deſſer Erden /
De ſchal nuͤmmer vorlaren werden.
Och junge Frouwe / ick wolde weten alſo gerne /
Efft de Boelſchop ſchimp effte ernſt were.
Gude Geſelle / dat ſegge ick juw mit gelimp /
Jdt
Jdt ys nedden ernſt vnd bauen ſchimp.
Nu wolan dat moth ick lyden /
Vp loſen Bruͤggen ys quaͤdt ryden.
Vnd ſtillen mynen modt /
Recht ſo de Huſshane doth.
Wenn em de eine Henne entgheit /
De ander vort wedder by em ſteith.
He ys alles dinges wol voruaren /
De affleth ehr he ſuͤth vorlaren.
Ach HEre Godt / wo oͤuel kame ick tho /
My hatet ſo mennich dem ick nicht do.
Dede ick em noch ſo gudt /
Achterſprake ick lyden moth.
Jn lyden fro / De wol kan de do alſo.
Wol my beſchimpet vnd de mynen /
De gha tho Huſs vnd beſehe de ſynen.
Vindt he denn dar nen gebreck /
So kame he balde vnd ſtraffe meck.
Jck hebbe ein Ree yn der yacht /
Darna hebbe ick geyaget dach vnd nacht.
Moͤchte ick des Rees geneten /
Myn yagent ſcholde my nicht vordreten.
Godt groͤte dy myn leue licketappe /
Du drinckeſt nicht gern vth dem leddigen nappe.
Alle Beker wultu drincken vnd ſtoͤrten /
Dat wil dy dyn Leͤuendt koͤrten.
Koͤndeſtu dat wat lathen /
Dat moͤchte dy mennigen Penninck baten.
Tho Rome ys menniger worden thom Knecht /
Dorch vproer / nydt / twiſt / haͤth v̄ kryges geſchefft.
Joabs vorrethlike daͤdt vnd mordt /
Dorch Salomonem ock geſtraffet wordt.
Mennich nuͤtte Boeck hebbe ick vnd gudt /
Dat ick nuͤmmermehr recht leſe vth.
Ock nicht vorſta des Bokes meen /
Men ick yage daraff de flegen groth vnd kleen.
De nicht kan ſpreken ya vnd neen /
Vnd rades plegen vmme groth vnd kleen.
Vnd
Vnd wil doch wyſs heten geſeen /
De tuͤth der Narren ploech allein.
De buwen wil de reke vor an /
Wat koſtens he dartho moth han.
Vnd wat em aff vnd tho wert ghan /
So wert de ende richtich ſtan.
Jn thokumpſtich arbeidt he gerne velt /
De ſick den Braſſers thogeſelt.
Vnd ſtedes na ſchelden vnd vullen ſtelt /
By ſodanen Narren blifft yo nen geldt.
Dem wert beualen ein ſwere Pandt /
Dem vele gudes kumpt thor Handt.
Vnd he den Armen denne nicht bekandt /
So ys ſyn Rykedom oͤuel bewandt.
De vanget twe Haſen vp eine tidt /
De menet tho denen twen HEren mit flyth.
De doch malckander entyegen ſyth /
De Ael demſuluen yo vaken entglyth.
De Narren ſcholde men werpen mit lungen /
De vnnuͤtte bruken mundt vnd tungen.
Dat ſy denn geſpraken effte geſungen /
De Specht vorreth mit ropen ſyne Jungen.
De wat vyndet / de deith vnrecht /
Wenn he dat mit ſick henne drecht.
De dith ſo ſehr geringe wecht /
De Duͤuel en dat ynbleſt vnd ſecht.
De Handt de by dem wege ſteith /
Wyſet de ſtrate de ſe ſuluen nicht gheit.
Gelick ys ein Lerer tho leren bereidt /
De doͤgede lert / vnd ſuluen nicht en deith.
De ſynen ſinn thor wyſsheit kert /
Alletidt ſe hoͤrt vnd ock lert.
De doͤgede werden an em gemehrt /
Vnd wert yn ewicheit geehrt.
Chriſtus de rechte Dauid vberwan /
Den Satan den vngehuͤren man.
Jn armode vnder dem Cruͤtze groth /
Alſe he daran hangede nacket vnd bloth.
Wo
Wo Dauid ane Swerdt nedder ſloech /
Goliath de Speͤth vnd Harniſch droech.
De Hoſprincken hoͤden an der Suͤnnen /
Water geten yn einen vullen Bornen.
Vnd bewaren eines vntuͤchtigen Wyues ehr /
Beter dat de nicht gebaren wehr.
Frouw Helena dorch er prangen /
Wardt van Paris geweldich gefangen.
Vnd wardt geuoͤrt yn froͤmde Lande /
Hochfart brachte ſe beide yn laſter vnd ſchande.
De alletydt ſo vele ſorge hat /
De em nicht alle tho dregen ſtaͤt.
He ſorget dat he gantz baruoet ghaͤt.
Sodanem Narren ys ſelden Raͤdt.
Wol nicht de rechten kunſt ſtuderet /
Vnd na der Schrifft ſick nicht regeret.
Wat vnnuͤtte ys / he dat gern leret /
Des ſinn ys mehr wenn halff vorkeret.
Scholde Godt ſyn werck alſo maken /
Dat he vnſen willen ſcholde raken.
Tho velen tyden vnd ſehr vaken /
Ginge ydt oͤuel yn allen ſaken.
Wol Predigen moth vnd hefft nen ſchutz /
De moth van den Tyrannen lyden groten trotz.
Dartho ſettet an en de raſende Poͤuel /
Vnd oͤuet allen mutwillen vnd wreuel.
Wol vp ſyne framicheit holdt allein /
Dem nemandt gudt ys yn der gemein.
Vnd oͤrdelt yederman vnrein /
De ſtoth ſick vaken an den ſtein.
Wor de Richter ſchencket Beer edder Wyn /
Vnd de Knakenhouwer Heren des Rades ſyn.
Vnd wor de Becker ſuluen ſetten dat Brodt /
Vnd de Buren de Mette doth.
Aldar lydt grothe nodt de arme Gemene /
Ach Godt help dem armode denne.
De moth vorſwinden gelick dem kaue /
De dar ſprickt Cras Cras alſe ein Raue.
Bru=
Bruket oͤuel deſſe tidt / dede ys Gades gaue /
De blifft ein Narre / went tho dem Graue.
De waſſchet den Teyelſteen wol tho degen /
De ſyne Frouwe wachtet yn allen wegen.
Dat water yn den Borne wil dregen /
De Houwſprincken wardt he vor den Regen.
De dorch ſyne Vinger ſehen kan /
Vnd leth ſyn Wyff einem andern Man.
