Transkriptionen


Transkription von WS₇: Schöne Künstlyke Werldtspröke (VD17 1:627342Q)

Hamburg: Möller, Hermann, 1601. VD17 1:627342Q. BC 2717. 47 Bl., Oktav

Exemplar: Berlin, Staatsbibliothek zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz: Yc 2001
Digitalisat: https://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00012E2900000000
Schoͤne Kuͤnſtlyke
Werldtſproͤke.
Darinne aller
Stende / Natur vn=

de Egenſchop affgemahlet ſyn / doͤrch
de Olden wolervaren Werldtwy=
ſen beſchreuen.
Allen Minſchen thor Lehre / War=
ninge vnnde Exempel / inn Reymes=
wyſe kort vorvatet : Ock thom
deel vth dem
Reyneken Voſſe.

Glyck vnnde Recht waret am lengſten /

Dat maket men brukt ydt am weinigſten.

Gedruͤcket tho Hamborch/by Her=
manno Mollero.
Jm Jahr: 1601.

2

Kuͤnſtlyke Werldt=

Sproͤke.

WOL Godt dem Allmechtign truwet /

Vnde vp ſyne Weg buwet /

De kan nicht tho ſchanden werden /

Noch dort edder hyr vp Erden.

Salich vnd voͤrſichtich ys de Mann /

De ſick in froͤmder Vahr ſpeyeln kan.

Wultu boͤſe gedancken vorſchlan /

Muſtu wat dohn / nicht leddich gahn.

De leddichganck / gloͤue my gewiß /

Ein Rouwkuͤſſen des Duͤuels ys.

Neen Meſt ſo ſcharp vp Erden ſchert /

Als wenn ein Buer thom Heren werdt.

Ydt wart vp Erden nuͤh ſo ſchlecht /

Gewalt ginck ſtedes vor dat Recht.

Vnd hefft de Hundt yuͤ wat gedahn /

So muth he Ledder gegeten han.

Wo de Herr dem Volck ys tho ſtreng /

Denſuͤluen beleeuen ſe nicht in de lenge.

Doͤget hefft vortyden Eddel gemacht /

Jtzundt deith ydt houart vnd pracht.

Wol ytzundt wol Fretn vnd ſupn kan /

De ys nu ein recht Eddelmann.

Groter Herrn thoſag vnd Lerckn gſang /

Klinget wol vnd waret nicht lang.

Wol recht einen Mann erkennen wil /

De mercke en / vnd werdt ſyn Mitgeſell.

Wol

Wol ſick ytzundt doͤrch Kopenſchop wil begahn /

De muth vaken ſyn war ſeggent lahn.

Thom Marckede yderman weinich geith /

Dem ſyn gemoͤte nicht na gewinſte ſteith.

Dat Marcket wert ock nuͤmmer gudt /

Denn ſo men den Doren ſchaden doht.

Denn wenn de Dorn tho Marckde lopen /

So koͤnen de Kramers baldt Geldt kopen.

Nemandt vp Erden ſo recht doht /

Dat allen Minſchen duͤnckt weſen godt.

Hedden wy alle einen Gelouen /

Godt vnd dat gemene beſte vor Ogen.

Guden Frede vnd recht Gerichte /

Eine Ele / Mathe vnd Gewichte.

Eine Muͤnte vnd ock gudt Geldt /

So ſtuͤnde ydt wol in der Weldt.

Ein Kramer de nicht gerne luͤcht /

Ein Joͤde de nemandt bedruͤcht.

Ein Water dat ahn ſchaden fluͤth /

Ock ein Wulff de neene Schape thorith.

Vnd ein Woͤkener ſuͤnder Geldt /

Dat ſynt vyff Mehrwunder in der Weldt.

O wo wee deme ys /

De vele ſchuͤldich ys /

Vnde hefft neene friſt /

Weeth ock nicht wort Geldt ys.

Nydt / Homodt / egen nuͤtt vnd boͤſe Raht /

Jeruſalem / Troia vnd Roma vorſtoͤrt hat.

Egen nuͤtt / wreuelſch Raht vnd vorborgen hath /

Vorderuen noch ytzund menge gude Stadt / etc.

My duͤnckt nicht / dat vel Luͤd moͤgen /

Vel wahr vorkoͤpen ahn grote loͤgen.

Denn leegen vnd dreegen ſyn ſo werdt /

Tho allem koͤpende men erer begert.

Men

3

Men ſprickt / dat ſy ein ſalich Mann /

De der Arſtedye entberen kan.

Neen Arſte purgeert ſo gar mit heil /

He nimpt des guden ock ein deel.

Doch ein Arſte de lange hefft practicert

Der Kunſt vnd erbarheit nicht entbert.

Den ſoͤke de Krancke / nicht ahn nodt /

Suͤnder metich leuen / dat ys myn raht.

Hoͤde dy vor der Medicorum Recipe,

Vor der Juriſten Codice,

Vnd vor der AlchimiſtenSublime,

Wiltu mit vullm Buͤdel tho marckde gehn.

Egen nutt vordrifft alle Rechte /

Alle Fruͤndtſchop / Geſellſchop vnd Geſchlechte.

Vnd wenn de egen nuͤtt nicht wehr /

So wehr dat Euangelium nemandt tho ſchwer.

De ſynem Arſten de Warheit nicht ſecht /

Vnd ſynem Preeſter bichtet vnrecht.

Vnd ock vnwar ſecht ſynem Aduocat /

Wenn he by em ſocht guden raht /

De hefft ſick allein voͤr gelagen /

Vnd ſick mit ſynem ſchaden bedragen.

Du ſchalt mit Arbeide na Gude ſtreuen /

Glyck als woldeſtu hyr ewich leuen.

Vnd doch ſtahn darby in ſteden ſorgen /

Als ſcholdeſtu ſteruen huͤdt edder morgen.

So ſchoͤn ys nemandt noch ſo werdt /

De Dodt mackt / dat men ſyner nicht begert.

Wo leeff de Minſche ock leuendich ſy /

Doch ys he na dem Dode bywaning fry.

De ys vorwar ein Narre recht /

De vel vnkoſt an Jagendt lecht.

Sick ſuͤlueſt grothe moye andeith /

De eddele tydt darmit henn geith

A iij

Vnnuͤt=

Vnnuͤtte / vnd ock de Joͤget mede /

Ock maket ydt nicht gude Sede.

Deßgelyken vel Huͤnd vnd Seydenſpel /

Bringen neen nuͤtte vnd koſten vel.

Vanget he ein Raphoen tho etliker ſtundt /

Efft ein Haſen / de ſteith wol ein Pundt / etc.

Vorſoͤnde Vyende ſchal men ſchuͤwen /

Vnd nicht tho vele vortruͤwen.

Beſchert dy Godt ein temlick gluͤck /

So wacht / dat dy de Gyricheit nicht druͤck.

Na Rykedohm yhl nicht tho ſeer /

Vp dat ſick dat Gluͤck nicht wedder keer.

Wente ylendt ys nicht alltydt gudt /

Vnd maket offt ein bedroͤueden modt.

Ein yder late ſick an dem genoͤgen /

Dat ſick tho ſynem Stande wil voͤgen.

Wert he auer dith tho vel begeren /

So muth he dat groth vnd klein entbern.

Nemandt weeth wor he Fruͤnde hat /

Denn ſo ydt em an de noht gaht /

Alßdenn wert de rechte Fruͤndt erkandt /

De valſche Fruͤndt de wickt tho handt.

Wol einem / de gude Fruͤnde hat /

Wee dem / des ſyn troſt vp Fruͤnde ſtaht.

Ein Fruͤndt in der Nodt /

Ein Fruͤndt in der daht /

Vnd ein Fruͤndt achter ruͤgge /

Vorwar dat ſynt dree vaſte Bruͤgge.

Gude Fruͤnde vnd ein vorſoͤcht Swerdt /

Sint in noͤden vel geldes werdt.

Mit liſticheit brick dyns Vyends vntruͤwe /

Darmit dyn boßheit dy nicht bringt in ruͤw.

Denn dyne vorluſt / ſchad / ruͤw vnd leidt /

Bringen dynem Vyende ſuͤß grote froͤlicheit.

Vorty=

4

Vortyden was dat ein groth Loff vnd Ehr /

Wol ſynen Vyendt leeth kamen tho glyker wehr.

Jtzundt wert gelauet vnd geroͤhmt in Krygen /

De ſynen Vyendt kan vnd weeth tho bedreegen.

Wol alltydt volget ſynem egen Hoͤuet /

Vnd gudem Rade nicht volget vnd gloͤuet.

De achtet vp gluͤck vnd heil gantz klein /

Vnd werdt bald ſyn vorderuent ſeen.

Ein wyß Mann Fruͤndes raht nicht voracht /

Wor vel Rhaͤde ſyn / dar ys gluͤck vnd macht.

Wee dem Heren / welcker leeuer hat /

Einen Pyper / als einen truͤwen Raht.

De meer achtet der Huͤnd vnd Voͤgel Spel /

Als dat he hebb gelerder Luͤd vel.

Do Roboam nicht volgen wold /

Den olden wyſen / als he ſchold.

Vnd volgde den Narren / do vorloer /

He tein Geſchlechte / vnd bleeff ein Doer.

Wultu dat dyn anſchlach wol vort gah /

So holdt en heimlick in dynem Raht.

Wol ſynen anſchlach ſynem Vyende apenbart /

Erlanget ſelden gudt gluͤck vnd woluart.

Gebruke nicht auerig vnd vnnuͤtte Wordt /

Spotte nicht den einen hyr / den andern dort.

Jdt ys nicht fyn de Luͤd beſpotten /

Suͤlckes gehoͤrt Narren tho / edder Sotten.

De hillige Schrifft ſchal men billick lauen /

Denn ſe geith allen Kuͤnſten bauen.

Wente alle andere Kuͤnſte gebrecklick ſynt /

Doͤrch diſſe werden wy Gades Kindt.

Twee Ogen / twee Ohren / vnd ein Mundt /

Hefft de Minſche / dat ſy em kundt.

Wat he hoͤrt vnd dartho ſuͤth klar /

Dat he dat alles nicht ſpreke apenbar.

A iiij

Js

Js ydt nicht ein wuͤnderlick dinck voͤran /

Dat de Warheit nergen blyuen kan.

Wol de Warheit ſecht / de hefft nichts daruan /

Denn nydt vnd hadt / dat ys ſyn Lohn.

Wol nu de gruͤndtlike Warheit wil voͤren /

Vnd de Werldt mit der Warheit roͤren /

De kuͤmpt in angſt / yamer vnd nodt /

Muth ock endtlick lyden den dodt.

Dat ys vorwar ein vorſtendich Mann /

De ſyner Tungen wol raden kan.

Vel beter ys ſchwygen vnd gudt gedencken /

Als mit ſpreken einen andern krencken.

Welcker nicht vorderuen wil /

De hoͤde ſick vor Loͤgen vnd Spil /

Vor kopen vnd ock Boͤrgeſchop /

Vor Wyuer vnd boͤſer Geſellſchop.

Jck weeth ein Krudt dat heet mala Mulier.

Dar hoͤde dy voͤr prudenter.

Jdt bedruͤcht dy fallaciter,

Dat ſegge ick dy veraciter.

De dar hefft eine Fruwe yunck van Jahren /

De lathe ſe nicht vaken vth Meyen varen.

Js ſe ſchoͤn vnd der Werldt wol werdt.

Ja mennich Mann ſe denn ock begert.

Demſuͤluen Manne radt ick ynt beſte /

He neme ynt Hueß nicht vel Geſte.

Tuͤchtig ehr kricht baldt ein wandel /

De Werldt ys nu vull van ſoͤlckem handel.

Groten Heren vnd ſchoͤnen Fruwen /

Schal men vel deenen vnd weinich truwen.

Wol leeff hefft wat he leeuen ſchal /

Dem ys mit einer Ehefruwen wol.

Wente nemant drecht ſo hogen moth /

Eine Fruw gifft em kyues vnd haders genoech.

Wol vele bolet mit ſchoͤnen Fruwen /

De werdt neene Stenen Huͤſer buwen.

Wen=

5

Wente ein ydtlick Boler muth milde ſyn /

Wil he geleeuet ſyn van den Fruwlein fyn /

Ein frame Fruw ys vel ehren werdt /

Dar ſe geith all vmme den Herdt.

Ein erbar Fruw ys van Seden ſchon /

Ein tuͤchtige Fruw ys eres Mannes Kron.

Vnd eine Fruw eddel van Naturen /

Er pryß ſchal ſyn bauen alle Figuren.

Eine Fruw ick nicht ſeer lauen kan /

De vngern ys by erem Mann.

Van velen andern wil weſen geſeen /

Drecht vel Geſchmuͤcke groth vnd klein.

Mydet er Hueß / hefft des kleene acht /

Deſſe hefft Ehr vnd Tucht in klener wacht.

De nicht wil hebben ſyne Fruw allene /

Dem geſchuͤth recht / dat ſe werde gemene.

De mit ſyner Fruwen alltydt vel kifft /

Vnd nicht gern in ſynem Huſe blifft.

Vnd nimpt vel Geſte in ſyn Huß /

Dem bith vaken eine frembde Luß / etc.

Fruwen de des Nachts vp der Straten gahn /

Vnd dat Voͤfftinck vmm den Vinger ſchlan.

Vnd de vel dantzen vnd drincken /

De lathen den Hundt gerne hincken.

Drinck vnd yth / Godt nicht vorgith /

Bewahr dyn Ehr / Dy wert nicht meer /

Denn vmm vnd an / Vnd baldt daruan.

De Juriſte mit ſynem Boke /

De Joͤde mit ſynem geſoͤke /

Vnd dat vnder der Maget voͤrdoke /

Deſuͤluigen dree Geſcherre /

Maken de gantze Werlt erre.

Yth vnd drinck vnd hebb vor gudt /

Denn tydtlick vorderuent weedoht.

A v

Du

Du kanſt einen Penninck ſo bald ſparen ſchyr /

Als gewinnen / dat gloͤue du my.

Jdt ys wittlick vnd apenbahr /

De boͤſen wercke maken dat klar.

Dat de truͤwe van der Werldt geweken ſy /

Rechtferdicheit wanet er nicht meer by.

So ys de Warheit ock nicht by er /

De Gloue ys ock vorfelſchet ſeer.

De Framicheit hefft by er neen ſtaht /

Vntruͤw ſe gantz beſeten hat.

Ein wol bewandert Wyff /

Ein Perdt dat vp den Hacken ys ſtyff.

Ein Knecht de vel Heren hefft gehat /

Darup heng nemandt ſynen Schatt.

Leeue maket Lepel ahne Holt /

Vth mengem jungen Geſellen ſtolt.

Wol dar lauet der Schniggen ſpringent /

Vnd des Eſels vthbuͤndig ſingent.

De quam nicht dar de Leopart ſpranck /

Noch dar de Nachtegal ſanck.

☞ Ein Eebreker muth deſſe veer ſtraffe ſtahn /

1. Als dat he wert in Armodt vorgahn.

2. Edder he wert boͤſes Dodes ſteruen /

Schandt vnd Laſter vp ſick eruen.

3. Edder doͤrch Gefengnis hart vnd ſchwar /

Wert he ehr vnd truͤwloß erkant apenbar.

4. Edder he wert vorwundt beth in den Dodt /

Vnd vorluͤſt ein Lidt in ſchmerte groth.

De entlike Kunſt der Alchimye /

Js ſtelen / leegen vnd bedregerye.

Vnd alltydt feilt ydt vmm ein Haar /

Dewyle du vplechſt dat Suͤluer dar.

Thom leſten ys des Meiſters gluͤcke /

Ja dat em entbrickt ein ſtuͤcke.

Suͤlcks

6

Suͤlcks muth he halen auer Veldt /

Darmit ſo gyfft he dy Verſſen Geldt.

Dartho ys deſſe Kunſt gantz getruͤwe /

Vth gudem Suͤluer mackt ſe ruͤwe.

Mercke / efft du ock wyßlick hapen biſt /

Vp gluͤck / dat nuͤmmer geraden ys.

Vnd efft du gloͤueſt der warheit glyck /

Dat dy ein Armer ſchal maken ryck.

Wes ſtedes bereidt mit grotem flyth /

Nye tyding tho bringen alle tydt.

Ock mit Ogendeenſt vnd Fedderleſen /

So kanſtu lange im deenſte weſen.

Koſtede yder Loͤgen ein Luͤbſch Pundt /

Men loͤg nicht ſo ſeer tho aller ſtundt.

Wol heimlicheit nicht ſchwygen kan /

Vnd mit bedreegerye plecht vmm thogahn.

Redet ock ſtedes vel als ein Doer /

Dar hoͤd ſick ein yedtlick wyß Mann voͤr.

Darumm hebb ick de Recht ſtudeert /

Dat ick in ſchalckheit worde geuoͤrt.

Vel boͤſer Saken im Rechte ick ſchmuͤcke /

Vortoͤgering ys offt myn Meiſterſtuͤcke.

Vp twiſt vnd hader ſteith myn raht /

Wor men my Geldt tho geuen hat.

Welcker Herr gern wyſe Luͤd by ſick ſuͤht /

Wenn he erer bedarfft / vnd anders nit.

Denſuͤluen ſchal men ock allene lahn /

Wenn he ſe wold gern by ſick han.

Iuſtitia ys geſchlagen dodt /

Veritas licht in groter nodt.

Fallacia ys gebaren /

Fides hefft den ſtrydt vorlaren.

Daruͤmme ſo ſee vor dick /

Denn de Truͤwe ys yo mißlick / etc.

Do

Do Adam radede vnde Eua ſpan /

Wol was doch do ein Edelman?

De voͤrſprakēkoͤnen de ſaken wyth vthbreeden /

Vnd ere Nette na dem Wildtbrade ſpreeden.

Se maken de Saken ſtrypet vnde bundt /

Vnd wegen vth dem Lode ein Pundt.

Se koͤnen de Saken na vordele wol kluuen /

Vnd ere Hoͤuetluͤde mit valſchen geloͤfften huuen.

Suͤlcke Aduocaten van dubbelden ſinnen /

Muth men noch van verne her gewinnen.

Se koͤnen reden ſeer behende /

Vnd hefft doch offt ein beſcheten ende.

Se bruken ere Tungen tho degen /

Darmit ſe offt den Richter bedregen.

Wenn denn ſchal wegen de rechte Wage /

So werdt dat geſettet in vele Dage.

Darmit de Rechtferdicheit wert geblendt /

Vnd mennich arm Mann wert geſchendt.

De meer voruaret / vordaget vnde vortehrt /

Als de gantze Hoͤuetſake ys werdt / etc.

Wol rechte leeue tho Godt hat /

Den nimpt men ſelden in der Foͤrſten Raht.

Denn ſelden ys tho Haue gebleuen /

De eintfoldich ys vnd nicht doͤrchdreuen.

Dat ys ein Narre in Lyff vnd Blodt /

De einem armen Minſchen vnrecht doht.

Recht oͤrdeln ſteyth einem Wyſen wol /

Ein Richter nemandt kennen ſchal.

Suſannen Richters noch vele ſyndt /

Wenn Raht vnd Gerichte wil weſen blindt.

Vnd egen wille wil dryuen gewalt /

So ys de Rechtferdicheit vaſt koldt.

De Swerde ſynt ruſterich all beyde /

Vnd willen nuͤmmer recht vth der Schede /

Vnd

7

Vnd nicht meer ſchnyden / dar dat ys nodt /

De Rechtferdicheit ys blindt vnd dodt.

Alle dinck ys vnderdahn dem Gelde /

De Geldt hefft kricht ock wol Welde.

Dat ys nu worden ſeer gemein /

Men vindt der Stede meer denn ein /

Dar men Handtſchmering gern vpnempt /

Vnd dartho vel deyth dat ſick nicht temet.

Geldt / Nydt / Fruͤndtſchop / gewalt vnd gunſt /

Thobreken nu Recht / Breue / Segel vnd Kunſt.

Her Geuert vnd Her Soͤtewordt /

De bringen nu vel dinge vort.

Ein Richter de Gaue nimpt ys nicht fry /

Schencke tho nemen maket vorrederye.

Wol de Gauen beleeuet vnd gern beheldt /

De kumpt offt vmm ſyne gewaldt.

Dat Paweſtdohm ys der Laſter ſo vull /

Dat ydt nemandt beſchryuen mach gantz wol.

Welcker ock hefft voruoͤrt de gantze Weldt /

Vnd Chriſti Lydendt vorkoͤfft vmmGeldt.

De Paweſt hefft gebruket vel der Liſt /

Vnd alle dinck vp Gyricheit thogeruͤſt.

He hefft ock vel Seelen in der Helle /

Mit Afflate gebracht tho vngeuelle.

Dat Geldt hefft nu den hoͤchſten Gradt /

All Kunſt / Ehr vnd Wyßheit ys nu vorſchmadt.

Gantz ſeltzam wert nu na dem Gelde geſtellt /

Alle boͤßheit ys nu tho kope vmm Geldt.

Als Woker / Mordt vnd mennigerley ſchande /

Ock deßgelyken de Vorrederye der Lande / etc.

De Werldt fruͤchtet des Pawſtes Bann /

Vnd gloͤuet / he ſy de hilligſte Mann.

Wowol doch all ſyn Bann vnd Floeck /

Js glyck einer olden beſcheten Broeck.

Dat

Dat weeth he ock ſuͤlueſt wol vorwar /

Dennoch wor ſuͤlckes nicht ys apenbar.

Dar gyfft he de Broeck tho kuͤſſen hen /

Vnd ſterckt den Narren eren Sinn.

Daruoͤr nimpt he er Gudt vnd Geldt /

Vnd blyfft ein Herr vnd Godt der Weldt.

Deſſe Kappe zyrt my mynen Balch /

Dat ick darmit bedecke mynen Schalck.

Vnd mennigen im hilligen ſchyne /

Bedreege / dat he my gyfft dat ſyne.

Beſuͤnderlick in der leſten nodt /

Wat he mit vnrecht gewunnen hat.

Vnd doch den rechten Eruen weeth /

Vth gunſt ick velen rad vnd heeth.

Dat ick weeth / boͤſe vnd ſuͤndtlick ſyn /

Jck locke tho my de Fruͤwlin fyn.

Achte meer wat in der Werldt geſchicht /

Als myner Regeln hoge plicht.

Denn wowol ick Godt ergeuen bin /

So ſteith doch in der Werldt myn Sinn.

Dantzen / ſingen / vnd ſpringen /

Ock mit ſchoͤnen Fruwen ringen.

Weer dat de Carthuͤſer Orden /

So were ick vor langſt ein Moͤnnick worden.

Wol dar wil hebben ein rein Hueß /

De late Moͤnnicke vnd Papen daruth.

Denn Moͤnnicke / Muͤſe / Mutten vnd Maden /

Scheiden ſelden ahn groten ſchaden.

Mit den Geiſtliken vnd boͤſen Wyuen /

Schal nemant bald ſcheldewoͤrde dryuen.

Junge Papen / olde Apen / vnd wilde Beren /

Schal nemandt in ſyn Hueß begeren.

Denn de Papen laten na einen Sproͤke /

Vnd de Duuen einen Roͤke.

De

8

De vns gude Euenbilde ſcholden geuen /

De vorfelſchen ere Lehr doͤrch er Leuen.

Ein yder Chriſte volge vel meer /

Eins guden framen Predigers Lehr.

Den andern twoͤlue / de vaſt wol lehren /

Vnd doͤrch ere Wercke er Wort vorkehren.

Wenn de Leyen van den Papen vntucht ſeen /

So ſpreken ſe denn ynt gemein:

Js dith nicht ein Geiſtlick Mann /

Wo ſuͤth he ſynen Orden an.

Wor de Abbet de Woͤrpel drecht /

Dar moͤgen de Broͤder ſpelen mit recht.

De der Gemeinheit yo deenet /

Foͤrſten vnd Heren ſyn Geldt leenet /

Dartho vel Vuͤre wil boͤten /

De muth lyden ſuer vnd ſoͤte.

De olden gewahnten ſynt nu vorkehrt /

De groͤteſten Deeue men meiſt ehrt.

De nu mit Practiken heimlick kan ſtelen /

Dem deith men de groͤteſten Ampte beuehlen.

Acht nicht groth der boͤſen Regenten Pracht /

Denn ernſtlick ſtrafft Godt ere macht.

Wenn ſe nu kamen vor ſyn Gericht /

Dar men rechtferdige Ordeel ſprickt.

Denn alle gudt vnd quaet hefft ſyn Lohn /

Nichts vnuorgulden blifft beſtahn / etc.

De Werldt wil nemandt lauen /

He koͤne denn woͤten vnd dauen.

Wol Rouen / Krygen vnd Brandes begert /

Vntruͤw vnd Mordt / de ys jtzundt werdt.

Der Werldt loff nemandt gentzlick hat /

Suͤnder de vel boͤſer Wercke begaht.

Mennich ſynen Soͤn van ſick ſendt /

Vnd meynt / ydt ſy gantz wol bewendt.

He

He meynt / he ſchal Doͤget lehren /

So kan he nicht denn Geldt vortehren.

Vnd kuͤmpt wedder tho Hueß arger Doer /

Alſe he was do he erſten vthfoer.

Godt de HEre gyfft vns ynt gemeyn /

Alle gudt / ya groth vnd klein.

He ys ein Narr / de dith vorgeth /

Wenn he tho Diſche ſick hefft geſett /

GAde denne ſuͤß dancket nicht /

De mach wol ſyn ein armer Wicht.

Nicht erſten de Spyſe benedyet /

Als ein Swyn ſick thor Freterye flyet.

Gade gehoͤrt erſt danck daruoͤr /

Deiſtu ydt nicht / du biſt ein Doer.

Bede ein Vader vnſe / kanſtu nicht meer /

Wente alle gudt gifft vns Godt de HErr.

Danckeſtu em nicht hyruͤmm mit flyth /

He vorgith dy wedder ein ander tydt.

He ys vorwar ein ſalich Mann /

De nu ane ſpott leuen kan.

Mit ſpotte menniger vmmgeith vnd leuet /

De in grotem ſpotte ſuͤlueſt vaſte kleuet.

Wol dar valſchlick bichten doht /

Des vorgeuing werdt ſelden godt.

Alle vorgeuing licht gantz darnedder /

Men beter ſick denn vnd kehre wedder.

Dyne Sake ſette nicht vp tydtlick gluͤcke /

Denn ydt hefft by ſick vel boͤſe nuͤcke.

Blyfft nuͤmmermeer in einem beſtandt /

Vnd daruͤmm wert ydt Gluͤcke genandt.

Men ſprickt / dem ſy gluͤcke beſchert /

Dem wat wolgefelliges wedderuehrt.

Dat vngewißlick kuͤmpt vnd ſteith /

Vnd als ein ſchnelle Radt vmmegeith.

De

9

De ſyne Kinder als ander Vnkrudt /

Leth vpwaſſen / vnd quaedt van en ſuͤht /

Daruͤmme nicht ſtraffet / vnd ſe oͤuel vpthuͤt /

Jnt leſte demſuͤluigen neen gudt geſchuͤht.

Egen Loff ſtinckt / ys ſcheldens werdt /

Vnd ys neen boͤſer dinck vp deſſer Erdt.

Wol vel fraget na nyen Mehrn /

De redet vel vnd luͤcht gern.

Suͤlcke vnnuͤtte Luͤde ſchaltu vormyden /

Wultu nicht vallen in groth lyden.

Selden werdt ſynes Lydens raht /

De ein boͤſe Wyff genamen hat /

Wente nuͤh neen Deert erger wart /

Alſe ein Wyff van boͤſer art.

Dem oͤuerſt ein gudt Wyff wert beſchert /

Wor de im Lande vmmeher fehrt.

De muth yo ſyn ein ſalich Mann /

Wente ſe mit ehren tuͤchten kan.

Vormehret erer beyder Salicheit /

Vnd ys ein Kron der werdicheit.

Selden wedderfart derſuͤluen leydt /

Welcker ſick mit erem Mann vordrecht.

Ock ſchal de Mann erer warnemen ſchon /

So gyfft en beyde Godt tho lohn.

Dat ſe mit froͤwden hyr olden /

Vnd Lyff vnd Seel namals beholden.

Wat ys bether in diſſer Weldt /

Als ein yung Fruw / geſundt Lyff vnd reede Geldt.

De ſick erſt bedenckt na der daht /

Syn anſchlach kuͤmpt gemeinlick tho ſpadt.

Gude anſchlege ſyndt alltydt gudt /

Wol dem / de ſe by tyden dhot.

Wee yuͤmmer wee einem ſuͤlcken Mann /

De ſyner Fruwen de Herrſchoppye gann.

B/

Daruͤmm

Daruͤmm / wultu wol vahrn ant end /

So gyff neener Fruwen dat Regiment.

Jck wold gern wethen wo de heete /

De ſick van Fruwen nicht vexeren leethe.

Daruͤmm ick ock gern wethen wold /

Vor welcker er ick my hoͤden ſchold.

Doch mercke mit korten woͤrden /

Dat du dy wachteſt an allen oͤrden.

D. Sebaſtianus Brandt /

ſprickt alſo:

MErckt vp gy Richters aller Erden /

Wenneer wille gy wyß werden?

Dem rechten Borne na gedencken /

Vnd nicht in yuwē gedancken ſchwencken.

Mene gy / dat de Rechte vp Boͤmen /

Gewaſſen ſyndt / edder van Droͤmen /

Dat men ock nicht muth hebben acht /

Wat vnſe Olden hebben bedacht?

Dat Recht ys van Godt vnd den Olden /

Alles geſettet vnd alſo geholden.

De denn Luͤde / Ehre vnnd Landt /

Vnd alle Ryke beſeten mit der Handt.

Dat men mit Form / geſtalt vnd mate /

Js gebleuen vp der rechten ſtrate.

Dar ys eine mate / Form vnd geſtalt /

Wo gy yuw in yder Saken holden ſcholt.

Wol enger edder wyder geith /

Deſuͤlue dem Rechte nicht byſteith.

Wol

10

Wol rechte Ordeel ſpreken wil /

Schal ſick ſuͤlueſt nicht truͤwen tho vel.

Soͤken raht vnd volgen den wyſen /

So mach men ſyne framicheit pryſen.

Wor oͤuerſt dat Recht wert vorkehrt /

Werden offt Land vnd Luͤd vorſtoͤrt.

Nydt vnd Gyricheit richten dar ere ſchragen /

Trachten wor ein yder vuͤlle ſynen Kragen.

De Schand ſchoͤlen ſtraffen vnd ſuͤluen dohn /

Mercke recht / nicht gudt wert ſyn er Lohn.

Jtzundt wert geachtet vor grote ehr.

Wenn de Doͤchters wol dantzen leren.

Mit ſuͤnderlikem trede / krum vnd recht /

Van diſſen Eſaias de Prophete vel ſecht.

Wor vntuͤchtich dantzent vnd hoͤgent ys.

Dar ys des Duͤuels Proceſſie gewiß.

Ein Kreye badet ſick offt mit allem flyth /

Vnd kan doch nuͤmmer werden witt.

Wat dy lauen Fruwen vnd Junckfruwen /

Dar ſchaltu nicht vel vp buwen.

Denn wat ſe dy geredet han /

Kuͤmpt ein Ryker / ſo muſtu daruan.

Wor Gewaldt geith bauen Recht /

Dar wold ick leeuer Herr ſyn als Knecht.

Vnrecht / Gewalt / nimpt einen boͤſen naklap /

So geſchach Jeſabel vnd eremManne Achab.

Efft ſchon ein Herr hefft ſuͤß neene Vyende /

Muth he ſick befruͤchten vor ſynem Geſinde.

Dar vntruͤw manck ys offt vnd vel /

So geſchach Amon dem Koͤninck Jſrael /

De van ſynem Geſind wart vorſchlagen /

Do he noch was in ſynen yungen dagen.

Van diſſen moͤcht ick wol reden vel /

Sambri ys vuͤſte mit im Spel.

B ij

Ale=

Alexander de Werldt mechtig bedwang /

Syn Deener doͤdeden en mit einm Dranck.

Darius entrann vnd was ahn nodt /

Beſſus ſyn egen Deener ſtack en dodt / etc.

Wor de Wulff thom Heerden werdt /

Dar ſynt de Schape baldt vortert.

Vorhen bedacht wat na mach kamen /

Dat bringet offt grothen framen.

Vorhen vnbedacht vnd na geproͤuet /

Hefft offt mennigen bedroͤuet.

Mennich lauet ein fromdes Swerdt /

Hedd he ydt / ydt weer em gantz vnwerdt.

Men lauet na dem dode mengen Mann /

De vp Erden nuͤwerl loff gewan.

Nemandt ſchal ſick beroͤmen /

Dat ſyn Garde ſtah vull Blomen.

De Windt kuͤmpt in einer Nacht /

Vnd ſchleit ſe ſamptlick alle aff.

Judas Kuß ys ytzundt worden nye /

Ock gude Wordt vnd valſche truͤwe.

Einer lachet my tho vnd gyfft my hen /

Dat ys leyder diſſer Werldt ſinn.

Wenn krum gewuſſen Holt wert ſchlecht /

So wert ock tho Rom gefunden recht.

Papen vnd ander Geiſtlick Orden /

De ſynt ytzundt tho ſpotte worden.

Doͤrch er boͤſe argerlyke Leuen /

Darmit ſe den Luͤden quade Exempel geuen.

Wor Moͤncke vnd Papen raden /

De Landsknechte ſeeden vnd braden.

De Wyuer hebben de auerhandt

Dar vorderuen Doͤrpe / Stedt / Luͤd vnd Landt.

Schwygen vnd dencken /

Schlapen vp Harden Bencken.

Js

11

Js dat vor trurent gudt /

So hebb ick offt ein guden modt.

Men acht ydt tho Haue gantz geringe /

Dat einer dem andern deyth vnrechte ding.

Darmit werdt doch de Erbarheit vorblendt /

De Vorreders werden Kundtſchoͤppers genendt.