De hefft de Narren kappe mede an /
De Katte lachet / de de Muſs ſuͤth ghan.
Leue nicht ſchuwe de Suͤnde /
Boͤſsheit wert geſpoͤrt yn Gades Fruͤnde.
Do wy yn Adam all ſynt geſtoruen /
Hefft Chriſt dat Leͤuendt vns wedder woruen.
Wultu rein ſyn der Suͤnden vnflath /
Suͤ yn deſſer Slangen antlath.
Am Jordan Chriſtus ys gedoͤpet /
Darinne hefft aller Suͤnde erſoͤpet.
Chriſtus van Marien ys gebaren /
Suͤs were wy alleſampt vorlaren.
Suͤ dy vor vnd ſchuwe /
De Duͤuel leth nemandt rouwen.
Fruͤchte dy des Duͤuels liſt /
Efft he ein ſchynende Engel ys.
Mennigen duͤncket he were wittich gerne /
Vnd ys doch ein Goſs hyr alſo verne.
Denn he nene vornufft effte tucht wil leren /
De wil der Narrenkappen nicht entberen.
De ſtedes den Eſel ſtoͤth mit ſporen /
Vnd ruͤcket em vaken / beth vp de Oren.
Syn rydent ys feyl / vnd vaken vorlaren /
Haſtigen toͤrnen / ſteith wol tho einem Doren.
Wor de Klocke van Ledder ys /
Vnde de Knepel ein Voſtert ys.
De klanck nicht verne gehoͤrt ys /
Mit mele alle muͤnde thoſtoppen ys vnwiſs.
De Voͤgel vnd Hunde yn de Kercken voͤrt /
K
Dar
Dar mennich Minſche den denſt Gades hoͤrt.
Predeke / Miſſe vnd Leſen vorſtoͤrt /
Manck de groͤtſten Narren de ſulueſte hoͤrt.
Nu ſynt de haluen Narren geuaren /
Jn Schepen / Wagen / Sleden vnd Karen.
Nu moͤthen ſick ock de andern waren /
De volgen nu na ein deel by paren.
De hyr mit dorheit vmmegheit /
Vnd ys nicht thom guden bereidt.
De vorſuͤmet den wech thor ſalicheit /
Dat wil em ruͤwen yn ewicheit.
Wenn de Oldern yn vntucht leͤuen /
Vnd vp ere Kinder nicht mercken euen.
Wenn ſe ene quade Exempel geuen /
De kinder ſick denn jegen doͤgeden ſtreuen.
Mennich wil ſyn ein Koepman ock /
Vnd maket ſyn Rekenſchop alſe ein gock.
De wil nicht lange ein Koepman ſyn /
De vele vthgifft vnd nimpt nicht yn.
De mit der wahr vnd muͤnte vmmegheit /
De he nicht kendt vnd nicht vorſteit.
Des Kopenſchop gantz drade vorſwindt /
De mehr lohns vthgifft alſe he windt.
Men kan nu nicht vorkoͤpen mehr /
Men hebbe denn Godt vorſwaren ſehr.
Koͤfft men de ware yn / ſo ſwert men vele /
Men ſchendet de wahr / vnd vindet ere ſchele.
Wenn he nu wedder vthuorkofft thom leſten /
So ſchwert he noch mehr ydt ſy vam beſten.
Dar by ys tho mercken / dat yn all dem Lande /
Vele Narren ſyn / ya ock mennigerhande.
Wenn dyne Kinder van dy hebben gehort /
Floeck / Schwerent / vnd vntuͤchtige wordt.
Vnd deiſt vor en all dat du wult /
Kamen ſe denne tho valle / dat ys dyn ſchuldt.
Du planteſt daryn de dinge vnrein /
Darumme du vaken ere ſchande moſt ſeen.
Se ſynt dy beualen vor ein ſwar Pandt /
Godt
Godt wil ſe eſſchen van dyner Handt.
De heimlicheit nicht ſwygen kan /
Synen anſlach bringt einem andern an.
Dar em nen gudt mach kamen van /
Dat mach wol ſyn ein vnwyſs Man.
De vorreth ſyne Joͤget / ock vaken ſyn Lyff /
De vmme geldes willen nimpt ein Wyff.
Hader / Schelden / Haͤth vnd Kyff /
De willen weſen ſyn tidtuordryff.
Wem de Sackpipe / froͤwde vnd kortwile gifft /
Luten vnd Harpen / vnd lere de Schrifft.
Vorachtet he vnd van ſick ſchrifft /
Deſulue ein Narre wol ſtedes blifft.
De ſick Arſtedye nemet an /
Vnd doch nen gebreck helen kan.
Dat ys ein guder Goͤkelman /
Dem gehoͤrt dre Kappen tho hebben an.
So grote gewaldt vp Erden nuͤ quam /
De nicht yn korter tidt ein ende nam.
Vnd moͤſte ynt leſte liggen lahm.
wenn dat luͤckeraͤdt rundt vmme quam.
De loͤſſchen wil eines andern vuͤr /
Vnd kamen ſynem egen nicht tho ſtuͤr.
So lange ydt weͤrt altho vngehuͤr /
Demſuluen ys de wyſsheit duͤr.
We vodert dat Perdt einer andern Karr /
Vnd vorgith ſyn egen / de ys ein Narr.
Hans etzels ohr ein Geſelle was /
De ſach gerne yn des ſpeyels glaſs.
He behagede ſick ſuluen vp alle paſs /
Do der Narren bry gekaket was.
Jck holde ock de vor Narren gantz /
De froͤuwde vnd luſt hebben yn dem dantz.
Beſtuuen ere Bene wente an den Bueck /
Sprinck herumme her viſteruck.
Vnd maken yn allen winckeln ſtoff /
Der Geckerye willen ſe hebben loff.
Ein yſslick mercke vnde wol betracht /
De
De Duͤuel hefft den Dantz bedacht.
Do he De Joͤden reitzende an /
Dat ſe dat Kalff ſcholden beden an.
Dar ſe vmme dantzeden Gade tho hon /
Dem geliken noch alle Dantzers don.
Jdt ys geſcheͤn yn dem Meydeborgeſchen ſticht /
Tho Colbeke wardt ein Dantz angericht.
Jn dem hilgen Auende Chriſtus gebordt /
Ein heel Jar dantzeden ſe juͤmmert vort.
Van voͤfftein Frouwen vnd achtein Mans /
Vp Suͤnte Magnus Kerckhoff ſchach de Dantz.
Jdt geſchach ock tho Traiectin / vp der Maſe /
Etlike Narrinnen vnd ander dwaſe.
Dantzeden vp einer Bruͤggen ſehr vaſt /
De Bruͤgge brack entwey mit der haſt.