Vnd kan nicht ſyn ein recht Gericht /

Dar de Penninck dat Ordel ſprickt.

Broͤderlyke leeue ys nu dodt vnd blindt /

De Minſchen mit bedregerye vorworen ſynt.

Jtlick ſchafft ſyn egen vordeel ahn vorluſt /

Vnd ſcholden ock hundert vorderuen ſuß.

Neen Arbeit ſuͤth men nicht meer an /

Men leth ydt auer de Armen gahn / etc.

Grawe Rock ryth nicht

Heren Huͤlde eruet nicht.

Deene lang vnd eſſche nicht /

So vorluͤſtu dynes Herrn Huͤld nicht.

De dar ſchmeicheln vnd Plumen ſtryken kan /

Vnd mit dem valen Perd vmmgahn.

De werdt tho Haue wol geehrt /

Erbarheit men dar nicht begert.

Dat ſchal men recht alſo vorſtahn /

Tho Haue ys ock mennich fram Mann.

Men de werden ſo nicht voͤrgetagen /

Als de mit dem valen Perd ploͤgen.

De koͤnen de Wulle vnderſtrowen /

Vnd den Herrn de Negeln klowen.

Synt ock mengem heimlike Vyende /

Vnd ſchicken den Hoͤyken na dem Winde.

Achab leeth nicht genoͤgen ſick /

An ſynem gantzen Koͤninckryck.

He wold ock Naboths Garden han /

Daruͤmm moͤſt ſteruen de frame Mann.

B iij

Allein

Allein de Arme muth in den Sack /

Wat Gelt gyfft hefft einen guden ſchmack.

Mit dem Armen wert dat Recht geſterckt /

Vp der Ryken broͤke wert nicht gemerckt.

Boͤſe Fruwen geuen boͤſe red /

Als ock Ochoſias Moder ded.

Herodias erer Dochter heeth /

Dat Herodes Johannem koͤppen leeth.

Ein boͤß Wyff Salomonem vorkerde /

Dat he de ſtummen Affgoͤde ehrde.

Dar ys neen schwarer dinck vp Erden /

Denn ſo de Wyuers Meiſters werden.

Wat ſe voͤrnemen dat muth ſyn /

Schloͤg ock de Doͤnner vnd Blixem daryn.

So ydt ock ſchadede dree Koͤninckryck /

Noch muth er wille geſcheen glyck.

Vnd dennoch wil ſe Meiſter ſyn /

Schold ock tho ruͤgg moͤthen lopen de Ryn.

Wol einem gemenen Wyue vortruwet /

Deßglyken vp ein koldt Yß buwet.

Vnd einem Schotten effte Papen gloͤuet /

De ys ſyner vyff Sinne berouet.

Wol mit Kriegeßluͤden wil ehr eryagen /

De muth wol betaln / vnd flucks ſe plagen.

Einem ydtliken ahn vortoch dohn gudt recht /

He ſy ryck / arm / Ridder edder Knecht.

Darmit ſe in guder fruͤndtſchop blyuen /

Vnd dy helpen dyne Fruͤnd vordryuen.

Ein Landsknecht vnd ein Beckerſchwyn /

De moͤten alletydt vull ſyn.

Denn ſe koͤnen de tydt nicht vthreken /

Wenn men ſe wert dodt ſteken.

Haſen lung / Karpen tung / vnd Barbren muͤl=
(chen /

Hefft vortert myn Geldt vnd Guͤlchen.

Dyſteln

12

Diſteln vnd Doͤrne ſteken ſeer /

Ouerſt valſche Tungen noch vel meer.

Noch wold ick leeuer in dyſteln vnd Doͤrne baden /

Als mit valſchen Tungen ſyn beladen.

Wo vel ein yder hefft Suͤluer effte Goldt /

So vel ys em ock ytzundes de Werldt holt.

Weer Salomon noch im Leuen /

Dem Godt vel wyßheit hadd gegeuen.

Hedde he neen Geldt effte Goldt /

De Werlt de weer em nuͤmmer holdt.

Junge Geſelle ſee vor dick /

De Junckfruwen ſynt bedrechlick.

Se ſyndt vth Flandern /

Vnd geuen einen vmm den andern.

Wol Voͤſſe mit Voͤſſen vangen wil /

De muth gluͤcks hebben meer als tho vel.

Dith ys etlikes Adels groͤtſte doͤget /

Dat ſe ſchloͤmen vnd doͤmen vp van yoͤget /

Vnd thoſchneden Kleeder dragen /

Dach vnd Nacht na Horerye yagen.

Barde hebben gelyck als de Zegen /

Haueke vp den Henden dregen.

Jagen / ſpelen / wol leuen vnd braſſen /

Leddich vnd ſtolth gahn vp der Gaſſen.

Stedes handeln wedder Gottes geheet /

Leuen van der armen Luͤd ſchweet.

Dith alles ſynt etlikes Adels teiken /

Drincken dat ſe ſick moͤgen beſeichen.

Meynen / dat ſe dartho ſyndt gebaren /

Dat doͤrch ſe vel Wyns werd vorlaren / etc.

Wol in ſyn egen Herte ſuͤht /

De redet van nemandes quades nicht.

An ſick ſuͤlueſt vindt ein yderman /

Gebrecks genoch / wol ydt mercken kan.

B iiij

Doͤrch

Doͤrch dree ding wert de Erd bewagen /

Dat veerde kan ſe nicht vordragen.

Doͤrch den Knecht / de im regeerende ys /

Doͤrch einen Narren / de gefuͤllet ys.

Doͤrch ein boͤß hetiſch Wyff vnd vnrecht /

Wee dem / de ſodane kricht tho echt.

Doͤrch eine Maget / de ere Fruwe eruet /

Doͤrch ſuͤlcke veer ſtuͤcke mennich vorderuet.

Wy ſchoͤlen van den Poggen lehren /

Wenn wy hebben einen guden Heren /

Dat wy denſuͤluen nicht vorachten.

Vnd na einem andern trachten.

Denn wenn wy ſoͤlcken auerkamen /

So deith he vns doch weinich framen.

Daruͤmm ys ydt ein wuͤnderlyke ſack

Dat wy nicht koͤnen hebben gudt gemack.

Jdt ys ein Sprickwort gar gemein /

Jdt moͤthen ſyn gantz ſtarcke Bein /

De gude Dag wol koͤnen dragen /

Dith ſprickwordt muth de warheit ſagen.

Daruͤmm muth ydt ock offt mißlingen /

Dewyl wy ſteds gapen na nyen dingen.

Houardt / hadt / gyricheit vnd nydt /

De holden ytzunds vaſte eren ſtrydt.

De Houart kan ydt nicht wol vormyden /

He muth mengen haten vnd nyden.

De Houart vel boͤſer Sede hat /

Welcker wyſen Luͤden nicht wol anſtaht.

Suͤmtydes de ein den andern bedruͤcht /

Achter ruͤgg beſecht vnd beluͤcht /

Vel mahl yegen eren egen Heren /

Neen Fred mag by en lang weren.

Des kuͤmpt vaken vel an den Dach /

Dat vnder dem Schnee vorborgen lach.

Jn

13

Jn de leng kant ſick nicht erwehren /

Vntruͤw ſchleit eren egen Heren.

Jtzt gild nichts denn Geldt vnd Gudt /

Dat gyfft ehr / gunſt vnd hogen modt.

Jdt gyfft ock der Fruͤndtſchop vele /

Mit den armen ſchuͤtt men thom tele.

Wortho ſcholde ick vel Boͤker hebben bereid?

Allhyr de Sake vp velen Gauen ſteith.

Als ein yder gyfft / darna ydt geith.

Gauen thor gyricheit myne Meiſterſtuͤcke /

Darmit ick Ehr vnd Recht vordruͤcke.

Wol hyr nicht gyfft / de ligt vp dem Ruͤgg /

Geith ydt wol thom endt / ſo ſegg vam gluͤcke.

Einer de de gefangen ys /

De kert an all ſyne ſinn vnd liſt.

Wo dat he leddich werden moͤge /

Mit warheit tho ſeggen / edder mit loͤgen.

So dy de Kunſt wil vorlahn /

So muſtu wandern vp ein ander bahn.

Dat du ſchnell tho derſuͤluen friſt /

Gebrukeſt bedroch vnd vel liſt.

Wo dat de Keyſerlyken Recht /

Vns nageuen / vnd achten ſchlecht :

Dat men bedroch mit liſten affdring /

Dat men gewaldt mit gewaldt bedwing.

Dat men einem Bedreeger mit bedreegen /

Vnd einem Loͤgener beyegen mit leegen / etc.

Doh recht vnd fruͤcht dy doch darby /

Frag nicht / efft einem andern beth ſy.

Dem gluͤck volget na vel nydt vnd haht /

Kuͤmpt ydt dy / ſo ſchwych / roͤhm dy nicht dat.

Wenn ytzt einem framen ſyn ſack vmmſlecht /

So ſpreken de andern / em geſchee gantz recht.

B v

Vnd

Vnd dencken doch nicht de dullen Luͤde /

En ſy morgen als my ys huͤde.

So geith en auer den Bueck ock ein Radt /

Denn dat gluͤck bewegt ſick froͤh vnd ſpad.

Vart ſchnell vp vnd bald wedder nedder /

Regeert huͤden gluͤck / morgen vngluͤck wedder.

Nemandt ſynen Negſten boͤßlick oͤrdeln ſchal /

Wol dar ſteith / de wachte ſick dat he nicht vall.

De ſyndt noch nicht all auer den Berch /

Den ytzundt van ſteden geith er werck.

Na erem ſinn vp alle oͤrdt /

Jck hebb van yoͤget vp gehoͤrt:

Weenen vpt leſt dat deith alſo wee /

Als de geweenet hefft voͤrmals eer.

Daruͤmm darff nemandt ſpotten myn /

Wol weeth wol noch de leſte wert ſyn / etc.

Adel / tucht / ſchoͤne geſtalt vnd yoͤget /

Wyßheit / rykedohm / laſter vnd doͤget.

De leth de Dodt alle nicht beſtahn /

Na vnſem vordeenſte kuͤmpt dat lohn.

Gewaldt vnd tho richten ick beger /

Dat my werde bald myn Buͤdel ſchwer.

Vnd dat men koͤpe dat Recht van my /

Na entfangen des Geldes ſteith myn beger.

Warninge an etlike Rich=

ters.

SCheme dy du Roͤuer vnder dem Dake /

Rechte Kunſt vnd wyßheit ys de ſake.

Daruͤmme temet dy gewalt vnd Ehr /

Dynen Standt ſo boͤuiſch nicht vorkehr.

Suͤß

14

Suͤß als Pilatus werſtu erkendt /

Den men im hilligen Glouen nendt.

Narre / worup ſteith dyn thouorſicht?

Bald muſtu vor dat hoͤgſte Gericht /

Dar wert vorglyket na ſcharper mathe /

Alle vnrecht / vnd dyne boͤßheit grote.

Regeern fruͤndtlick vnd mit willen /

Dat deith vele hates ſtillen.

Wol mit dem Koppe wil bauen vth /

De deith vel ſchaden / vnd richtet nichts vth.

Dith ys ein Narr / de dar truret alle den dach /

Vmm ein dinck dat he nicht keren mach.

Wol vp Erden den Luͤden allen /

Tho aller tydt wil wolgefallen.

De muth beid den Armen vnd Ryken /

Jn demodt fruͤndlick ſick vorglyken.

Mit gedult lyden beyd boͤß vnd gudt /

Vnd in Gades fruͤchten ſick holden in hudt.

Men hoͤd ſick vor den Schmeichlern /

De vmm eres nuͤttes willen huͤcheln gern.

Wenn ſe denn eren willen erfuͤllet han /

So ſehen ſe dy vngern an.

Wenn du denn wult ein Thraſo ſyn /

So vind ſick ock de Gnato fyn.

Kroͤpe ein Schalck yn einen Zabels balch /

Dennoch ſo weer he darin ein Schalck.

Jck arme Nunne offt heimlick klag /

Dat ick nicht werldtlick werden moͤg.

Hedd ick genamen einen Mann /

Als menge Junckfruw hefft gedahn.

Godt vnd my ſuͤlueſt hedd ick geehrt /

Vnd ock dartho de Werldt vormehrt.

Suͤß ſteke ick hyr in hath vnd nydt.

Mit vngedult ick ſchwarlick my lyd.

Wowol

Wowol myn Lycham ys yngeſpert /

Dennoch ys myn ſinn in der Werldt vorwert

Jn twyuel ſteyth all myn thouorſicht /

Efft ick Godt geualle / dat weeth ick nicht.

Vor der Metten gahn wy thom dantze /

Dem Duͤuel hold wy Obſeruantze.

Hyr hebb wy ſchand / vnd namals de Hell /

Vp fleeſchlike luſt mynen troſt ick ſtell.

Dem wuͤnſch ick ewig nodt vnd quall /

De my hefft gebracht in deſſen vall.

Ein old Hundt tho aller friſt /

Recht bendich boͤß tho maken ys.

Daruͤmm wol in doͤgenden olden wil /

Oue ſick in der Joͤget des guden vel.

Men ſchold de yagen vth dem Lande /

De ſick beroͤhmen erer egen ſchande.

Tho Mummerye vnd Vaſtelauendes vart.

Ock wor men ſuͤß gude Sed ſpart.

Rade ick / gude Fruͤnt / dyn Wyff nicht lye /

Vnd muth ydt yo ſyn / ſo wes na darby.

Gedenck / ſint de Schape vnd Lemmer dyn /

So lath den Wulff neen Hoͤder ſyn.

Geloͤue / wor de Buck ein Gardener wert /

De yungen Boͤme he ſelden zyrt:

Vnd wol ſyn Schmer vor Katten ſettet /

Wert offt benaſchet vnd vorlettet.

Alſo / wol ſyn Wyff vnd Perdt leenet hen /

De ys ock ein Koepmann ahn gewin.

Vp boͤſe Geſelſchop hape nicht / dat ys myn
(radt /

Den̄ ſuͤlke wyken alle / vnd helpen nicht in der nodt.

Wol vth valſchem Herten geith thor Bicht /

De wert doch recht abſolueert nicht.

Wowol he meynt / he ſy der Suͤnden quidt /

Ja als de Hundt der Floͤh thor Mey tydt.

De

15

De offt bichtet vnd in Suͤnden blyfft /

Godt em nuͤmmer ſyne Suͤnde vorgyfft.

Richt dy thom Dode vnd ſee vpt end /

Jdt ys nicht vern / ydt kuͤmpt behend.

Wol yungen Kindern ſpart de Rod /

Der Leuendt vindt men ſelden godt.

Denn ein oldt Hundt tho aller friſt/

Nicht wol bendich tho maken ys.

Daruͤmm will gy der Kinder hebben Ehr /

By tyden wennet ſe tho guder Lehr.

Doh gy dat nicht mit rechter truͤwe /

So hebb gy des hyr vnd namals ruͤwe.

Wol boͤſen Kindern weeck erſchynt /

De ys er aller groͤtſte Vyendt.

Vnd lachet nu / des he namals weent.

Ein Narr de nicht volget truͤwen radt /

Hebb den ſchaden went em oͤuel gaht.

Alle ſchandt vnd Laſter ſynt ytzundt doͤget /

Van den Olden lert ydt de Joͤget.

Vnd wert mit flyth dartho geholden /

Dardoͤrch muth de Leeue vnd truͤwe vorkolden.

Den Olden gehoͤrt vornufft vnd tucht /

Daruan nemen de Jungen grote frucht.

See vor dick / Truͤw ys mißlick /

Truͤwe ys ein ſeltzam Gaſt /

Wol ſe vindt / de holde ſe vaſt.

Ein wyß Mann ſchal heimlick dragen /

Syne Armodt / vnd nicht verne klagen.

Suͤß fleegen ſyne Fruͤnd van em tho handt /

So bald ſyn Armodt en wert bekandt.

Wente den Armen ys nichts beters gegeuen.

Als gute hoͤpning vnd oͤuel leuen.

Wol gebaren ys tho einem Haluerling /

De wert nicht ryker twyer Penning.

Floͤh /

Floͤh / Fleegen / vnd de Duͤuelſche nydt /

Bemoͤyen den Minſchen tho aller tydt.

Truͤwe deenſt de ys nuͤ vorlahrn:

Nein ſprickt Grawert / dat heb ick anders eruarn.

Do ick nicht meer gahn kunde /

Do ſchloch men my henut vor de Hunde.

Wor men vindt vel der blinden Geſte /

Dar ys de mit einem Oge de beſte.

Wol in gunſt vnd gnad wil wanen by my /

De red ſteds wat my wolgefellich ſy.

Wente wol by my lauet boͤſe dadt /

De wert de voͤrnemſte in mynem Radt.

Dem Deener geue ick nicht einen bete /

De nicht deith allent wat ick em heete.

Vnd wol my ſecht der warheit grundt /

Myne vngnad de wert em wedder kundt.

Eine ſachtmoͤdig Tung den Thorn brickt /

Ein toͤrnich Narre haſtich ſprickt.

Welcker Narr tho thorn gern ys bereidt /

Daruth kuͤmpt offt grote vnſinnicheit.

De thorn hindert eins Wyſen modt /

Denn de toͤrnig weeth nicht wat he doht.

Den thorn ſchal men myden mit flyth /

He koͤrtet des Minſchen Leuendt vnd tydt.

Dat ys ein Narre de mit ſynem leegen /

De armen Weyſen kan bedreegen.

O wo ſteith Wyßheit achter der Doͤr /

O wo drenget Ryckdohm heruoͤr.

O wo ys Barmherticheit ſo kranck /

Wo hefft de loͤgen ſo wyden ganck.

O wo ys de Kunſt ſo gar vnwerdt /

Wo groth ys de Doerheit vp Erd.

O wo vindt men Meticheit ſo ſelden /

Wo vel deith Vuͤllerye ytzundt gelden.

O wo

16

O wo hart muth ſick de Fredſam bergen /

Vnd wo loͤfflick ys Morden vnd woͤrgen /

Wo gar ys Eebrock meer neene ſchand /

Wo fleeſchlick ys de Geiſtlyke ſtandt.

O wo vngetagen ys ytzund de Joͤget /

Och wo gar leuet dat Older ahn doͤget.

Vnd wo vnuorſchaͤmpt ys dat Fruͤwlick bild /

Wo ys Mannlick Perſon ſo gar wild.

O wo vngern hoͤrt men Gades Wordt /

Wo weinich leuet men darna vort.

Vnd wo ys ytzund de Werlt ſo gar vorbittert /

Menn bedroch vnd ſchalckheit hervoͤr blickert.

Einem Chriſten Minſchen nicht wol anſteit /

Dat he mit heydenſcher Kunſt vmmgeith.

Eins guden Chriſten dohn vnd lahn /

Schal allthoſamen in Godt ſtahn.

Allent wat gy anfangen / dohn vnd lehren /

Schoͤl gy dohn im Namen des HEren.

Nicht ſpreken / dat ys ein vorworpen Dach /

Nicht wol men denne dyen mach.

So men ein gudt werck denn beguͤndt /

Suͤnder merckt de Teken vnd Stuͤndt.

Welcker Chriſte ein valſche Kunſt lert /

Darmit de rechte Geloue wert vorkert /

Dem wert ydt gelick als Saul gahn /

De Godt vorleeth / vnd reep den Duͤuel an.

Wol ſyner Tungen hefft gewaldt /

De wert mit ehren werden Oldt.

Wol Toͤuerliken dingen gloͤuet /

Blifft Gades gnade nicht vnberouet.

Nicht troͤſte dy / efft de Wordt ſynt gudt /

De men Vnchriſtlick gebruken doht.

Erlanget yemandt darmit wat he wil /

Dem helpet de Duͤuel doͤrch ſyn ſpil.

Suͤlcks

Suͤlcks em van Godt wert offt vorguͤndt /

Darna volget de ſchware ſtraff der Suͤnd.

Des noch vel older Exempel ſynt /

De men alle in den Biblen vindt.

Neen Koͤninck / Foͤrſte / efft Potentate /

Schal ſick vp egen wyßheit vorlaten.

De ſynen Vyendt bedreegen wil /

De bruket gude woͤrde vnd liſt vel.

Vnd hoͤldt ſick tho em als ein Fruͤndt /

Beth dat he em ſyn Hert hefft vorwundt.

Vnd gebracht vnter einem guden ſchyn /

Jn angſt / nodt / vnd des Dodes pyn.

De ſick ſuͤlueſt troͤſten ſchal /

Hefft bald genoch bedroͤuet auerall.

Lydt / mydt / ſchwyg vnd vordrage /

Dyne nodt nemande klage.

An Godt dynen Schepper nicht vortzage /

Denn Gluͤcke koͤmpt alle Dage.

Den Godt wil ernehren /

Kan nemande vorheren.

Wol Gade im rechten Glouen vertruwet /

Nicht vp Suͤnd vnd Laſter buwet.

Den leth Godt nicht endtlick in nodt /

Noch ſyn Saedt bedeln dat Brodt.

Beuehl dem HEREN dyne weg /

So gahn wol vort dyne anſchleg.

Van kranckem Sade de Minſche wert /

Syn Moder en in angſt gebert.

Syn Leuendt ys moͤye vnd ydel arbeidt /

Ein gewiſſe Dodt ys em bereidt.

Neen Boem ſo boͤſe Fruͤchte drecht /

Als dat boͤßhafftig Minſchlike Geſchlecht.

Wo ſchoͤn de Minſche vthwendich ys /

So ys he doch ynwendich vuͤleniß.

Ein

17

Ein wyß Mann dat gude vthkeſen ſchal /

Dat argſte kuͤmpt doch alle Dage wol.

Gyricheit hefft de Werldt bedwungen /

Dartho ys de Wyßheit gantz vordrungen.

Vnd ys bynah gantz vorworden /

Men kent nicht meer der Apoſtel Orden.

De hadden Gnad leeuer als Geldt /

Men nu ys ſuͤlcks all vmm geſtellt.

Denn dith ys der Werldt gemene lop /

Gnad vnd Afflath ys vmm Geldt tho kop.

Valſcheit vnd vntruͤw vorreth mengen Mann /

De vntruͤw ſuͤlueſt nicht myden kan.

Jtzund vind men vel yunge Papen /

De ein weinich meer wethen als Apen.

Van Ga[...]es Wordt ſe weinich vorſtahn /

Vnd nemen dennoch der Seelen ſorg an.

Mennigen ſe mit ſick in Erdom bringen /

Vnd geuen guden koep in allen dingen.

Koͤnen alſo Gades Wordt predicern,

Als de Eſel kan de Orgeln regeern.

Hoͤdet yuw wol vor den Katten /

De voͤr licken vnd achter kratzen.

Wenn de Baͤr groten hunger lidt

Suͤcht he ſyne Poten tho aller tydt.

So muth ock dohn de trage Mann /

De nicht wil arbeyden wenn he wol kan.

De nichts tho holden hefft im modt /

De lauet gantz lichtlick vth groth Godt.

De ſick der Loͤgen nicht ſchemet /

De deith offt dat em nicht temet.

Wenn men denn ſyner Loͤgen wert gewar /

So kricht he tho leſten ein quaedt Jahr.

Dat ys ein Narr de dar ſpottet yderman /

Vnd ſuͤth ſick ſuͤlueſt nicht erſten an.

C

Wol

Wol rechte leeue tho Godt hat /

Den nimpt men ſelden yn der Foͤrſten radt.

Er herte ſchwerlick yemandt bekert /

So ſick er Gudt vnde Ehr vormehrt.

Alſo volgen ſe dem Haue yuͤmmer na /

Vnde lyden offt grodt vngemack.

Ein wyſe Here gern by ſick hat /

Gude Fruͤnde vnde truͤwen Radt.

Ein dinck ick wol gemercket han /

Dat mengem Heren ein ſchalckhafftich Mann /

Vel leeuer ys / de ſchmeicheln kan /

Denn einer de gudt vnd Ehr em gann.

Mit ſchoͤnen ſteenen mennich dat maket /

Darunder de Dreckſalicheit bedaket.

Helm vnd Schildt henget bauen an /

Hyr licht begrauen ein Edelmann.

So wert gehouwen vp den Steen /

Ja / dat rechte Wapen ys ein Dodenbeen.

Houw dat darup / ſo deiſtu recht /

Vnd ſchryff / du biſt van Adams Geſchlecht.

De Gades huͤld hyr erweruet /

De ys ock ſalich / wenn he ſteruet.

Syn Graff vnd Schildt ys ſchon darby /

He ſterue edder ligge wor ydt ſy.

Der Seelen helpt nicht ein ſchoͤn Graff /

Edder ander homodt / dar men kuͤmpt aff.

Na dem Dode mit grotem bach /

Nicht Gade / men diſſer Werlt tho behag.

De doͤrch leeff redent vnd drouwe wordt /

De warheit ſettet an einen ordt.

Vnd ſprickt Placebo, dat ein ydtlick gern hoͤrt /

De kloppet vor des Antichriſtes Port.

Alſo de Gewalt ſick endigen doht /

Cyrus de dranck ſyn egen Blodt.

Neen

18

Neen Gewalt vp Erden ſo hoch nuͤ quam /

De nicht ein end mit truren nam.

Wat de Gewalt achtet vpt aller beſt /

Dat wert vorbittert doch tho leſt.

Grote Narrheit ys vm grote gewaldt /

De men doch nicht lange behoͤldt.

Mit doerheit ys vorwar de voreint /

De vel vmm einen Doden weint.

Vnd vorguͤndt em ſyne rouw tho han /

So wy em moͤthen alle na gahn.

Truͤw nicht vel / vnd holdt dyne red in hodt /

Denn ein wyth raht deith ſelden gudt.

Mennich ys rechtferdich allein mit woͤrden /

Wo man vam Reinken Voſſe ock mach hoͤren.

Men in en Wercken nicht ein Haar /

Dat ſuͤth men alle Dage apenbar.

Schoͤne woͤrde de helpen nit /

Wor men de wercke yo nicht ſuͤth.

Wo ys dat Spil ſo gar egen nuͤttich /

Wo geſchuͤth Roͤuerye ſo trotzich.

Wo ys de Deeffſtall alſo groff /

Wo ſchweuet de Liſticheit alltydt vp.

Wo ys dat grote Swerent ſo gemein /

Wo achtet men den Eedt ſo klein.

Wo ys de Geſellſchop ſo vntruͤw /

Wo hefft borgen ſo vel naruͤw.

Wo ſyn de Wahren ſo gar bedragen /

Wo ſyn de Schuldeners ſo gantz vorlagen.

Wo gar ys de Naberſchop ſo hetiſch /

Wo ſyn de Koͤſten vnmetich.

Wo roh ys der Minſchen Geweten /

Wo gar ys all vngluͤck ingereten.

Wo weinich hoͤldt men van Gades Wordt /

Wo vnbereidt ys men thom Dodt.

C ij

Wo

Wo klein hefft men vp ewig acht /

Wo gantz men vpt tydtlike tracht.

Van Eebrock ys nuͤ wat guds gekamen /

Denn hedd Pariß Helenam nicht genamen /

Troya ſtuͤnd noch wol vp diſſen dach /

Dar der Greken Heer tein Jahr voͤr lach.

Mit valſcheit menger vmmegeith /

Jnt leſt vntruͤw ſynen egen Heren ſchleith.

Van boͤſer Minſchen fred vnd vorbundt /

Wert framen Luͤden groth Jamer kundt.

Gewiſſe fruͤnd vnd ein vorſoͤcht Swerdt /

Synt in den noͤden vel Geldes werdt.

Mercke / mynes Vyendes Mundt /

Lauet my doch tho neener ſtundt.

Wenn he my ſchon wat laues gifft /

Dat kuͤmpt doch vth ſynem Herten nicht.

Dat ys ein Narr vnd wert geſchoͤuet /

De ſyner Fruwen vorguͤndt vnd vorloͤuet/

Dat ſe mit kuͤſſende ſy gemein /

Vp glouen byſchlape / blyue kuͤſch vnd rein.

Suͤlcken Glouen hefft de Duͤuel gegruͤndet /

Vp vnkuͤſcheit / Eebrock vnd ſtummen Suͤnde.

Bichten ahne Ruͤwe /

Leeff hebben ahne truͤwe.

Allmiſſen geuen thom Geſicht /

Diſſe wercke doͤgen gar nicht.

Vnd ſyn by Gott ſo angeneme /

Als wenn ein Soͤg in de Joͤdenſchoel queme.

Wol ſtarck ys vnd ſuͤlckes vormach /

De ſtickt den andern in den Sack.

De ſchwacken vn̄ armen moͤthen ſick alltydt lyden /

De ſtarcken vnd Ryken hebben gluͤck an beyden ſy=
(den.

Wol dar wil wethen wol he ſy /

De frag ſyner Nabers twee edder dree.

Vnd

19

Vnd werdent em denn de dree vordragen /

So wert ydt em de veerde wol ſagen.

Mercke / dat Roͤuers / Schelcke vnd Deeue /

Holden ſelden mit framen Luͤden leeue.

Kuͤmpt ein Oſſe in froͤmde Landt /

He wert doch vor ein Rindt erkandt.

Geith ein Roͤdde des Dages duſent ſtundt /

Thor Kercken / doch ys ydt ein Hundt.

Dat ys vorwar ein vnwyß Mann /

De ſyne ſchande nicht vorbergen kan.

Suͤh / hoͤr vnd ſprick nicht /

Gedencke vnd vorgith ydt nicht.

Heren gunſt vnd Fruwen lachen /

Vorkern ſick in velen Sachen.

Syne egen ſchande de vthbredet vnd mehrt /

De ſyn egen Geſchlecht ſuͤluen beſecht vnd vnehrt.

Hoͤde dy vor den boͤſen olden Wyuen /

Mit boͤßheit ſe vel mengen vnd dryuen.

Denn wat de Duͤuel nicht vthrichten kan /

Dar muth he ein oldt Wyff tho han.

De ys ein Narr / de dar ſchweren wil /

Vmm ein dinck dat men em nicht gloͤuen wil.

Went in der Werldt wer ein gebruck vnd ſed /

Dat men vm̄ Eebrock vn̄ horerye Neſen affſchned.

Moͤſte mennige Fruw vnd Mann /

Jm Lande vmmeher ahn Neſen ghan.

Wol allerley loͤfflyke Doͤget begaht /

Vnd deith deſuͤlue men eine Miſſedaht.

De Doͤgede werden dennoch alle vorgethen /

Vnd em wert na ſyner Miſſedaht gemethen.

Hoffgeſinde / Arſten vnd Juriſten /

Hebben Affgoͤde / dat ſynt ere Kiſten.

Wol dem de ſick kan ernehren /

Mit ſynem arbeide in ehren.

C iij

Ahne

Ahne Hauedeenſt dat beſchwerlike leuen /

Dar Lyff vnd Seel in vahr muth ſchweuen.

Wol ſo lange tho Haue wahrt /

Dat he erlanget einen grawen Bardt /

De hefft vel ſorg vnd groth arbeidt /

Leider nicht gantz wol angelecht.

Truͤw / Recht / tucht vnd ock de warheit /

Demodt / ſchame vnd eintfoldicheit.

Kuͤſcheit vnd Meticheit ſynt vordreuen /

Tho Haue / vnd an ere ſtede ys gebleuen.

Leegen / dreegen / vnd alle vuͤllerye /

Hinderliſt / achterredent vnd boͤuerye.

Vntucht / vnkuͤſcheit / einen andern beſchimpen /

Braſſen / drincken / vnd Neſen rimpen.

Spelen / dabeln / vnd groth beſpott /

Ock gar weinich achten vp Godt.

Vp de Seele vnd vp den Dodt /

Vp den Duͤuel vnd vp de leſte nodt.

Dith ſy dy HEre im Hemmel geklaget /

Dem gar neen vnrecht behaget.

Gy Herrn gebruket nicht gewalt ſuͤnder Recht /

Godt ys yuw HErr / vnd gy ſyne Knecht.

Richtet nicht vp eines Minſchen Klag /

Hoͤret erſt wat de ander ſag.

Gyricheit / vuͤllerye vnd vnkuͤſch wandel /

Modtwill vnd vntemlick handel.

Hebben mennigen Heren alſo beſeten /

Dat ſe de Wyßheit hebben vorgeten.

Veer Muͤren hefft ein yder Ryke /

Einen Thorn darbinnen deßglike.

De erſte Muͤre de ys de rechtferdicheit /

De ander / ſo geneget ys de Ouericheit.

Den vnderdhanen / vnd deſuͤluen leeuet /

Wedderuͤmm ſo dat volck ſick oͤuet /

Tho

20

Tho holden de einicheit mit recht /

Dat de ein des andern Boͤrd drecht.

De druͤdde Muͤre / de einem Ryke vel nuͤttet /

So men Wedewen vnd Weyſen beſchuͤttet.

Ahne dat ein Ryke in de lenge nicht beſteith.

De veerde Muͤre ys / ſo men nicht naleth /

Vnd ſtrafft de Boͤſen ſtreng vnd vaſt /

Vorſchont darmit noch Boͤrger edder Gaſt.

Welcker Stad diſſe veer Muͤren hat /

Jn der Gadesfrucht de Thorn ſtaht / etc.

So weinich als wy koͤnen ſyn /

Ahne Brodt / ahn Water vnd Wyn.

So weinich koͤnen wy ock entbern /

Der Koͤning / Foͤrſten vnd Heren.

Heren huͤld vnd Aprillen weder /

Fruwen leeue vnd Roſenbleder.

Karten / Woͤrpeln vnd Seyden ſpil /

Vorkern ſick offt / wolt mercken wil.

Nu fruͤchtet men neenen Woker noch ſchand /

Denn etlike maken duͤre tydt im Land /

Vnd ſchlan tho hope mit liſticheit /

De Armodt nemandt tho Herten geith.

Woker vnd voͤrkoep der armoth deith hinder /

Mennich vorderuet alſo mit Wyff vnd Kinder.