Twe hundert Minſchen bleuen dar dodt /
Vordruͤncken ſuͤs yn ſehr bitter nodt.
Nichtes was ſo hoch vnd groth gebarn /
Dat nicht endtlick des geluͤckes Thorn.
Vnderdruͤcket vnd ſchloch gantz dall /
Yo hoger Boem / yo ſwarer vall.
Wol des nachtes vp der Gatzen gheit /
Vnd vp der Luten vnde Trummen ſleyt.
Vnd dar ock ſynen flyth tho deith /
De ys de Ape van Rypenſcheit.
Schalcks Narren ſynt den Heren leeff /
Vnd ſtelen mehr denn ein ander Deeff.
Se ſynt mit eren Practiken geſwinde /
Vnd ys ein vnnuͤtte Hoffgeſinde.
Mennich wil gerne Ryden fro /
Trachtet ſehr dat he den willen do.
Der Frouwen / der ein deel mede geraden alſo /
Vnd laten dem Eſel nene rouw.
De vaken der werlt wil vmme meten /
Vnd wil alle Lande vnd Stede weten.
Vnd doch ſick ſuluen deith vorgeten /
De gifft vaken einem Narren ethen.
Wol nicht ein Narre heten wil /
Vnd
Vnd gheit doch yn dat Narren ſpyl.
Vnd bruket alletidt der dorheit vyll /
De mach wol ſyn ein grauer kyl.
Jtzundes noch veel der Narren ſynt /
De lyden wol dat men ſe bindt.
Vnd laten ſick dat vell affuillen /
Dith don ſe all vmme Gades willen.
Laten ſick ein Hundeuel ruͤcken ynt beſt /
Dar nemen ſe denne geldt vor tho leſt.
Eddel geſteͤn ys alſe men acht /
He hefft auerſt noch nenen ſalich gemacht.
Ein Margarit heth Gades wordt /
Wol dat hefft / dem gheit ydt wol hyr vnd dort.
De yn traecheit den Sommer hen ſlyth /
Vnd ſammelt nicht yn thor rechter tidt.
Em wert geweyert / ſo he biddet mit flyth /
Des Winters wenn he kummer lydt.
De ſtedes gerne kifft / alſe ein Kindt /
De menet de warheit tho maken blindt.
Deſulue ſick vaken den Hekeln an bindt /
Derſuluen Narren gantz vele ſynt.
Wor de Suw de Kronen drecht /
Vnd wor de Narre ſitt yn dem recht.
Schendige woͤrde vnd geberde ringe wecht /
Darſulueſt groffheit bauen wysheit wecht.
Ein nye Hilge heth ſick Grauian /
Den wil nu vyren yederman.
Vnd eeren em an allem ordt /
Mit ſchendtliken wercken / wyſe vnd wort.
De ſynen Soͤne holdt tho der Lere /
Vnd dat nicht vmme Gades eere.
He deith ock nicht van andacht /
Edder dat he der Seelen heyl hebbe acht.
Men dat he moͤge maken einen Hern /
De all ſyne Suͤſters moͤge ernern.
Vnd dat em ſyn leͤuendt nicht werde ſuhr /
Alſuͤs wil nu ein ytzlick Buwr.
Sunderliken vor ſick hebben einen Papen.
Wol
Wol armodt wol behuſen kan /
Den holde ick vor einen ryken Man.
Armodt dem herten frede gifft /
Rykedom yn grothen ſorgen licht.
Wol dar recht ſcheten wil dat ydt recht drepe.
De ſpanne den Bagen yn den rechten knepe.
Vnde holde ock den rechten grepe /
Anders ſchuͤth he hen thom Narrem ſchepe.
Veel Narren ſynt yn groten bedruͤcken /
Vnd ſynt behafft mit boͤſen nuͤcken.
Vnd ſynt Doren yn velen ſtuͤcken /
De moͤthen vnder den Eſel ruͤcken.
Wo du vor einen wilt boͤrge ſyn /
So make vorhen de rekunge dyn.
Du moſt de Schuldt betalen don /
Dancke Godt / ſo du kumpſt leddich daruon.
De Hochfart kumpt vam Duͤuel her /
Dorch Hochfart vell der Lucifer.
Vam Hemmel heraff beth yn de Hell /
Dorch Hochfart werſtu ſyn Geſell.
Feber / Siechdagen vnd de Ridden /
Maken dy Godt flytich bidden.
Dat du velicht ſonſt wordeſt vorgeten /
Schadet dy nicht / ſolcke Kappen meten.
Bloth biſtu vp Erdtryck kamen /
Bloth werſtu wedder hen genamen.
Wat bedroͤuet dy vorgencklick gewinn /
Du werſt nichtes nemen mit dy hin.
Lopen maket nenen wyſen Man /
Wente dat ock wol ein Eſel kan.
Wy lopen alle hen by dat Graff /
Wol dar loͤpt / de ſehe dat teͤl recht aff.
Meſſeren / ſingen / ſchryen vnd leſen /
Saluen / Smeren vnd derliken weſen.
Maket nicht from / wiltu Geiſtlick ſyn /
Leue Godt / vnd dele mit dem Armen dat dyn.
De Gytz vele oͤuels bringt /
De dorch dat Erdtrick vnd Felſen dringt.
Th=
Tho ſoͤken Ertz / dorch mannige wege /
Darmit men des Lyues wolluſt plege.
Bringt dy dyn Frouwe vele Hyradt gudt /
Dat wert bedroͤuen dynen modt.
Denn ſe wert Frouw / vnd du er Knecht /
Dyn denſt gefelt er ſelden recht.
Wol dar hefft ein boͤſe Wyff /
De hefft dat Fegefuͤr an ſynem Lyff.
He hebbe geduldt yn ſolcker pyn /
Beth he ſteruet / ydt mach nicht anders ſyn.
Wert dy dyne Neringe hart vnd ſuer /
So gedencke wo dat de erſte Buer.
Mit ſynem vngehorſam hefft vorſchuldt /
Darum ſo lyde ydt mit geduldt.
Wenn Schriuers vnd Ruͤters grypen an /
Einen Ryken ſlichten Bures Man.
De moth de leuern gegeten han /
Ja ſcholde he ock gantz woͤrgen daran.
Der Schriuers vnd Glyſsners ſynt nu veel /
De ytzt dryuen willen Ruͤter ſpeel.
Vnd erneren ſick knap vor der Handt /
Gelick alſe de reyſige Knecht vp dem Landt.
Ydt ys warlick yn deſſem Lande /
Eine ſunderlike grote ſchande.
Dat men de Strate nicht leth bewaren /
Dat Koepluͤde vnd Reyſige Mans ſeker varen.