De Ryke den Armen ſo heimlick eruet /

Achtet nicht / dat mennich des hungers ſteruet.

Men leth ſe vuͤſte ſchryen / bidden vnd ropen /

Riſt de Wahr / men wil en nicht vorkopen.

De ys mit groter Narrheit beladen /

De ryke wil ſyn mit der Gemeinheit ſchaden.

Vyff Woker vindt men de ſynt rein /

De noͤmet men Erdtwoker gemein.

Viſch / Holt / Honnich vnd Graß /

Ock Auet / yo reine Spyſe was.

C iiij

Wem

Wem Godt de ding recht wil guͤnnen /

So waſſen diſſe Woker ahn Sunde.

Vnd ahn grote moͤye vnd arbeidt /

Godt hefft ſuͤlcks vns tho nuͤtte bereidt.

Ouerſt vth Gelde Korn vnd Wyn /

Mach ahn Suͤnd gar neen Woker ſyn.

Ahne hoͤpeninge alles Wokers / vnd fry /

Vthleenen / dar wahnt Godt ock by.

O gud Geſell drinck des Wyns nicht tho vel /

Hoͤde dy vor Horen vnd Spel.

Wente ſpelen vnd ein boͤß Wyff /

Bringen mengen vmm ſyn geſundtheit vnd Lyff.

Eine hertzen ahn ſyne luſt /

Vnd drincken ahne ſynen dorſt.

Ock ethen ahne hunger /

Leuet de lange / ſo nimpt ydt my wunder.

Jck bin vorwar ein vntruͤwe Meyer /

Hebb ſtinckende Botter vnd vule Eyer.

Pippige Hoͤner / krancke Goͤſe vnd Ente /

Vnd wat ick in vntruͤw kan erdencken.

Dat ick darmit de Boͤrgers bedryte /

Daran ick ſpar neenen flythe.

Willen ſe myne Wahr van my bekamen /

Jdt bring en ſchaden edder framen.

Se moͤten my all dubbelt vorgelden /

An my gewinnen ſe gar ſelden.

Denn ick bin aller vntruͤw vull /

Nichts bethers men en bringen ſchal.

Se ſynt noch froh / dat ſe ydt men bekamen /

Jdt ſy denn mit erem ſchaden edder framen.

De Boͤrgers ſynt vns Buren vyendt /

Wedderuͤmm wy en nicht truͤwe ſynt.

Daruͤmm wil ick myn Ampt vorwaren /

Mit vntruͤw ſteds tho Marckede varn.

Godt

21

Godt hefft veer dinge geſchapen /

Den Adel / Buren vnd Papen.

Dat veerde ſynt Wokeners genandt /

De ſchinden Boͤrg Stedt / Doͤrper vnd Landt.

Guth gelath / van Herten quaedt /

Bedruͤcht vaken gude Fruͤnde.

Dat ys recht / alſe men ſecht /

De ſtillen Water hebben deepe gruͤnde.

De my fruͤndtlick vor mynen Ogen ys /

Vnd menet my mit valſcher liſt.

Dem wil ick wedder leenen /

Schoͤne Rede ſuͤnder menen.

Jck Venus dwing alle Foͤrſten vnd Herrn /

Myner gewalt kan ſick nemandt erwehrn.

Wol mit my wil gahn tho Beer edder Wyne /

De legge ſynen Penninck by den mynen.

Suep dy vul vnd legg dy nedder /

Stah vp vnd vuͤlle dy wedder.

Alſo ſchrifft Alexander /

Eine vuͤlle vordrifft de ander.

Ein Garden ahne Boem /

Ein ſchoͤn Guel ahne Thoem.

Ein Ruͤter ahne Swerdt /

De dree ſyndt nicht vel Geldes werdt.

O Minſche gedenck dat du muſt ſteruen /

Dyn Gudt beholden hyr dyne Eruen.

Wenn ſe dy hebben tho Graue gebracht /

So gedencken ſe Dach vnd Nacht.

Wo ſe dyn Gudt moͤgen tellen /

Se fragen nicht vel na dyner Seelen.

Daruͤmm drinck vnd yth dewyl du leueſt /

Vnd giff den armen / wat du van Gade heueſt.

Menger ſecht vam andern quaedt /

De ſuͤlueſt nicht gudes im Herten hat.

C v

Weer

Weer ydt em vor ſyn Hoͤuet geſchreuen /

Dat he ſyn dag hefft bedreuen.

He ſcholde ſick vaken bedencken /

Eer he einem andern ſyne Ehr ſchold krencken.

Pr[...]laten de Godt ſelden ſeen /

Papen de ere Kercken flehen.

Foͤrſten wreuel vnd vngnedich /

Ein yunck Wyff vnd vnſtedich.

Ryke Luͤd de leegen leren /

Heren de dat Recht vorkeren.

Ridders de de Erue vorkopen /

Fruwen de offt auer Veldt lopen.

Ein oldt Mann de thor drunckenheit tydet /

Ein Moͤnnick de ſyn Kloſter mydet.

Ein yunck Mann de ſick tho vndoͤgend wendet /

Ein arm Mann de wol Wyn kennet.

Dat ſynt de vordoruen ding /

Dar de Luͤd nicht vel van gedegen ſyndt.

Olde Wyuer koͤnen gemeinlick boͤten vn̄ wicken /

Goldtſmede hebben Stempels vnd ſtalen ſticken.

Schryuers de der Foͤrſten Jnſegel dragen.

Koepluͤde de er Lyff na Gude wagen.

Haueluͤde de ere Seele nicht ſparen /

Vor alle de muth men ſick ſeer waren.

De hyr benoͤmet ſynt all tho handt /

De bekande Mann reyſet doͤrch alle Landt.

Van dem Banne.

SChlut tho vnd dartho eins luͤde /

Segene dat water / nit beſpreng de Luͤde.

Holde Miſſe nicht mit dem Geſange /

Dyn Koͤſter ſy gewyſet thom Strange.

Doͤpe/

22

Doͤpe / Bicht / Bothe ſy dyne Gaue /

Predige / nicht ſinge noch graue.

De Fruwen yo nicht inleide /

Dem Krancken Gades Lycham bereide.

Nicht Olye noch truͤwe Echt /

So hoͤlſtu dat Interdict recht.

Jdt duͤnckt my nicht vth dyns rymes grundt /

Se ſede ya in ſo korter ſtundt.

Olde boͤſe Wyuer ſynt van boͤſen nuͤcken /

Goldtſchmede koͤnen Jnſegel druͤcken.

Arme Schryuers weren gern ryck vnd hedden gern
(vel /

Koepluͤden kuͤmpt ydt offt vth dem wel.

Ock weeth ick noch ein Sprickwordt /

Datſuͤlue heb ick offt gehort:

Wol auer See vnd Sandt fryet ſo vern /

Edder buten Landes ſo gern.

Dem wert Kopper vor Geldt geſandt /

Vnd groth geloͤffte werden em ydel tandt.

Thom nyen Jare / huͤbſche

Ryme.

JESVS dat ſoͤte Kindelin /

Schal ſtedes in mynem Herten ſyn.

Dat ys van Suͤnden alſo klar /

Dat ſchenck ick dy thom nyen Jar.

Leeue Suͤſter diſſen Breeff ick tho yuw ſende /

Vp einem Koken ſo gantz behend /

Tho einem froͤliken vnd nyen Jahr /

Ahne allem angſte vnde vahr.

Godt wil dath wy dith Jahr thom end bringen /

Mit ſtedem beden vnd ſingen.

Vnd

Vnd alltydt na Gades willen leuen /

Synem hilligen Worde nicht wedderſtreuen.

Ach Leeff wes ſo lange geſundt /

Dat de Fyole wicht ein Pundt.

Wicht ſe ein Lodt effte Quentyn /

Noch ſchoͤl gy de allerleeueſte ſyn.

Ach ſoͤte Leeff heruͤmm den Herdt /

Ein oldt Mann ys yuw beſchert /

Den gy in yuwem Herten nicht begert.

Gy moͤthen en ſtedes klouwen /

Allent wat he ſchal ethen moͤthe gy em kouwen.

Anneke blyff hyr nicht / ys ein gudt Kock /

Se geith vmm dat Vuͤer als ein Woͤlterblock.

Wenn ſe vns ſchal den Koel kaken /

So muth ſe dat Vuͤer in der Aſchen raken.

Ja wenn ſe de Spyſe ſchal wellen /

So ſchleit ſe de Luͤſe vp der Kellen.

Godt groͤte yuw myn guͤlden Melahn /

Myn Herte ys na yuw beſtahn.

Wenn ick yuw gahnde ſee vp der Straten /

Myn lachent kan ick nicht lathen.

Noch muth ick myn lachent ſtillen /

All vmm der valſchen Kleffers willen.

Ein wyß vnd doͤgentſam Raht /

Vel frame Boͤrgers in der Stadt /

De aller ſtarckeſten Muͤren ſyndt /

Neen beter Muͤren ick vindt.

Wenn dy de Fruw ein Leedtlin ſingt /

Van Ryckdohm den ſe tho dy bringt /

Dat klingt dy in den Ohren alſo /

Dat du des Leedes werſt nuͤmmer froh.

Heffſtu dy vnder Gudt gemengt /

Jck meen ydt wert dy yngedrengt.

Dat

23

Dat heffſtu vorhen nicht bedacht /

Ja hedd ſe dy neenen Penninck gebracht.

Dat ſchold dy ytzundt leeuer ſyn /

Als van er lyden dachlikes pyn.

Wat dy leeff ys / dat men dy doh /

Dat doh ſteds wedder / dat hoͤrt dy tho.

Vnd wat dy ys van yemandt leidt /

Dat doh nicht / dat ys deSalicheit.

Der armodt darff nemandt beruͤwen /

De Mann ys ryck / de Gott kan truͤwen.

So arm du biſt / du heffſt dyns glyck /

[...]chaden erwehr / ſo biſtu ryck.

Ein arm Mann kan wol ryck werden /

[...]in Rike wert wol arm vp diſſer Erden.

Gar vaken tydtlick Gudt vorgeith /

Dat men mit vnrecht tho ſick ſchleith.

Vnſe Burſſe hefft diſſe ſede /

De wat ethen wil / de bring wat mede /

Jdt ſy mager edder vett /

So mach he ethen deſto beth.

Bringet he denn genoch /

So mach he ethen ſyn geuoech.

Weſet willkamen gy vngebeden Geſte /

Taſtet tho vnd ethet dat allerbeſte.

Werde gy denne nicht ſath /

So danckt dem yennen de yuw bath.

Ydt ys mennigem leidt /

Dat ydt einem andern wol geith.

Em hatet vaken dat he ſuͤht /

Vnd muth doch lyden dat ydt geſchuͤt.

Rede weinich vnd make dat war /

Borg nicht tho vel / vnd betale klar.

Wethe vel vnd weinich ſage /

Antwerde nicht vp alle frage.

Vnd

Vnd mercke euen wat dyne Rente ſy /

Vnd holdt dy dar froͤmlick by.

Vnd tehre wol tho mathe /

So geiſtu veelich vp der Strate.

[...]ebb leeff dat du nicht vorleſen machſt /

Vorlath dat du nicht beholden machſt.

Vnd ſoͤck dat du genethen machſt.

Ach Godt wo kort ys hyr de tydt /

Make vns van allen Suͤnden quidt.

Ein jder mach wol drincken den RynſchenWyn /

Vmm Geldt / friſch / fruͤndtlick vnd froͤlick ſyn.

Wyn gedruncken mit mathe /

Deith dem Minſchen gude bate.

De ſick im Wyne drincken vull /

Werden gelick den Deerten dull.

Jck wil freten / ſupen vnd ſtoͤrten /

Minnern myn Gudt / vnd Leuendt koͤrten.

Jck wil drincken vnd metich leuen /

Vormehrn myn Gudt daruan Gade geuen.

Wold Godt ick moͤſt ein Kluͤßner werden /

So woldt ick nicht anders begeren.

Als gude olde Keſe vnd witt Brodt /

De wold ick hebben in myner nodt.

Koldt Beer vnd ock ſpringenden Wyn /

Dat ſcholde ſteds myn Gedrencke ſyn.

Junge Hoͤner vnd olde Viſche /

De wold ick ſtedes hebben vp mynem Diſche.

Dartho ein ſchoͤn yung Megdelein /

Dat ſchold my friſten dat Leuendt myn.

Doch moͤſt ydt ock hebben ſchmale Lenden /

Dar wold ick arme Kluͤßner myn Leuen mit enden.

Anneke vnſe Maget /

De ſchloͤpt beth ydt er behaget.

Wenn men ſe thom leſten wecket /

So ys er efft de Hund bleket.

So

24

So thuͤt ſe dat Hoͤuet wedder vnder /

Vorderuet ſe daruan / dat gyfft my wunder.

Suͤnde vormyden dat ys ein Schryn /

Gedult im lyden legg daryn.

Gudt vor arch legg dartho /

Willich in armodt / nu ſchluth tho.D. M. Luth.

Almiſſen geuen armet nicht /

Kercken gahnt ſuͤmet nicht.

Vnrecht Gudt gedyet nicht /

Gades Wordt bedruͤcht dy nicht.Philip. Melanth.

Wol dar wil mit ehren olden /

De ſchal geuen vnd ock wat beholden.

Vnd yo nicht ſyn alltho milde /

Dat em ſyn Gudt nicht kam tho ſpilde.

Wor Eſels krygen de Herſchoppyen /

Dar ſuͤht men ſelden vele dyen.

Meiſt ſe er egen voͤrdeel ſoͤken /

Vp ander woluart ſe weinich roͤken.

Doch ys dith de meiſte klage /

Se ryſen in macht alle Dage.

Och wowol dat deme geſchuͤht /

De affleth eer he vorlaren ſuͤht.

Noch ſuͤht mennich vorlaren Spill /

De doch yo nicht afflaten wil.

De Leeue ys leides anfanck /

Jdt geſchee bald edder auer lanck.

Spelen vnd nichts gewinnen /

Helſen vnd nichtes geneeten.

Dat moͤchte einem wol vordreeten.

Boelſchop ys ein varende haue /

Huͤden leeue / Morgen aue.

Loͤuwen / Baren vnd ock Swyne /

Dat ſynt dree Deerte tho temmen.

Jck

Jck ſach nuͤ ſo wyß einen Mann /

De ein quaedt Wyff temmen kan.

Dar baten noch ſchleg effte kyuen /

Dat ſe ys / wil ſe wol blyuen.

All wat du deiſt bedenck den end /

Grypt wyßlick an vnd wes behend.

Wes voͤrſichtich vnd hold dy ſchlecht /

Wes ock nicht tho haſtich / bedenck dy recht.

Dar ys nemandt de ſo einen hogen modt droech /

Ein Wyff gifft em kyues vnd haders genoch.

Wultu ein truͤwe Leeff beſtahn /

So lath de andern alle gahn.

Wente wo einer meer Perde beridt /

Jo he meer tho beſchlande gifft.

Wol ein ſtedt Leeff hefft / de ſchal dar nicht
van wandern /

Wat he an der einen leth / dat vind he an der an=
dern.

Se ſyndt faſt auer eine Form gegaten /

Soͤcht men ſe ock in Landen / Steden vnd ſtraten.

Hefft dyn Leeff yennich gebreck an ſick /

Dat ſchaltu nicht maken apenbarlick.

Dar ſchaltu hoͤueſch mit lyden /

Daruͤmm dat ſe leeuet dyne Syden.

Jſt dat dyn Leeff dy tho vel voͤrluͤcht /

So ſchaltu van er kern de erſte flucht.

Went he ys alles dinges wol eruaren /

De affleth eer he ſuͤth vorlarn.

Jck bin ein Jeger vnd voͤhr ein Horn /

All wat ick yage dat ys vorlarn.

Noch wil ick yagen Dach vnde Nacht /

Beth ick ein ſted Leeff krygen mach.

So dyn Leeff mit haſt wil van dy kern /

Dat ſchaltu er ſo balt nicht wern.

Dat

25

Dat ys men als ein Regenſchuer /

Darna ſchynt de Suͤnne alſe vuͤer.

Wo mach doch dem tho ſinne ſyn /

De Vyendt ys vnd wil ein Fruͤndt ſyn fyn.

Leue hyr in gedult vp Erden /

Wente dy mach nicht anders werden.

Als ethent / drinckent vnd Gewandt /

Vnd vpt leſte ein Hoͤlten Banck.

Wol vel fraget na nyen Meern /

De he dar ſecht na / de luͤcht ock gern.

Suͤlcke Luͤd de ſchaltu myden /

Wultu nicht vallen in groth lyden.

Jck was gantz leeff / dat meynde ick /

Dar ys ein ander / dat weeth ick.

Vnd de dat ys / de hoͤde ſick /

He wert bedragen gelyck alſe ick.

Ein Maler entwerpt erſten dat ys ya /

Vnd ſchouwet denn wo ſyn Bild ſtah.

Jdt ys vel bether twee mal gemeten /

Als einmal / vnd dat beſt vorgeten.

An Doͤgeden ſchaltu dy oͤuen yo /

Dat hoͤrt Heren vnd Foͤrſten tho.

Vnd ock andern guden Luͤden /

De ſick vor ſchand willen hoͤden.

Jck acht weinich wat ſe klagen /

Wo ick mach vuͤllen mynen Magen.

Alſo deith ock de gyrig Mann /

De na grotem Geldt vnd Gudt ys beſtahn.

Mennich denckt weinich vp den Dodt /

De hyr vp Erden hefft groth Godt.

Vnd muth gelickwol in de vahr /

Mit weſen in der Doden ſchar.

Jck bin ein Vagel de gern bedruͤcht /

Daran myne Mundt gar nichts luͤcht.

D

Wol

Wol gern wil froͤmde Guͤder eruen /

Muth vaken quades Dodes ſteruen.

Weß hoͤueſch vnd ock dartho wyß /

So geuen dy de Luͤde pryß.

Segg van Fruwen vnd Junckfruwen godt /

So geuen ſe dy hogen modt.

Mit velen leckerliken Richten /

Spyſet men Ridders vnd Knechten.

Ja mennich ein gudt Richte wol neeme /

Vnd achtede nicht groth wort her queeme.

De einen Doden pipen drecht /

Vnd ſyn Geldt an loſe Wyuer lecht.

De mach des wol weſen gewiß /

Dat ſyn arbeidt vorlaren ys.

De dar deith drincken tho vullen /

De muth yo vaken vordullen.

Vel bether he druͤncke mit mathe /

Vnd leuede in ſynem State.

De meer vortehrt als he vormach /

Den ſchleit gerne der ſorge ſchlach.

Beter weer ydt he druͤncke mit maten /

So doͤrfft he veelich gahn vp der ſtraten.

Wol tho glage wil mit my drincken /

Vnd wil yo nicht mit my klincken.

Des Glages ick wol entbere /

Weer he ock ein groter Here.

Jn ſchanden vnd vnehrn muth de vortzagen /

De friſch / ſtarck in ſynen yungen dagen.

Nicht hefft gedacht vp den olden Mann /

De rouw / fred vnd gemack ſchold han.

Weme genoͤget an deme dat he hat /

De ys ryck genoech / wo ydt em ock gaht.

Fruͤndtlick regeern vnd mit willen /

Deith vel thorn vnd haders ſtillen.

Wol

26

Wol mit dem Koppe wil bauen vth /

Deith vel ſchaden / vnd richtet weinich vth.

Voͤrhen gedahn vnd na bedacht /

Hefft mengen in groth trurent gebracht.

Jdt ys manck den Luͤden nu de gunſt /

Vnd ys ock ytzt in der Werlt kunſt /

Dem ydt wol geith de hefft vel Fruͤndt /

Tho dem ſecht men / wes lange geſundt.

Men den ydt oͤuel geith wo vel der ys /

Weinich Fruͤnd hebben de / dat ys gewiß.

Ach ſoͤte Leeff do ick dy koß /

Do was yo de Windt Suͤdoſt.

Nu ys de Wind geworden Weſt /

Var hen hert Leeff vnd doh dyn beſt.

Biſtu myner ſatt / ſo bin ick dyner moͤde /

Vahr hen / dat dy Godt behoͤde.

Hapen ys vp my vorſtoruen /

Ein ander hefft myn Leeff erworuen.

Vnd dar ick vp tho hapen plach /

Dar hefft ein ander de froͤuwde aff.

Dat ys ein Apenſpil vnd Doren raht /

Wor dree na einem Bolen gaht.

De ein ys leeff / de ander leidt /

De druͤdde vorluͤſt koſt vnd arbeidt.

Dennoch wil ick in hoͤpen leuen /

Velicht moͤcht ſe my er fruͤndtſchop geuen.

Wol ſick wil der Boelſchop ernehren /

De muth koͤnen ſchwygen vnd leegen.

Suͤchten / weenen vnd ſchweren /

Wol ditſuͤluige nu nicht kan /

De neme ſick der Boelſchop nicht an.

Ach elende berichte my /

Wo lange ſchal ick lauen dy.

Elende wende / wenn Gott wil ſo ende.

D ij

Elen=

Elende bin ick / wol dar wil de troͤſte mick /

Elende ys my beſchert / dat ſick alle Mann vor my
(voruert.

Elende hefft my beſeten /

Dat ick van alle Mann bin vorgeten.

Ein Mann ſchal ſick nicht tho ſeer beroͤhmen /

Dat ſyn Hoff ſtah vull ſchoͤner Blomen.

Dar kuͤmpt ein Ryp vnd eine tydt /

Vnd mackt en all ſyner Blomen quydt.

Ach des wolde Godt vnd ock ein /

So were all myne ſorge klein.

Jck bin de ick bin / Wildt ys myn ſinn.

Groth ys myn modt / Klein ys myn Gudt.

Suͤnder Geldt bin ick de beſt /

So muth he ock ſyn de dith leſt.

Mennich Minſche my dat vorgahn /

Dat he ſuͤlueſt nicht vorgelden kan.

Koͤnd ick my ſcheidens erweren /

So wold ick my wol ernehren.

Ach ſcheiden ys de bitter Dodt /

Vnd bringt mengen in grote nodt.

Mennich Mann belachet mick /

Dat my oͤuel leth / des hoͤd he ſick.

Wultu my vnd einen ydern ſchelden /

So muth men dyne vndaht ock melden.

Synt de denne ſo recht vnd gudt /

Des machſtu dy froͤuwen in dynem Modt.

De mit heimlikem lyden befangen ys /

Neen ſchwarer Boͤrd kan weſen / dat ys gewyß.

Jck hebb gluͤcke ſuͤnder bate /

Kam ick tho ſpad / ſo kam ick tho late.

Kam ick tho froh / ſo kam ick tho vnraſt /

Alſo kam ick alltydt tho vnpaß.

Wol kant maken berichte my /

Dat ydt all Mann tho dancke ſy?

Ein

27

Ein Jeger / dat ys ein Jeger /

Wol nichts hefft / dat ys ein Kleger.

Jodoch wil ick vangen dat ick yag /

Schold ick ock yagen all myn dag.

Wem dat Gluͤck mit gude gnedich ys /

All ys he dull / doch heeth he wyß.

De ys wyß / de Gudt gewinnet /

De ys wyß / de ſick ſuͤlueſt kennet.

De ys wyß / de ſick hoͤdt vor Suͤnden /

De ys wyß / de gudt vnd quaet kan gruͤnden.

De ys wyß / de dem Dod nicht entthuͤt /

De ys wyß / de quade Geſellſchop fluͤcht.

Wat helpt dat einer vel Kuͤnſte kan /

Dem Godt yo neen Gluͤcke gann.

Jdt ys nu in der Werlt gantz nye /

Gude woͤrde vnd valſche truͤwe.

Ja wenn de Mundt ſprickt / Godt groͤte dy /

So meynt dat Herte / hoͤde dy.

Wol gern bolet / vnd ſelden dar geith /

Js he gantz leeff / he wert wol leidt.

Gedenck vnd ock nicht vorgiß /

Lath einen ydern ſyn als he ys /

Vp dat nemandt ſegg wol du biſt /

Wol weeth wol des andern Swager ys.

He ys erger als Vorgifft vnd Fenyn /

De Vyendt ys / vnd wil noch Fruͤndt ſyn.

Mercke vnde Melde /

De waſſen beyde im Velde.

Pluͤcke Mercke / vnd lath Melde ſtahn /

So machſtu mit allen Luͤden vmmgahn.

Wenn alle Voͤgel ſynt tho Neſte /

So ys myn ſpatzerent noch dat beſte.

Ach de ſick alſo waren kuͤnde /

Dat he alles vngluͤcks leddich ſtuͤnde /

D iij

Vnd

Vnd alle dinck leete lopen ſynen loep /

De hedd vorwar den beſten koep.

Koͤnden my myne dancken bringen darhen /

So weer ick offt dar ick nicht bin.

Jck wuͤnſch allen Nyders dat vngevall /

Dat vp Erden ys / vnd noch kamen ſchal.

Weme duͤncket dat he ſy wyß /

Van der Doerheit behoͤldt he den pryß.

Weme duͤncket dat he alle dinck kan /

De ys nuͤmmermeer ein wyß Mann.

My wundert neen dinck meer vp Erden /

Dat de rechte Leeue mach leid werden.

He ys ein Doer / de ſick tho vel vnderwindt /

He ys ein Doer / de ſick tho vaſte vorbindt.

He ys ein Doer / dem an ſynem nicht genoͤgt /

He ys ein Doer / de ſick tho Doren voͤget.

Barmhertich klagent helpt my nicht /

Heimlick bolen dat kan ick nicht.

Geldt deith ydt / des hebbe ick nicht.

Wem dat erbarmet / de troͤſte mick.

Ein Jaermarckt ahne Deeue /

Ein ſchoͤne Fruw ahne leeue.

Dartho ein Buͤdel ahne Geldt /

Diſſe dree dinge vindt men ſelden in der Welt.

Nemandt wil mick / nemands bin ick /

Nemandt ys myn / nemandt wil ick ſyn.

Homoͤdige Luͤde beſchouwen ſick /

Olde Luͤde de klouwen ſick.

Moͤde Luͤde de rouwen ſick / Wyſe Luͤde vorſinnen
(ſick.

Junge Luͤde beleeuen ſick / Dulle Luͤde de oͤuen ſick.

Jck was gantz leeff / vnd bin geworden leidt /

Nochtans hebb ick leeff / de my gudt deith.

Wol einen Boem hefft vtherkarn /

Vnd ſuͤth de Frucht daran vorlarn.

De

28

De houw en aff vnd wes tho fred /

Vnd ſette ein ander in de ſted.

Tydt / ſtede vnd ſtuͤnde: Veldt / Haſen vn̄ Hunde.

Maken mennigen wilden Mann /

Dat mercke wol de ydt mercken kan.

Megde de gern vor den Doͤren ſtahn /

Vnd vel wittes in eren Ogen han

Vnd ſeen ock all hyr vnd dar /

Vnd nemen der yungen Geſellen war.

Dat ys my yo recht im ſinne /

De laten ſick gern auerwinnen.

Godt maket modt: Modt bringet auermodt

Auermodt bringt armodt: Armodt gantz wee doth

Wol wat weeth de ſchwyge /

De dar wol ys de blyue.

Wol wat hefft de holde / Wente vorluͤſt kuͤmpt
balde.

Myn Leeff ys gudt van allen ſeden /

Schoͤn gebarn van allen Leden.

Se kan wol yunger Geſellen huͤld krygen /

Men wat ſe ſuͤht / dat kan ſe nicht ſchwygen.

Jck bin eins kleenen Breues ock ein Bad /

Godt groͤte dy Leeff all ſuͤnder ſpott.

Jck entbed yuw mynen fruͤndtliken grodt /

Van rechter leeue ick dat dohn moth.

De allerleeueſte myn de ick ye gewan /

De groͤte ick van Herten efft ick kan.

Vnd groͤte ſe ſo mennige ſtund /

Als Sandskorn liggen in des Mehres grundt.

O allderleeueſte Junckfruw zart /

Jck doth yuw kund tho diſſer vart.

Vel thohoͤrn vnd nicht anmercken /

Dat ſyndt all vorlaren wercke.

Sehe vor dy / ſchnelle Huͤnd yagen dy.

D iiij

Suͤſtu

Suͤſtu vmm werſt gefangen /

So ys all dyn arbeit vorgangen.

Ein yunck Mann vnd ein oldt Wyff /

Dar twiſchen ys gemeinlick kyff.

Wol dar wil klaffen tho vele /

De wert ein Geck in dem Spele.

Ach ſchwygen ys Kunſt /

Klaffent maket Vngunſt.

Swyge vnde lydt /

Mercke vnde mydt.

Suͤh tho wo du dy hyr ſtelleſt /

Dat du dyner Geſellſchop nicht entgeldeſt.

Ach HErr Gott wo ſeer / geith Geldt vor Ehr.

Geldt vnd Gudt mach men yo krygen /

Wol neene Ehr hefft / de muth ſchwygen.

Bedroͤuede Herten ſchoͤlen ſoͤken /

Schoͤne Fruwen mit witten Doͤken.

Dartho ock guden Rynſchen Wyn /

Jck weeth neene beter Medicin.

Jck entbere / dat ick beger /

Koͤnde ick dat doch erlangen /

So weer myne ſorg vorgangen.

Hyr kuͤmpt vel her / des ick nicht beger /

Dat ick beger / kuͤmpt ſelden her.

Hoͤdt dy Geſell vnd wes gemeidt /

Dy werd noch wol Lohnes arbeidt.

Hoͤdt dy Geſell vnd wes geſundt /

Vnd hebb alltydt ein hoͤueſche Mundt.

Wat ick weeth vnd nicht wethen ſchlal /

Dat weeth ick nicht / vnd weeth ydt all.

Jck bin begaten ſunder natt /

Ein valſch Fruͤndt de dede my dat.

Dar ick my gudes tho vorleeth /

Dat was de yenne de my vorreth.

Dat

29

Dat ys warlick ein gar wyß Mann /

De tho rechter tydt ſchwygen vnd ſpreken kan.

Jck hebb geyaget / dat my behagt /

Godt hefft gevoͤgt / dat my genoͤget.

Hedd ick alles Wildes koͤhr /

Jck yagede men dat ick hebb voͤr.

Jck meynde wo ſe weer einGaſt /

Vnd do ſe quam in myn Herte /

Nu hefft ſe dar gehuſet vaſt /

Daruan ſo lyde ick ſchmerte.

Wold ſe ſteds eine gude Naberſche ſyn /

My ſchold erer nicht vordreten.

Se ys myn Roſengartlin /

Des lathe ſe my genethen.

Mach ick juͤw huͤld nicht erweruen /

So muth ick warliken ſteruen.

Wes friſch vnd dartho wol gemodt /

So wert alle dinck noch wol godt.

De Leeffhebber ſteruet gantz vaken /

Dat en de Dodt nicht wert raken.

Wenn he ſynen willen nicht kan erweruen /

So ſecht he / warlick ick muth ſteruen.

Jck hebb nuͤwerl beters geleſen.

Men wol tho dohnde vnd froͤlick weſen.

Ach wo gerne / Wo ſelden / wo verne /

Jck van er bin / So krenckt my de Sinn.

Jck was gantz leeff in einem Huſe /

Do leeuer quam / do moͤſt ick vth.

Nu bin ick geuallen van dem Steg /

Wil Godt / ick kam noch wol wedder tho weg.

Godt geue Godt groͤte /

Vorleeſe wy de ſchoh / ſo beholden wy de Voͤte.

Jdt fraget mennich wo ydt my geith /

Ging ydt my wol / ydt wer em leydt.

D v

Mit

Mit ſuͤlcken reden als he ydt meenet /

So wil ick lachen wenn he weenet.

Jdt ſy ſyn ſchimp edder ſyn ſpott /

Wat he my guͤndt / dat geue em Godt.

Ach leeuer gedenck an my als ick an dy /

So biſtu ſelden dancken fry.

Ein Fruͤndt in der nodt /

Ein Fruͤndt in den Dodt.

Ein Fruͤndt in der truͤwe /

Ein Fruͤndt achter ruͤgge /

Dat ſyndt veer ſtalen Bruͤgge.

Wol diſſe recht kan raken /

De mach wol Fruͤndtſchop maken.

Hebb reine Hend vnd ein hoͤueſchen Mundt /

So blyfft dyn Lyff vnd Seel geſundt.

All myne Fruͤnd hebb ick vorlaren /

Vnd gudt Luͤbſch Beer vtherkaren.

Dat maket my gantz dull vnd froh /

Dat ick kan kamen nergen tho.

Buwent vnd ock kyff: Koͤſte vnd ſchoͤne Wyff.

De nemen Pennige vnd Lyff.

Wor men der Leeue nicht wil ſparen /

Dar kan ſe nicht lange waren.

Ach wyſe Mann / an deſſen Reden machſtu

ſchouwen.

Wat loßheit ys in etliken reden der Fruwen /

Salomon / Dauid / Adam / Abſolon vnd Samſon.

De woͤrden all bedragen van den Wyuen /

Wol kan nu vnbedragen blyuen?

Leeff tho hebben ys ein wuͤnderlick leuen /

Dat kan anders nicht als ſorg geuen.

Wol Godt leeuede bauen alle dinck /

De doͤrfft nicht ſoͤrgen vor yennich dinck.

Ach

30

Ach ſcholde ick des nicht lachen /

Dat ick datſuͤlue kan maken.

He meynt dat he de leeueſte ſy /

Vnd quam doch in myn Herte ny.

Vnd wenn ick by er weſen mach /

So duͤnckt my twyntich Jahr ein dag.

Hyr kuͤmpt ytzt vel her /

Dath ick gar nicht beger.

Wat ick nicht lyden mach /

Dat beyegent my alle Dag.

Men hatet my / ick lyd darmede /

Jck wold wol / dat men ydt nicht dede.

Hebbe ick recht in allen ſaken /

Wat acht ick denn der Luͤd ſprake.

Der Fruͤnde hebb ick vel /

Wenn ick ſe yo nicht hebben wil.