De all ſyn troſt ſett vp dat Geldt /
Vnd ydt vor dat beſte heldt.
Nen dinck ock dar bauen ſtelt /
An dem wert narrheit groff vormeldt.
Wer Luſtgarden hebben wil /
Dem bringen ſe der froͤuwden vyl.
Doch reitzen ſe des Minſchen gemoͤdt /
By luſt / wert kuͤſcheit oͤuel behoͤdt.
Vele angſt vnd ſorge by leue wanet /
Wol ſyner eere nicht vorſchonet.
De geue ſick yn Frouw Venus ſpeel /
So vindet he leues vnd leides veel.
Wol
Wol Lyff vnd gudt dem Meer vortruwet /
Deſulue vpt Sandt ſyne waninge buwet.
Schlachs alles yn de ſchantz / ydt ſy all hin /
Wat wedder kumpt / ys dyn gewinn.
Moder leue vnd truwe /
Ys alle dage nye.
Men ſecht / dat hoͤpen vnd harren /
Maken vele Luͤde tho Narren.
Lange hoͤpen / lange ſchmerte /
Yn hoͤpen wert bedroͤuet dat herte.
Jck hebbe by my vaken gelacht /
Dat Alkemye nenen ryck macht.
Noch vyndet men einen dullen Knapen /
De dar mit vortert ſyn gudt vnd hauen.
Ys dy dyne Brudt geſpraken aff /
Hebbe nen groten yammer daraff.
Heffſtu gerne wee vnd klage /
Dat bekameſtu wol alle dage.
Ydt ys nicht nye / ſunder by den olden /
Vele thoſeggen vnd weinich holden.
Solck vorluſt nicht klagen moſt /
Velichte du ydt ock einem andern doſt.
Ys dy dyn gudt ym Meere genamen /
Sy froe / dat du daruan biſt gekamen.
Der Seelen Schipbruck du beklage /
Gudt kan men gewinnen alle dage.
Heffſtu vele ſchorue an dynem Lyff /
Ys beter denn ein boͤſes Wyff.
De ſchorue freten dy de hudt /
Ein boͤſe Wyff vorſaltet dy dat krudt.
All dat dat Leͤuendt yuͤ gewan /
Dat wil de Dodt all nedder ſlan.
He ſchonet nene yoͤget noch Eddelman /
So hefft he velen hyr voͤrgedan.
De lange yn ſynen Suͤnden ſteith /
Vnd dencket nicht vp Gades gerechticheit.
Fruͤchtet nicht Godt wat he ock deith /
Ein ſnelle vntidich Dodt ſodanen gern ſleit.
Godt
Godt ſendet vp vns ſtraffe vnd plage /
He ys vns dat ſchuͤldich alle dage.
Wente wy wegen nicht mit rechter wage /
Vnd leͤuen nicht na ſynem behage.
De ſynen Eſel tho Marckede drifft /
Denſuluen vmme ein Sackpipen gifft.
De weth nene wyſsheit effte Schrifft.
De nicht ſynen Vader vnd Moder ehrt /
Dat Godt doch ſuluen buͤth vnd lert.
De ys nicht vele Loues gewerdt /
Vnd ys yn narheit gantz vorkert.
De Hochferdich ys vnd leth ſick lauen /
Vnd wil ock gerne ſitten bauen.
Dem ſitt de Duͤuel vp ſynem klauen /
Vnd moth dartho yn ſynen auen.
De vp woker ſettet ſyn heyl /
Dem ys ſyne Seele gantz wol veyl.
Vnd hefft mit Gade nenen deel /
De ys des Duͤuels gantz vnd heel.
Tho der Kercken ein yſslick ſchal ghan /
Van Suͤnden vnd arbeide gantz affſtan.
An dem Vyrdage beide Frouwen vnd Man /
Veel Gecke vnd Narren holden hyr nicht van.
Swyge / lyde vnd vordrage /
Dyn herteleidt nicht alle man klage.
An Godt ock nicht vortzage /
Godt gifft vnd helpet alle dage.
O Godt wo ys vordoruen alle Werlt /
Wo .ſtarck licht Vntruw tho Veldt.
Wo harde licht Gerechticheit gefangen /
Wo ſehre deith Vngerechticheit prangen.
Pax licht yn kranckheit ſehr /
Juſtitia vindet men jtzundt nicht mehr.
Lex ys nu worden aueral blindt /
Honor mit allem gradt vorſwindt.
Clerici boͤſe Exempel geuen /
Populus deith ock darna leeuen.
L
Tho
Tho Apenbarge wanen der Boͤrgers vele /
Ere ſake ys gelick dem Apenſpele.
Schoͤlen ſe wat ſchaffen / maken effte beſeen /
Ja dat moth all an dem Vyrdage ſcheen.
Vele ſake werden dar gegrepen an /
Dem einen moth men ſyn Perdt beſlaen.
Edder ſuͤs mit em thom Narrenbarge ghan /
Dem andern knoͤpen neyen an.
Edder ſuͤs ein Narrenkledt proͤuen tho /
Ydt ſy denn Wammes / Haſen edder Scho.
Traecheit vyndt men yn allen geſchlechten /
Vor vth yn Denſtmegeden vnd Knechten.
Deſſe hoͤren nicht manck de Gerechten /
Jdt behoͤrde ſick anders / wenn ſe ydt bedechten.
Nen beter Narre ys yn aller ſake /
Men de ſick alletydt deith gudt gemake.
Vnd ys ſo traech / dat he ſick vorbrendt /
Syne Schenebene / ehr he ſick vmmewendt.
De traͤge Minſche ys nemande nuͤtte /
Denn dat he ſy eine Beerbuͤtte.
Vnd dat men en late ſlapen lange genoech /
Sitten by dem Auen / ys ſyn geuoech.
Dem arbeides Manne volget ſalicheit /
Dem leddichgenger volget alle leydt.
Den leddichgenger ſtraffet Godt de HERR /
Vnd gifft dem Arbeider lohn vnd ehr.
Der Leddichgengers nimpt de Duͤuel war /
Vnd ſeyet ſyn Saͤdt gerne dar.
Nen gudt waſſet gern yn des traͤgen Huſs /
Men dreck / ſchorff / Floͤye vnd Luſs.
Dith ſynt des Traͤgen dachlikes Geſte /
Jck weth nicht / welcker van deſſen ſy de beſte.
Ein traͤch Narre ys nicht vele werdt /
Ja / ſelden wiſſchet he ſynen ſtert.
Dem vulen edder den vnluſtigen Doren /
Den ethen de Luͤſe aff de Oren.
Wultu dyn Huſs beholden ſuuer /
So hoͤdt dy vor Moͤnnike Papen v̄ Duuen.