Ja wenn ick erer behoͤue /

So ſynt ſe im Garden vnd grauen Roͤuen.

De ſick hoͤger hoͤldt als he ys /

Bedruͤcht ſick ſuͤlueſt dat ys gewiß.

Jn truͤwen gehoͤrt ein ſchimplick wordt /

Dat ſchaltu nicht valſchlick gloſen.

Segg dat nicht vort noch hyr efft dort /

So biſtu werdich der Roſen.

De dinge werden nuͤmmer godt

Vnd de men bauen mathe doht.

Ach wol dar wuͤſte / wo wol wolſprekent ſtaht /

He ſchold ſick ſchemen / ſpreeke he quaet.

Ach hedd ick Geldt na mynem willen /

So wold ick den Paweſt wol ſtillen.

Vnd ſchlapen by des Abtes Wyue /

Vnd wold noch im Land wol blyuen.

Wol dar de Leeue wil koͤpen /

De laue vth ein par Schoh mit Knoͤpen.

Wenn

Wenn ſe denn de Schoh wil halen /

So ſchal men ſe er vp de Wand malen.

Och HErr Godt wy ſynt yo men Geſte /

Dennoch buwen wy hoge Veſte.

My vorwundert dat wy nicht muͤren /

Dar wy ewich moͤgen duͤren /

Glyck vnd recht waret allerlengeſt /

Suͤh wol tho wat du betengeſt.

Wultu weſen vnuorworen /

So hoͤd dy vor den liſtigen Horen.

Wol vp droͤgem Land wil ſchepen /

Vnd dat Water wil mit einem Seue methen /

Ock vp dem Water ſtroh doͤrſchet /

Vnd den Dreck vaken waſchet.

Dartho ſick mit Horen bewert /

Dem ys noch ehr efft Gudt beſchert.

Groth vngluͤcke ys vpt bolen /

Dat hoͤr ick leſen in allen Scholen.

Noch ys neen Geſelle ſo klein /

He wil vor ſick hebben ein Wyff allein.

Och wo mechtich ſeer he dwelet /

De ſyn Herte einem andern beuelet /

Vnd ſynen Sinn darhen kehret /

Dar men ſyner nicht begeret.

Hoͤr du Narr / wilſt dy doch ſchemen /

Vnd laten des Duͤuels Proceßien betemen.

Volg Chriſto dynem Godt vnd HEren /

Vnder ſynen Bannern wilſt dy keren.

Dat ys ſyn Cruͤtze vnd ſyn Dodt /

Syn ſchwar Lydent vnd Wunden rodt.

Mennich Mann kuͤmpt / dar mennich Mann
ys /

Mennich Mann weeth nicht / wol mennich Mann
ys.

Wuͤſte

31

Wuͤſte mennich Mann / wol mennich Mann weer /

Mennich Mann ded mengem Mann grote ehr.

Gudt maket modt / Modt maket homodt /

Homodt maket nydt / Nydt maket ſtrydt.

Strydt maket armodt / Armod maket fred.

Ach vorlangen / vorlangen /

Dy was ick entgangen.

Scheiden hefft my dartho gebracht.

Dat my vorlanget Dach vnd Nacht.

Jck wil des yo wol vorbeiden /

Vel beter ys hapen denn ſcheiden.

Do ick ryke was vnd koͤnde geuen /

Do hadd ick Fruͤndtſchop allerwegen.

Nu ys my leyder dat Gudt entgahn /

Des ſynt my de Fruͤnde affgeſtahn.

De Buͤdel ys my worden licht /

Se ſeen my wol / ſe kennen my nicht.

Dith ys nu der Werlt ſtadt /

Doh my gudt / ick doh dy quaedt.

Heue my vp / ick ſtoͤte dy nedder /

Ehre my / ick ſchende dy wedder.

Mennige Fruͤndtſchop wert geſcheidet /

Darumm dat de Tung oͤuel wert geleidet.

O Tunge du gar klene Lydt /

Du makeſt mengem groth vordreeth.

Moͤchten ryke dage vnd ſchoͤnheit alltydt duͤren /

Dat wer wol groth voͤrdeel vnd godt.

Men dar ys quaet vp tho muͤren /

Dat leſte Fundament ys de Dodt.

Wenn du gekaren werſt tho grotem Stade /

So ſee dy voͤr / ick dy rade.

Wenn du ſchadeſt efft betyeſt mit ſchande /

Dat du nicht valleſt / wenn du meynſt tho ſtande /

Jn

Jn allen dingen de du wult begahn /

Bedenck wat dy moͤcht daraff entſtahn.

Eines ſchalckes Oge nydet dat /

Dat ein gudt Geſell wat gudes hat.

Lath ſe vuͤſte ryden vnd nyden /

Dat my Godt guͤndt / moͤten ſe lyden.

Wenn ick tho kope vuͤnd einen Yſern Hodt /

De my moͤcht vor Loͤgen ſyn godt.

Vnd ein Schild gewiſſe vor ſchelden /

De twee wolde ick duͤr vorgelden.

Dartho ock ein hogen Thorn vor truren /

Den wold ick mit Tinnen bemuͤren.

Hedd ick ein Hueß vor vngemack /

Dat leete ick nuͤmmer ahne Dack.

Deßgelyken vor Older eine Saluen /

De wold ick ſtryken allenthaluen.

Vnd hedde vor den Dodt ein Swerdt /

Dat weer wol vel Geldes werdt.

Older ahne wyßheit Wyßheit ahne wercke.

Heren ſuͤnder volck / Volck ſuͤnder dwang.

Stede ſuͤnder Recht / Recht ſuͤnder Gnade.

Houart ſuͤnder Gudt / Gudt ſuͤnder Ehr.

Eddel ahne Tucht / Tucht ahne frucht.

Geiſtlick Orden ahne frede /

Junckfruwen ahne ſchemde.

Diſſe twoͤlff ſtuͤcke vorderuen de Werldt.

So ſchoͤn ys nemandt noch ſo werdt /

De Dodt mackt / dat men ſyner nicht begert.

Wo leeff de Minſche im Leuende ſy /

He ys na dem Dodt bywanendes fry.

Nemandt ſchal ſyn Lydent klagen /

Denn rechten Fruͤnden de ydt mit em dragen.

Mennich klaget ſyn Lydent vort /

Dem yennen de ydt gerne hort.

Jck

32

Jck meynde ydt were Eken /

Allent wat de Luͤde ſpreeken.

Nu yſſet yo kume Linden /

De warheit kan men nergend vinden.

Fruͤndt im ſchyn / dennoch vyendt tho ſyn /

Dat ys ein quaet Fenyn /

Ouerſt ein Fruͤndt achter ruͤgge /

Dat ys ein vaſte Bruͤgge.

De ſyne Fruͤnde proͤuen wil vnd ſchal /

De proͤue ſe im vngeuall.

Wente im gluͤcke ys mennich Fruͤndt /

De in der nodt gar nichtes guͤndt.

Wente Fruͤnde in der Nodt /

Der gahn wol twintich vp ein Lodt.

Vnd de men denn meynt de beſten ſyn /

Der gahn wol voͤfftich vp ein Quentin.

Recht dohn hefft my bedragen /

Jck hadd recht vnd wart belagen.

De Loͤgners ſynt mynem Heren leeff /

Se ſtelen meer als ein ander Deeff.

Drinck vnd ock gilt /

Vnde gah wenn du wilt.

Gerechticheit wor biſtu gebleuen /

Vntruͤwe hefft dy vordreuen.

Gerechticheit muth ſtah nachter der Doͤr /

Vntruͤwe blyckt alltydt heruoͤr.

De Tungen nicht dwingen in der Joͤgedt /

Eddel und Ryke ahne doͤget.

Acker ahne Frucht : Fruwen ahne tucht /

Deenen ahne Lohn : Suͤnde ahne hohn.

Woldaht ahn danck : Ethen ahne dranck.

Leſen vnd nicht vorſtahn : Gude werck vngedahn.

Meinheit ahne einicheit : Heren ahne Wyßheit.

Foͤrſten ahne meticheit : Ehr ahne Kecklicheit.

Ridders

Ridders ahne Bart / Vnd Papen vngelart.

Soͤdder dat dith wert / Js de Werlt all vorkehrt.

He lith pyne vnd ſchmerte groth /

De gerne bleeue / vnd doch ſcheiden moth.

Dree dinge de weeth ick vorwar /

De maken myn Herte ſeer ſchwar /

Dat erſte my ſeer ſorgen doth /

Dat ick gewißlick ſteruen moth.

Dat ander beſchwert my noch meer /

Wente ick weeth nicht wenneer.

Dat druͤdde bedroͤuet my bauen all /

Dat ick nicht weeth wor ick blyuen ſchall.

Hyruͤmm wil ick my bekeren /

De Suͤnd lathen vnd ſteruen leren.

Vnd Gads Genade bewaren /

So mach ick int ewige Leuendt varen.

Och HEre Gott wo ſuͤndich kam ick tho dy /

Jn mynem leſten endt ſtah by my.

Jn velem vntydtlikem klaffende vorwar /

Vind men mengem Loͤgener twar.

Wultu dat ydt dy wol ſchal gelingen /

So ſuͤh wol tho allen dingen.

Alltho vel gloͤuen ys nicht gudt /

Dat weeth nemandt wat ein ander doht.

Jck bin bedragen vp diſſer Erden /

Dat ick bin mach ein ander werden.

Welcker Geſell wil dat Hoeroͤuel affleren /

De ſchal ſick mit guden Geſellen beweren /

Wor ſe ſitten by dem kolden Wyn /

Vnd laten eine Metze eineMetze ſyn.

Schoͤne wordt mit klener gunſt /

Js groth bedroch mit lichter kunſt.

Wol des Auendes drincket alſo ſeer /

Dat ſyn Hoͤuet kuͤmpt vth der keer.

De

33

De ſchal des Morgens froͤh vpſtahn /

Vnd vp deſuͤlue ſtede gahn.

Vnd drincken ſick ſo vull als he was /

So kuͤmpt ſyn Hoͤuet wedder vp ſyn Paß.

Mennich Mann van dem andern ſprickt /

Bedecht he wat em ſuͤluen gebrickt.

Vnd wes em vnd den ſynen voͤrſteith /

He ſchweeg wol ſtill / vnd ſede van nemand leidt.

So werſtu de rechteſte de yuͤ wart gebarn /

Vnd de wyſeſte de yuͤ wart erkaren.

Ach Kleffer lath dyn klaffent ſyn /

Wat ick vorgelde dat ys myn.

Mennich Mann my des vorgann /

Dat he ſuͤluen nicht vorgelden kan.

Daruͤmme kam ick oͤuel tho /

My hatet ſo mennich / dem ick nichts doh /

Dith ys in diſſem Huſe ein recht /

Wol in de Koͤke nichtes drecht.

De ſchal darbuten blyuen ſtahn /

Beth dat en de Kock daryn heeth gahn.

Jdt kuͤmpt ock wol vnderwylen /

Dath de Kock alſo muth ylen.

Vnd geith mit dem Lepel vmm den Herdt /

Wilde Geſte he ſelden begert.

Jck quam gegangen in ein Landt /

Dar ſtundt geſchreuen an der Wandt:

Wat ick nicht vorbetern kuͤnde /

Dat ſchold ick lathen als ickt vuͤnde.

Druncken drincken wat ys dat?

Gades thorn vnd der Werlt hath.

Vorleeſen Gudt vnd Ehr /

Vordoͤmen Lyff vnd Seel.

Drunckenheit ys ein Moder van allem qua=
(den /

Weſet nuͤchtern vnd latet yuw raden.

E

De

De Megde ſchoͤlen nicht vel drincken /

De Megde ſchoͤlen verne dencken.

De Megde ſchoͤlen nicht vel ethen /

Dartho ſchoͤlen ſe weinich ſpreken.

Eine Maget / de dar gifft / de buͤth ere Ehr /

Eine Maget de mit ehren wil leuen /

De ſchal noch nemen effte geuen.

Ein Wyff / Wyn / Woͤrpel vnd Haſen /

De maken mengen Man raſen vnd vorbaſen.

Ein Krudt dat heeth mala Mulier,

Daruoͤr hoͤde dy ſemper.

De eine Hore nimpt tho Echte /

De kuͤmpt int Hanreyer geſchlechte.

Dith ſynt veer boͤſe Stuͤcke in

einer Stadt.

DAt erſte ys ein homoͤdich Boͤrgermeiſter /

Dat ander / ein ſeggern Rahtmann /

Dat druͤdde / ein vorſuͤmich Kemerer /

Dat veerde ein vngehorſam Boͤrger.

Och du arme loſe Beerſott /

Wo kuͤſſeſtu dynen Bueck vor einen Affgodt.

Wultu dy des nicht vortyen /

Wol wil denne na dy fryen.

De Auende vndMorgen ſynt nicht glyke gudt /

De Morgen deith ſorgen / de Auendt vortehrt dat
Gudt.

Wold de Auend ſorgen / als de Morgen doht /

So moͤcht mennich ryden / de nu wol gahn moth.

Vp

34

Vp hapen leue ick /

Godt mach beraden mick.

Jck geloͤue truͤwlick in Godt /

He wert my helpen ſuͤnder ſpott.

Wol Godt vortruͤwet vp diſſer Erden /

De wert nuͤmmer vorlahren werden.

Och Junckfruw ick wold wethen alſo gern /

Efft de Boelſchop ſchimp edder ernſt weer.

Gud Geſell dat ſeg ick yuw mit gelimp /

Jdt ys nedd[...]n ernſt vnd bauen ſchimp.

Nu wolan / dat muth ick lyden /

Vp loſen Bruͤggen ys quaedt ryden.

Vnde ſtillen mynen Modt /

Gelyck als de Hußhane doht.

Wenn em de eine Henne entgeith /

De ander vort wedder by em ſteith.

Ach Herr Gott wo oͤuel kam ick tho /

My hatet ſo mennich dem ick nichts doh.

Vnd dede ick em noch ſo gudt /

Achterſprake ick lyden muth.

Jm lyden froh / De wol kan / de doh alſo.

Wol my beſchimpet vnd de mynen /

De gah tho Hueß vnd beſee de ſynen.

Vindt he denn dar neen Gebreck by /

So kam he bald vnd ſtraffe my.

Jck hebb ein Ree in der yacht /

Darnach hebb ick geyaget Dach vnd Nacht /

Moͤchte ick des Rees genethen /

Myn Jagent ſchold my nicht vordreten.

Gott groͤte dy myn leeue Licketappe /

Du drinckeſt nicht gern vth dem leddigen Nappe.

Alle Beker wultu drincken vnd ſtoͤrten /

Dat wil dy dyn Leuendt koͤrten.

E ij

Kondestu

Kondeſtu doch dat wat lathen /

Dat moͤcht dy mengen Penninck baten.

Tho Rom iſt menger worden thom Knecht /

Doͤrch vproer / nydt / twiſt / hath vnnd Krygeßge=

ſchefft.

Joabs vorrederlyke dadt vnd mordt /

Doͤrch Salomonem ock geſtraffet wart.

Mennich nuͤtte Boeck hebbe ick vnd gudt /

Dat ick nuͤmmermeer recht leſe vth.

Ock nicht vorſtah des Bokes mein /

Men ick yag daraff de Fleegen groth vnd klein.

De nicht kan ſpreken ya vnd nein /

Vnd rades plegen vmm grot vnd klein.

Vnd wil doch wyß werden geſeen /

De thuͤt de Narren Ploech allein.

De buwen wil / de reke voͤr an /

Wat koſtens he dartho muth han.

Vnd wat em aff vnd tho wert gahn /

Sy wert de ende richtich ſtahn.

Jn thokuͤmpſtich arbeidt he gern veldt /

De ſick den Braſſers thogeſeldt.

Vnd ſteds na ſchelden vnd vullen ſteldt /

By ſuͤlcken Narren blyfft yo neen geldt.

Dem wert beualen ein ſchwar Pandt /

Dem vel Gudes kuͤmpt thor Handt.

Vnd he den armen nicht reeckt de Handt /

So ys ſyn Ryckdohm oͤuel bewandt.

De vanget twee Haſen vp eine tydt /

De meint tho deenen twen Heren mit flyth /

De doch malckander entyegen ſynt /

De Ael demſuͤluen yo offt entglith.

De Narren ſchold men werpen mit Lungen /

De vnnuͤtte bruken Mundt vnd Tungen.

Jdt

35

Jdt ſy denn geſpraken efft geſungen /

De Specht vorredt mit ropen ſyne Jungen /

De wat vindet / de deit vnrecht /

Wenn de dat mit ſick henne drecht.

De dith ſo ſeer geringe wecht /

De Duͤuel en dat inbleſt vnd ſecht.

De Handt de by dem Wege ſteith /

Wyſet de Strate de ſe ſuͤluen nicht geith.

Glyck ys ein Lerer tho leren bereidt /

De doͤgede lehrt / vnd ſuͤluen nicht deith.

De ſynen ſinn thor Wyßheit kehrt /

Alle tydt ſe hoͤrt vnd ock lert.

De Doͤgede werden an em gemehrt /

Vnd wert in ewicheit geehrt.