O
Olde Apen / Junge Papen vnd wilde Beren /
Schal nemandt yn ſyn Huſs begeren.
Och Buler du elende Deer /
Wenn wiltu wittich werden ſchier.
Du makeſt dy ſuluen angſt vnde pyn /
Jdt moͤchte erbarmen ein ſteen.
Ein Marteler biſtu tho aller friſt /
Du ſoͤchſt leue / dar doch nene ys.
By groten Maͤltyden vnd Panckateren /
Deith menniger ſchaͤm vnd tucht vorleren.
Denn ſelden wert van doͤget geredt /
Am vullen Diſch / ydt ſy denn geſpoͤtt.
Wol rouwe wil hebben allhyr vp Erden /
De mach dort wol vnrouwich werden.
Wiltu by Chriſto juͤmmer ſyn /
Schicke dy / ydt moth gecruͤtziget ſyn.
De gewinnet de Suͤnde / vnd vorleſet de tidt /
De ſtedes vp dem ſpele lyth.
Schalckes Narren ſynt den Heren leeff /
Doch ſtelen ſe mehr denn andere Deeff.
Se ſynt mit eren Practiken geſchwinde /
Vnd ys ein vnnuͤtte Hoffgeſinde.
De tydt de du vorluͤſt mit yagen /
De werſtu noch mit ſchmerten klagen.
Wat buweſt du yn den Fels henyn /
De du vor dem Dode nicht moͤgeſt ſeker ſyn.
Wat berhoͤmeſtu dy der Tittel groth /
Vnd biſt an den rechten kuͤnſten bloth.
Einer ys gelert / deme geue ick ehr /
Van welckerem kumpt alle werdicheit her.
Men ſprickt / lange tho Haue lange yn der Helle /
Wol ſynem geweten raden wille.
De flege den Hoff / dat ys myn raͤdt /
Wente Heren truwe yn twyuel ſtaͤt.
Ryck willen ſyn / vnd dartho gerecht /
Dat rymet ſick alſe ſchlym vnd ſchlecht.
Gahet ein Camel dorch dat Natel oͤre /
So wert de Ryke ym Hemmel ein Here.
De
De Duuen / Hanen vnd de Hennen /
Beſchyten dat Dack / thokratzen de Tennen.
Kindt Kindes Kinder veel /
De helpen dy balde thom teel.
Vnd laten dy nichtes ynt Huſs /
Wat nicht wil ghan / dregen ſe henuſs.
O Rome do dy ein Koͤninck plach tho regeren /
Wereſtu egen / yn mennigen manneren.
Darna woͤrdeſtu yn Fryheit geehret /
Van einem gemenem Rade regeret.
Auerſt / do men nach Hochfarde ſick ſtelde /
Na Rykedom / vnd na groter Gewelde.
Vnd Boͤrger wedder Boͤrger vacht /
Vp dat Gemene beſte / hadde nemandt acht.
Do wardt de gewaldt ein deel vorghan /
Thom leſten einem Keyſer vnderdan.
Vnd yn ſolcker gewaldt vnd ſchyn /
Biſtu voͤfftein hundert Jar geſyn.
Vnd ſtedes genamen aff vnd van /
Gelick wo ſick mynnern deith de Maͤn.
So de Maͤn ſick mynnert vnd affbrickt /
So ys dyne Gewaldt tho mynringe geſchickt.
Wolde Godt dat du ock groͤtedeſt dick /
Vnd werſt ock ſo dem Mane gelick.
De nu kan ſtryken dat vale Perdt /
De ys tho Haue leeff vnd werdt.
Wente ſodane men dar begert /
Vnd wert van velen Narren geehrt.
Etlike menen / de hillige Dach ſy erdacht /
Dat Godt kleen arbeidt nicht en acht.
Dat men holdt Bredtſpeel vnd Bricken ſlach /
Vnd ſitt ſo tho Karten einen gantzen dach.
Dat Vale Perdt ſe ſtryken vnd leiden /
Ere woͤrde koͤnnen ſe ſo bereiden.
De leſen Fedderen / de ſtryken Plumen /
Vnd voͤren dat ſpeel ſuͤſs vp den Dumen.
De leeffkoſet / de runet heimlick yn den oren /
Dorch ſodane wert mennige ſake vorworen.
De
De men ſelden tho rechte kan klaren /
Suͤs kumpt mannich vort yn korten Jaren:
Dat he ſick Teller licken ſuͤs ernerr /
Mennich dorch legen wert ein Herr.
Dede Kuͤtzken effte Vlen ſtryken kan /
Vnd mit dem valen Perde vmmeghan.
De wertt tho Haue wol geehrt /
Erbarheit men dar nicht begert.
Dat ſchal men recht alſo vorſtan /
Tho Haue ys ock mennich framer Man.
Men de werden ſo nicht vorgetagen /
Alſe de mit dem valen Perde ploͤgen.
De koͤnnen de Wulle vnderſtrouwen /
Den Heren ſuͤs de Negel klouwen.
Wol am klenen vnſparliken ys /
Mach werden ryck tho nener friſt.
Jdt geldet ytzundt nichtes denn geldt vnd gudt /
Dat gifft / ehr / gunſt vnd hogen modt.
Jdt gifft ock der fruͤndtſchop veel /
Mit dem Armen ſchuͤt men thom teel.
Ein Wyff ſo gerne van Wyſsheit hoͤret /
De wert nicht balde yn ſchande vorkeret.
Des Herten Oge gifft nen pandt /
Jdt geith dorch Meer vnd alle Landt.
Dorch Hemmel vnd Helle nedder /
Vnd kumpt doch ſchnelle herwedder.
Men vanget wol Wyff vnd Man /
Gedancken nemandt vangen kan.
De bande moͤchte nemandt yo eruynden /
Darmede men de gedancken moͤchte binden.
Drunckenheit den Armen maket /
Dat he ſick vor Ryck achtet.
Den Tzagen maket ſe haders vol /
De Stummen maket ſe reden wol.
Dartho oͤpenet ein voller mundt /
Wat he gedencket yns herten grundt.
Jdt ys ein teken der lichtferdicheit /
Dem alle ſeggent tho Herten gheit.
Wat
Wat deſſe ſecht / effte yenne deith /
By klafferen ys froͤmde de rechte warheit.
Meiſter Fumfey ys hyr mit der Alkemy /
Jck ſette ock van dem Wyue darby.
Hans Eſels ohr nu frage ick dy /
Efft ock groͤtter beſchydt vp Erden ſy.
Nye vnd oldt menget men thohope /
Vnd geldt alleins men yn dem kope.
Jdt ſy Herinck / Hoppe / Auer edder Krudt /
Yodoch moth ydt vor vull ghan vth.
Ytzlick mit valſcheit tho vorkoͤpen begert /
Nene Kopenſchop ſteith recht yn ſyner werdt.
Salich ane twyuel ys de Man /
Da ſick vor valſcheit nu hoͤden kan.
Entechriſtes Geſellen de varen darhen /
Ere Geſelſchop ys groth vnd nicht kleen.
Ein ytzlick kan nicht tho nouwe thoſehen /
De valſchen Narren ſynt de ick meen.
Gude lere holdt mennich vor thandt /
Vnd varet alſo yn Slaraffen landt.
Se ſparen nicht wer See edder Sandt /
Wo doch er Reyſe ys nichtes bewandt.
De Sluraffen ſynt noch manniger hande /
Er Schip quam eins yn deſſe Lande.
Vnd leth der Narren hyr ſo vele blyuen /
Dat men ſe nicht wol kan vordryuen.
Doch moͤcht men vp ſe denne wol dencken /
Jn der Flaſsarne / dat Flaſs mit en ſencken.
Wente de Sluraffen ſynt gerne groue Knodaſt /
Se ſcholden dat Flaſs nedderdruͤcken vaſt.
Jn Weſtualen vnd ock yn Saſſen /
Dar veel Flaſſes plecht tho waſſen.
Dar plegen de Megede lude tho ſingen /
Wenn ſe dat Flaſs thor roͤſte bringen
Se plegen dat depe ynt Water tho ſencken /
Denne moͤchten ſe der Sluraffen dencken.
Doch ſcholden ſe ane huͤlpe mit nenen dingen /
De Sluraffen ſuͤs tho Bade bringen.
Be
Beguͤnde men etlike ſo tho doͤpen /
De andern ſcholden wol balde tho Schepe lopen.
Vngeuall kumpt mennigem vp de Handt /
Hefft doch nenen Baden darna geſandt.
Ein Wyſe ydt beth affwenden kandt /
Daruan ſprickt hyr Sebaſtianus Brandt.
Vngeluͤcke mennich nicht gerne lydt /
Vnd ringet darna alle tydt.
Darumme ys nicht wunder dar an /
Effte em dat Schip woͤrde vnderghan.
Efft ycht ein vngeluͤcke ys ſuͤſs klein /
So kumpt ydt doch ſelden allein.
Wente na der olden Sproͤke vnd ſage /
Vngeluͤcke vnd dreck waſſen alle dage.
Men ſchal ein klein vngeluͤcke affwenden /
Vp dat nen groͤtter ſuͤs kame thon Henden.
De ys ein Narre de anders deith /
Ein klein nicht lange allene ſteith.
Kumpt dy quaͤdt / wat dat ock ſy /
Trachte dat ock nen arger kame dar by.
Kanſtu ſo moͤte dem klenen gerade /
So krycht dat grote nene ſtede ſo drade.
Jck mende tho hebben de Narren all /
Nu vinde ick noch einen groten tall.
Vntucht des Diſſches ick ſetten ſchal /
Deſſe wyſe ick hen yn den Koſtal.
Etlike ere Hendewaſſchen vorgeten /
Wenn ſe tho Diſſche willen ghan ethen.
Etlike ſynt ock van den vnwitten /
Se ghan yn ſodane ſtede ſitten.
Dar ein ander werdiger tho weer /
Dem ſe ſuͤſs beden klene ehr.
Moͤten vaken lyden woͤrde vnde bede /
Ruͤcke wat nedder tho deſſer ſtede.
De ſchande lydet he denn mit recht /
Alſe de HEre ym Euangelio ſecht.
He ys ein Narre / ya ein grauer Gaſt /
De ſuͤs erſten yn de Schottelen taſt.
Voͤr=
Voͤrdert ſick ſuluen erſt mit truwen /
Vor andern Geſten / Heren vnd Frouwen.
Holdt ydt ſuͤs vor groth geluͤcke /
Taſtet auer na dem beſten ſtuͤcke.
Dat denn em vaken vallet dar nedder /
Vp dat Diſchlaken effte vp der Kleder.
Dar he ſick ſuͤs nicht vor en hoͤdde /
Freth haſtich / vnd ſluckt wo ein Roͤdde.
De mundt he bauen der Schotteln halt /
Wat em daruth auer de Lippen valt.
Suͤs nicht kame tho ſpilde /
Deſſe hoͤret yn der grauen Narren gylde.
Blyfft em vm de mundt wo weinich ydt ſy /
Van Verte bekleuen effte van Bry.
Wiſſchet nicht erſt ſyne Mulen fyn /
Drincket ſo van dem Beer vnd Wyn.
Dat dat Vette bauen yn dem Beker ſwimpt /
Ein ander dith vor grote walgeringe nimpt.
Ydt hefft ock mennich Narre deſſe wyſe /
Wenn he yn dem munde kouwet de ſpyſe.
Drincket denn ock gelick einem Dwaſe /
Maket ſoppen yn dem Beker effte Glaſe.
Kumpt em ſuͤs ſpyſe vth dem munde /
Dat fluͤth yn dem Beker / effte gheit tho grunde.
Hoſtet vnd pruſtet yn vnuornufft /
Dat ydt auer ſpyſe vnd gedrencke ſtufft.
Puſtet vnd bleſt ock ſuͤs daryn /
Neſedroͤpel / ſeuert ock auer den kyn.
Dat kan he nicht ſo nouwe denn maken /
He wil ock ſpreken van velen ſaken.
Ja / ſo wenn he de Spyſe nuͤttet /
He ſprickt / einem andern vnder ogen ſpruͤttet.
Suͤth hyr vnde dar vmme alſe de Apen /
Wo ydt yn den Winckeln ys geſchapen.
Alſe ein Swyn ſmacket he / ſmack / ſmack /
Fuͤllet dewyle vull den Dreckſack.
Mit dem munde ein Swyn ſuͤs ſmacket /
Vntuͤchtige dinge he ſprickt vnd ſnacket.
He
He wil vele ſeggen ya vnnuͤtte waſſchen /
Dat klinget alſe Rodreck yn der taſſchen.
Mit flyte deith he ſick darhen keren /
Wo he vele ſpyſe moͤge vorteren.
Drincket ock nicht deſte myn /
Negen Duuen toͤge / ein babbart ys de ſyn.
Dat he vor einen klenen drunck rekent /
Syn ethent / ſittent edder ſprekent.
Leth deſſem Narren altes nicht /
Noch menet ſodan armer wicht.
Nen an dem Diſch ſy em gelyck /
Jn hoͤueſcher tucht holdt he ſick ryck.
Dat hefft de Geck doch nuͤ gelert /
Vnd ys yn aller tucht vorkert.