Chriſtus de rechte Dauid auerwan /

Den Satan den vngehuͤren Mann.

Jn armoth vnder dem Cruͤtze groth /

Als he daran hengede nackt vnd bloth.

Wo Dauid ahn Swerdt nedder ſchloech /

Den Goliath / de ein Speth vnd Harnſch droech.

De Hoͤuwſprincken hoͤden an der Suͤnnen /

Water geethen in einen vullen Borne.

Vnd bewarn eines vntuͤchtigen Wyues Ehr /

Beter dat he nicht gebaren wer.

Fruw Helena doͤrch er prangen /

Wart van Pariß geweldich gefangen.

Vnd wart geuoͤrt in froͤmde Landt /

Houart bracht ſe beyd in Laſter vnd ſchand.

Arſtedye ahn Regiment vnd meticheit /

Dat ys halff vorlaren arbeidt.

Wol nicht de rechten Kuͤnſt ſtudeert /

Vnd na der Schrifft ſick nicht regeert.

Wat vnnuͤtte ys / he dat gern lert /

Des ſinn ys meer als halff vorkert.

E iij

Schold

Schold Godt ſyn Werck alſo maken /

Dat he vnſen willen ſchold raken /

Tho velen tyden vnd ſeer vaken /

Ging ydt oͤuel in allen ſaken.

Wol Predigen wil vnd hefft neen ſchutz /

De muth van den Tyrannen lyden groten trotz /

Dartho ſettet an en de raſende Poͤuel /

Vnd oͤuet allen modtwillen vnd wreuel.

Beſitten etwas vel beter ys /

Als nichts hebben tho aller friſt.

Wor de Richter ſchenckt Beer efft Wyn /

Vnd de Knakenhouwer Heren des Rades ſyn /

Vnd wor de Becker ſuͤluen ſetten dat Brodt /

Vnd de Buren de Mette doth.

Alldar lidt de arm Gemein grote nodt /

De muth vorſchwinden glyck dem Kaue /

De dar ſprickt Cras Cras, als ein Raue.

Bruckt oͤuel diſſe tydt / ded ys Gads Gaue /

De blifft ein Narr beth thom Graue.

De waſchet den Tegelſteen wol tho degen /

De ſyne Fruw wachtet in allen wegen.

Dat Water in den Born wil dragen /

De Houwſprincken waret he vor den Regen.

De doͤrch ſyne Vinger ſeen kan /

Vnd leth ſyne Fruw einem andern Mann /

De hefft de Narren Kappe mit an /

De Katte lachet / de de Muß ſuͤht gahn.

Leue nicht ſuͤnder ſchuͤw de Suͤnd /

Boͤßheit wert geſpoͤrt in Gades Fruͤnd.

Do wy in Adam all ſynt geſtoruen /

Hefft Chriſtus dat Leuendt wedder erworuen.

Wultu rein ſyn der Suͤnden Vnflath /

Suͤh in diſſer Slangen Antlath.

Am

36

Am Jordan Chriſtus ys gedoͤpet /

Daryn hefft alle Suͤnd vorſoͤpet.

Chriſtus van Marien ys gebarn /

Suͤß were wy alleſampt vorlahrn.

See dy wol voͤr vnd ſchuwe /

De Duͤuel leth nemandt rouwen.

Fruͤchte dy vor des Duͤuels liſt /

Efft he ein ſchynende Engel ys.

De ſteds den Eſel ſtoͤtt mit Sparen /

Vnd ruͤckt en offt beth vp de Ohren /

Syn rydent ys feil / vnd offt vorlahrn /

Haſtigen toͤrnen / ſteith wol tho einem Doren.

Wor de Klocke van Ledder ys /

Vnd de Knepel ein Voßſtert ys /

De klanck nicht verne gehoͤrt ys /

Mit Meel all Muͤnde thoſtoppen ys vnwyß.

De Hunde in de Kercken voͤrt /

Dar mennich Minſch den Gadsdeenſt hoͤrt.

Predekye / Miſſe vnd leſent vorſtoͤrt /

Manck de groͤteſten Narren deſuͤlue hoͤrt.

Wenn de Oldern in vntucht leuen /

Vnd vp ere Kinder nicht mercken euen /

Wenn ſe en quade Exempel geuen /

De Kinder ſick denn yegen doͤgenden ſtreuen.

Mennich wil ſyn ein Koepmann ock /

Vnd mackt ſyne Rekenſchop als ein Gock /

De wil nicht lange ein Koepmann ſyn /

De vel vthgyfft vnd nimpt nicht in.

De mit der Wahr vnd Muͤnte vmmgeith /

De he nicht kendt vnd nicht vorſteith.

Des Kopenſchop gantz drad vorſchwindt /

De meer Lohns vthgifft als he windt.

Men kan nu nicht vorkopen meer /

Men heb denn Godt vorſchwaren ſeer.

E iiij

Koͤfft

Koͤfft men de Wahr in / ſo ſchwert men v[...]l /

Men ſchend de Wahr vnd vindt ere ſcheel.

Wenn he ſe wedder vorkoͤfft thom leſten /

So ſchwert he noch meer / ydt ſy vam beſten.

Darby ys tho mercken / dat in allem Landt /

Vel Narren ſyn / ya ock menger Handt.

Wenn dyne Kinder van dy hebben gehoͤrt /

Floeck / ſchwerent vnd vntuͤchtich woͤrdt.

Vnd deiſt vor en all wat du wult /

Kamen ſe denn tho vall / dat ys dyne ſchuldt.

Du planteſt daryn de ding vnrein /

Daruͤmm du offt er ſchandt moſt ſeen.

Se ſynt dy beualen vor ein ſchwar Pand /

Godt wil ſe eſſchen van dyner Handt.

De vorreth ſyne Joͤget / ock offt ſyn Lyff /

De vmm Geldes willen nimpt ein Wyff.

Hader / ſchelden / hath vnd ock kyff /

De willen weſen ſyn tydt vordryff.

Wem de Sackpype froͤuwde vnd kortwyl gifft /

Luten / Harpen / vnd lehr der Schrifft.

Vorachtet / vnd de van ſick drifft /

Deſuͤlue ein Narr ſtedes blifft /

De loͤſchen wil eins andern Vuͤer /

Vnd kamen ſynem egen nicht tho ſtuͤer /

So lang ydt wert alltho vngehuͤr /

Demſuͤluen ys de Wyßheit duͤer.

Jck holde ock de vor Narren gantz /

De froͤuwde vnd luſt hebben im Dantz /

Beſtuuen ere Been beth an den Bueck /

Sprinck heruͤmme her Vyſteruͤck.

Vnd maken in allen winckeln ſtoff /

Der Geckerye willen ſe hebben loff /

Ein ytlick merck vnd wol betracht /

De Duͤuel hefft den Dantz bedacht.

Do

37

Do he de Joͤden reitzede an /

Dat ſe dat Kalff ſcholden beden an.

Dar ſe vmm dantzeden Gott tho hoen /

Dem gliken noch alle Dantzers dohn.

Jdt ys geſcheen im Magdeborgſchen ſticht /

Tho Colbeke wart ein Dantz angericht.

Jm hilligen Auende Chriſtus Gebordt /

Ein heel Jahr dantzeden ſe yuͤmmer vort.

Van voͤfftein Fruwen vnd achtein Manns /

Vp S. Magnus Kerckhoff geſchach de Dantz.

Jdt geſchach ock tho Vtrecht vp der Maſe /

Etlike Narrinnen vnd ander Dwaſe.

Dantzeden vp einer Bruͤgge ſeer vaſt /

De Bruͤgge brack entwey mit der haſt.

Twee hundertMinſchen bleeuen dar dodt /

Vordruͤncken in ſeer bitter nodt.

Nichts was ſo hoch vnd groth gebarn /

Dat nicht entlick des Gluͤckes thorn.

Vnderdruͤcket vnd ſchloch gantz dahl /

Jo hoͤger Boem / yo ſchwarer vall.

De offt de Werlt wil vmmemethen /

Vnd alle Landt vnd Stede wethen.

Vnd doch ſick ſuͤluen deith vorgeten.

De gifft offt einem Narren ethen /

Jtzundt noch vel der Narren ſyndt /

De lyden wol dat men ſe bindt.

Vnd lathen ſick dat Vell affuillen /

Dith dohn ſe all vmm Geldes willen /

Lathen ſick ein Hundeuell ruͤcken ynt beſt /

Dar nemen ſe denn Geldt voͤr tho leſt.

Eddel Steene de men groth acht /

Hebben neenen ſalich gemacht.

Ein Margarith heeth Gades Wordt /

Wol dat hefft / dem geiths wol hyr vnd dort.

E v

De

De in traecheit den Sommer ſchlit /

Vnd ſamlet nicht in tho rechter tydt.

Em wert geweyert / ſo he biddet mit flyth /

Des Winters / wenn he kummer lidt.

De ſteds gerne kifft als ein Kindt /

De meynt de Warheit tho maken blindt /

Deſuͤlue ſick offt de Hekeln an bindt /

Derſuͤluen Narren vele ſynt.

Wor de Suw de Krone drecht /

Vnd wor de Narre ſitt ym Recht /

Schendig woͤrde vnd geberde ring wecht /

Darſuͤlueſt groffheit bauen Wyßheit fecht.

Ein nye Hillige heeth Grauian /

Den wil nu vyren yderman.

Vnd ehren en an allem ordt /

Mit ſchendtliken wercken / wyſe vnd Wordt.

De ſynen Soͤhn hoͤlt tho der Lehr /

Vnd dat nicht vmme Gades Ehr.

He deith ydt ock nicht van andacht /

Edder dat he derSeelen Heyl hebb acht.

Men dat he moͤg maken einen Herrn /

De alle ſyne Fruͤnde moͤg ernern.

Vnd dat em ſyn Leuendt nicht werde ſuͤer /

Alſo wil nu ein ytlick Buer.

Wol armodt wol behuſen kan /

Den holdt ick vor einen ryken Mann.

Armodt dem Herten frede gifft /

Ryckdohm in groten ſorgen licht.

Wor du vor einen wult Boͤrge ſyn /

So mack vorhen de Rekening dyn.

Du muſt de Schuldt betalen dohn /

Vnd kuͤmpſt ſelden ahn ſchaden daruan.

De Houart kuͤmpt vam Duͤuel her /

Doͤrch Houart vill de Lucifer.

Vam

38

Vam Hemmel heraff beth in de Hell /

Doͤrch Houart werſtu ſyn Geſell.

Nackt biſtu vp Erdtryck kamen /

Nackt werſtu wedder hen genamen.

Wat bedroͤuet dy vorgencklick Gewin /

Du werſt nicht vel nemen mit dy hen.

Lopen maket neenen wyſen Mann /

Wente dat ock wol ein Eſel kan.

Wy lopen all hen by dat Graff /

Wol dar loͤpt / de ſee dat tehl recht aff.

Meſſeren / ſingen / ſchryuen vnd leſen /

Schmern vnd der gelicken weſen.

Mackt nicht fraem / wultu Geiſtlick ſyn /

Leeue Godt / vnd deel mit dem Armen dat dyn.

De Gitz yo vele oͤuels bringt /

De doͤrch Erdtrick vnd Felſen dringet.

Tho ſoken Ertz doͤrch menge weg.

Darmit men des Lyues wolluſt pleg.

Bringet dy dyne Fruw vel Godt /

Dat wert bedroͤuen dynen Modt.

Denn ſe wert Fruw vnd du er Knecht /

Dyn Deenſt geuelt er ſelden recht.

Wol dar hefft ein boͤſe Wyff /

De hefft dat Fegefuͤer an ſynem Lyff.

He hebb gedult in ſuͤlcker Pyn /

Beth he ſteruet / ydt mach nicht anders ſyn.

Wert dy dyne Nering hart vnd ſuer /

So gedenck wo dat de erſte Buer.

Mit ſynem vngehorſam hefft vorſchuldt /

Daruͤmm ſo lyd ydt mit gedult.

Wenn Schryuers vnd Ruͤters grypen an /

Einen ryken ſchlichten Buͤres Mann.

De muth de Leuern gegeten han /

Ja ſchold he ock gantz woͤrgen daran.

Der

Der Schryuers vnd Glyßners ſynt nu vel /

De ytzt dryuen willen Ruͤter ſpel.

Vnd ernehrn ſick knap vor der Handt /

Glyck als de reyſig Knecht vp dem Landt.

Jdt ys warlick in diſſem Land /

Ein ſuͤnderlike grote ſchand.

Dat men de Straten nicht leth bewarn /

Dat Koepluͤd vnd reyſig Manns ſeker varn.

Wol ſchoͤne Luſtgarden hebben wil /

Dem bringen ſe der Froͤuwde vel.

Doch reitzen ſe des Minſchen gemoͤth /

By luſt wert kuͤſcheit oͤuel behoͤdt.

Wol Lyff vnd Gudt demMehr vortruwet /

Deſuͤlue vp Sandt ſyne Wahninge buwet.

Schlat in de Schantz / ydt ſy all hen /

Wat wedder kuͤmpt / ys dyn gewinn.

Moder leeue vnde ock truͤwe /

De ys alle Dage nye.

Men ſecht / dat hapen vnd harren /

Maken vel Luͤde tho Narren.

Lange hapen / lange ſchmerte /

Jn hapen wert bedroͤuet dat Herte.

Jck heb by my vaken gelacht /

Dat Alchemye neenen ryck macht.

Noch vindt men vel dulle Knaben /

De darmit vortern er Gudt vnd Haue.

Js dy dyne Brudt geſpraken aff /

Hebb neen groten Jamer daraff.

Heffſtu gern wee vnd klag /

Dat bekuͤmpſtu wol alle Dag.

Jdt ys nicht nye / ſuͤnder by den Olden /

Vel thoſeggen vnd weinich holden.

Suͤlck vorluſt nicht klagen muſt /

Velicht du ydt ock einem andern dohſt.

Js

39

Js dy dyn Gudt im Mehr genamen /

Sy froh dat du daruan biſt gekamen.

Der Seelen Schipbroͤck du beklag /

Gudt kan men gewinnen alle Dag.

Heffſtu vel ſchorff an dynem Lyff /

Js bether als ein boͤß Wyff,

De ſchorff frith dy de Hudt /

Ein boͤß Wyff vorſoltet dy dat Krudt.

De lange in ſynen Suͤnden ſteith /

Vnd denckt nicht vp Gades gerechticheit.

Fruͤchtet nicht Godt wat he ock deith.

Ein ſchnell vntydich Dodt ſuͤlcken gern ſchleit.

Godt ſend vp vns ſtraffe vnd plag /

He ys vns dat ſchuͤldich alle Dag.

Wente wy wegen nicht mit rechter Wag /

Vnd leuen nicht na ſynem behag.

De ſynen Oſſen tho Marckede drifft /

Denſuͤluen vmm ein Sackpype gyfft /

De weeth neene Wyßheit effte Schrifft.

De nicht ſynen Vader vnd Moder ehrt /

Dat Godt doch ſuͤlueſt gebuͤdt vnd lehrt.

De ys nicht vele laues werdt /

Vnd ys in Narrheit gantz vorkert.

De vp Woker ſettet ſyn heyl /

Dem ys ſyne Seel gantz wolfeyl.

Vnd hefft mit Gade neenen deel /

Vnd ys des Duͤuels gantz vnd heel.

Thor Kercken ein ytlyck ſchal gahn /

Van Suͤnden vnd arbeyde gantz affſtahn.

Am VyerdagGeſind / Fruwen vnd Mann /

Vel Gecke holden hyr nichts van.

Schwyge / lyde vnd ock vordrag /

Dyn herteleidt nicht einem ydern klag.

An

An Godt dem HEren nicht vortzag /

He gyfft vnd helpet alle Dag.

Ach Godt / wo ys vordoruen alle Weldt /

Wo ſtarck licht vntruͤwe tho Veld.

Wo hart licht Gerechticheit gefangen /

Wo ſeer deith Vngerechticheit prangen.

Pax licht in Kranckheit mechtich ſeer /

Iuſtitia vindt men ytzundt weinich meer.

Lex ys vaſt worden auerall blindt /

Honor mit allem Grad vorſchwindt.

Clerici meiſt boͤſe Exempel geuen /

Populus deith ock darna leuen.

Haue Megde / Stauen Megde / Horen vnnd
Ammen /

De hoͤrn thoſamen in einem Stammen.

Traecheit vindt men in allen Geſchlechten /

Voͤruth in Deenſtmegden vnd Knechten.

Diſſe hoͤrn nicht manck de Gerechten /

Jdt behoͤrt ſick anders / wenn ſe ydt bedechten.

Neen beter Narr ys in aller ſack /

Men de ſick alltydt deith gudt gemack.

Vnd ys ſo traech / dat he vorbrendt /

Syne Schenebene / er he ſick vmm wendt.

De trag Minſche ys nemandt nuͤtte /

Denn dat he ſy ein Beer Buͤtte.

Vnd dat men en late ſchlapen lang genoech /

Sitten by dem Auen / ys ſyn geuoech.

Dem arbeidesManne volget Salicheit /

Dem Leddichgenger volget alle leidt.

Den