Wenn denn de Narre ys druncken vull /
He ſchryet alſe einer de dar hefft den ſchrul.
Na em moth hoͤren ein yederman /
Dat he vele brabbeln vnd ſwatzen kan.
He ſprickt van ſpringen / vechten vnd ſteken /
Ander leth he nen wordt vthſpreken.
Leth windt vthghan thor luchtern Doͤr /
Schucket vnd ſnucket ſuͤs achter vnd voͤr.
Achterredet mennigen guden Geſellen /
Nen ander wyſsheit kan he vortellen.
He ys ein Narre / ys vp myn eydt /
De by dem Diſſche ſick ſchrobbet vnd kleyt.
Wenn he ſick ſuͤs beginnet tho ſchrubben /
Stoͤth he de ſeſsfoͤtlinge van der Kruͤbben /
De he ſuͤſs darſulueſt ſocht.
Sodan Narre altes nicht en docht /
He betaſtet vaken ſyn achterport /
Vnd grypt denne thor ſpyſe vort.
Ein Narre yſſet wenn he wat ſecht /
Sick denne vp de Tafelen lecht.
Mit einem Ellebagen effte twey /
De Narheit ys mannigerley.
Beweget den Diſch ſuͤs aue nodt /
M
Suͤs
Suͤs krycht de Kanne vaken einen ſtoth.
Kroͤſe vnd gleſe vallen vmme /
De Narre nimpt ſuͤs vele rume.
So ick dat recht mercken kan /
Twe ander lethen ſick wol noͤgen daran.
Dar ys ock ein Narre de heth Smuddepott /
De ſitt by dem Diſſche alſe ein ſoth.
Keine tucht hefft he nicht gelert /
Dat Brodt he ſaluet vnd beſmert.
De Bekere / Stoͤpe effte wat ydt ſy /
Mit ſmutzigen Henden / van vette Bry.
Etlike ſick by dem Diſſche bewyſen /
Vnd ſick an grote druͤncke pryſen.
Einen fruͤndtliken drunck dem andern tho /
Supt grote toͤge / ya alſe ein Ko.
Deſſer Diſch Narren ys ſo vyl /
Jck ſe hyr all nicht ſetten wil.
Wenn ick doch deſſe Narren alle kende /
So woͤrdet eine ſehr lange Legende.
De Schipper kan ſe ein mal nicht voͤren /
Alle de yn deſſe Narrheit hoͤren.
Jdt ys wyſsheit by Jungen vnd Olden /
De alle Man kan tho Fruͤnde holden.
Suͤs behoͤrt my ock flytich tho trachten /
Dat my de Frouwen nicht vorachten.
Moͤchten hyr menen / ſe weren vorgeten /
Dat ick ſe nicht hyr mede wolde ſetten.
Synt Vaſtelauendes Narren etlike Mans /
Alſo ſynt nu ock heel vnd gantz.
Ja etlike Vaſtelauendes Narrinnen /
Deſſe gelike ick der Apen effte Apinnen.
Wente dat alletydt ſo geſchuͤth /
Na Apen / Apinnen / ein ytzlick ſuͤth.
Wil ick blyuen yn der Frouwen gunſt /
So moth ick bruken liſt vnd kunſt.
Were by my de vorſuͤmeniſſe ſcheen /
So hedde ick my groth vorſehen.
Jdt ys beſt / dat ick ſe nicht vorgete /
Se
Se ock hyr yn den Vaſtelauendt ſette.
Wat groter ſorge ſe darumme dregen /
Allhyr vnd ock ein ander wegen.
Wo ſe ſick willen vp putzen ynt beſte /
Tho dem groten Vaſtelauendes Feſte.
Vp dat ein yeder ſe moͤge angapen /
Alſe men ſuͤth an Apinnen vnd Apen.
Dar kamen denn ſuͤs vele Narren thor ſtede /
Tho ſehende der Narren vnd Narrinnen trede.
Efft ſe den Narren trede maken recht /
Dar kumpt de Magedt vnd ock de Knecht.
Frouwe Gyſel / Bartke vnd Gretcke /
Katryneke / Juͤrcke vnd Agnetcke.
Clawes / Kuntze vnd Henſelyn /
Ock de doͤgenthafftige fyne Geſell koppyn.
Eine Narrinne der anderen wytlick deith /
Jn der Kercken wil ick juw ſeggen beſcheidt.
Kercken noch Feſtdage ſchonen ſe nicht /
Dar moth ydt ſyn all vthgericht.
Van klenoͤden / tzyringe heel vnd gantz /
Ock van dem Vaſtelauendes Narren Dantz.
Suͤth Hebel van Talcken einen Nyen vundt /
Ja wolde de ock koſten ſo mennich Pundt.
Den wil ſe ock hebben / vnd wat weſen /
Hyrumme moth ſe de Kamerlectien leſen.
De ſe ſuͤs leſt dem Narren erem Man /
De vor der Narrinnen nicht ſlapen kan.
Se ſprickt ſe hebbe veel Brudtſchattes gebracht /
Deſſe Lectie waret de halue Nacht / etc.
Men dencket nu nicht mynes Vaders doͤget /
De gyrigen Schelcke / werden nu vorhoͤget.
Egennuͤtt vnd gewinn / men nu betracht /
Recht vnd wyſsheit / men nu kleine acht.
Wor ein Buwr wert ein Here /
Dar gheit ydt auer de armen ſehre.
Krycht he denne grothe macht /
So weth he ſuluen nicht na weme he ſlacht.
Dencket nicht / van wem he ſy gekamen /
Men
Men ſyn egen vordeel vnd framen.
Dat gheit vort yn all erem ſpele /
Deſſe ſynt by dem Regimente vele.
Sodane hoͤren ock nemandes bede /
Dar volgen denn de Grauen mede /
Ere meininge ys meiſt bringet men her /
Dith ynt erſte / vnd denn noch mehr.
Deſſer gyrigen Wuͤlue ys nu vele /
De pryſen vor ſick de beſten Morſele.
Koͤnden ſe redden mit klenen ſaken /
Dat gemene beſt / ſe moͤchtent nicht raken.
Wol hyr ſiten wil vnd raden /
De ſchal ſyn van ehrliken daden.
Bedechtich / ſtill vnd vorſchwegen /
Vnd alle ſake na notdorfft erwegen.
Ock ſanfftmuͤdich / guͤdich vnd mildt /
Syn raͤdtſlach nicht gudtduͤnckel edder wildt.
Vnd ſwygen beth men en deith fregen /
Alſe denn ſyne meninge darup ſeggen.
Vnd ſtedes raden thor rechten ban /
Vnd daryn eigen nuͤtt nicht ſehen an.
Sunder dem rechten na trachten /
Vnd eines andern raͤdt nicht vorachten.
Vnd wat he nicht vorbetern kan /
Schal he einen andern vngefexirt lan.
Ock nicht vnderdruͤcken den armen /
So wert ſick Godt ſyner erbarmen.
Hyranne geſchuͤth des Foͤrſten gefallen /
So ſecht Syrach am erſten vnd yn allen.
Warheit tho ſpreken / moͤte gy vaken ſparen /
Jſſet dat ghy wol willen varen.
De de Warheit alle tydt ſpreken wil /
Moth ock lyden voruolginge vyl.
Ock moth he vaken buten ſtan /
Wenn de andern yn de Herberge ghan.
Ein ſtoltzer Pape / ein junger Ape /
Ein vnuorſchaͤmt Wyff vnd Kindt /
De ſynt des Duͤuels Hoffgeſindt.
Eines
Eines Minſchen wordt ys nicht geſecht /
Hoͤr des andern wordt vnd do recht.
Godt de HErr ein rechtferdich Richter ys /
Wert kamen tho richten des loͤue gewyſs.
Wes willich vnd demoͤdige dich /
Vnd mit geduldt vele auerſich.
Nim an tho dancke wat men dy doth /
Datſulue bringet dy ehr vnd gudt.
Na dyner lehr holde ick my wol /
Noch weth ick nicht wat ick don ſchol.
Dat ick ock moͤchte werden ryke /
Segge my wo ick datſulue erſlyke.
Holdt truwe vnd gelouen dat ys myn raͤdt /
Wat du redeſt dat holdt mit der daͤdt.
Wenn du alſo loffwerdich biſt /
So werſtu ryke yn korter friſt.
Vader myn / ryke bin ick ſchon /
Wat my geuelt mach ick wol don.
Jck hebbe gudes genoch nu ſegge mehr /
Wo auerkame ick gewaldt vnd ehr.
Ach leue Soͤn nach gewaldt nicht tracht /
Wente ehr vnd gewaldt wol Hochuart macht.
Jck warne dy went deyſtu dath /
Dy waſſet daruth groth nydt vnd haͤth.
Wat ſechſtu my myn olde Man /
Ys men my vyendt wat licht daran.
Wenn ick hebbe gewaldt / ehr gudt vnd geldt /
Achte ick nicht Fruͤndtſchop aller Werlt.
Vth nydt kumpt Krych vnd wedderwille /
Wes du yn dynem herten ſtille.
Vnd holdt frede mit yederman /
So blifft beide gudt vnd ehr beſtan.
Jck hebbe des guden mehr denn genoch /
Velichte ſo vinde ick etwan genoch.
Dat ick erlange groth loff vnd pryſs /
Jck volge dy nicht du olde gryſs.
Hoͤdt dy vor krych / krych ys nicht gudt /
Hoͤdt dy vor krych vnd auermodt.
Vor
Vor krygent do dy wol bewaren /
Dorch krygent werſtu yn armodt varen.
Den guden raͤdt hebbe ick voracht /
Darum bin ick wedder gemacht.
Ein Sudeler wo ick thouoͤrn was /
Dartho brochte my krych / nydt vnd hath.
Frede ys tho allen dingen gudt /
Wor den yederman holden doth.
Dar wert klein gudt wol dyen /
De Auericheit nichtes vornyen.
Beſitten etwes vele beter ys /
Denn nichtes hebben tho aller friſt.
Leeff hebben were my vaken beſcheret /
Geldt vthgeuen hefft ydt my erweret.
Holde de Borſt warm /
Vnd guͤth nicht tho veel yn den Darm.
Ruͤcke dem Ketterlin nicht tho nahe /
Wultu werden oldt vnd grawe.
Arſtedye ane regiment vnd meticheit /
Dat ys haluer vorlaren arbeidt.
Wol dar wil des morgens nuͤchtern drincken /
Vnd nicht thouoͤrn eten ein betgen van eim Schin=
(cken
Vnd des nachtes gan ſpade yn der Vlenflucht
De kricht tidtliken de Waterſucht.
Och gantz ſelden kuͤſſet de Wolff den Hundt /
Jn rechter truwe vp ſynen mundt.
Dat Lotteren / Dobbelen vnd Spele /
Dat Karten / ſchweren vnd vorteren vele.
Vnd vorlegen Frouwen vnd Man /
Wol dat nu vp Erden nicht kan.
De ys ytzundt gantz vnwerdt /
Dat ſyner nemandt mehr begerdt.
Wol Gade mit ernſt vortruwen kan /
De blifft ein vnuordoruen Man.
Jdt toͤrne de Duͤuel edder de Werlt /
Den Sege he doch thom lateſten behelt.
Dat Spel / Berchwerck vnd Alchemey /
Dat ſynt ſolcker hendel drey.
De
De mennigem eine Kappe don ſchnyden /
Dat Wyff vnd Kindt vaken hunger lyden:
Jn deme Lande ſchaltu nicht wanen /
Dar dyne therunge mehr ys alſe dyn ynkamen.
Groth flyth vnd moͤye lechſtu vp ein Wyff /
Ein ander lecht darup ſyn Lyff.
Du gheyſt Haueren vor dat Huſs /
Eine Kamerloge wert dy heruth.
Du heffſt einen Schloͤttel tho der Doͤr /
Auerſt ynnen ys de Regel daruoͤr.
Vnd tappeſt vmb yn regen vnd kath /
Vnd beſchleppeſt dy alſe ein vnflath.
Scholden de nicht alle Papen ſyn /
De nicht vorſtan dre wordt Latyn.
Vnd ſcholde men de alle vordryuen /
Wor woͤrde dat druͤdde deel der Papen blyuen.
Wenn de Duͤuel tho Hemmel fehrt /
Vnd ein Wulff thom Schape wert.
So werden Paweſt vnd Luther eins /
Der beiden geſchuͤth yo gewiſslick keins.
Noch wil men veel dar van tracteren /
Dat ys Geldtmoͤye / vnd tydt vorleren.
Blyfft Chriſtus wordt mit eeren beſtan /
So moth de Paweſt tho boddem ghan.
Kein middel ys tho vynden hye /
Wat maken wy denn mit vnſer moͤy.
Veͤl reden ys nemande gudt /
Vorwar wol dat nicht doth /
Dat ſwygent ys dyn heyl /
Wat du weͤſt / des ſegge ein deyl /
De valſche tunge brickt bein /
Alſo deith ein woͤrdtlyn klein /
Beſluth.
Jck weth nicht wo ydt yn der Werlt ſteith /
Dat allent ſo vorkert tho ruͤgge gheit.
Vutucht / loͤgen / falſcheit regert auerall /
Gade ſy ydt geklaget tho duſent mal.
FINIS.
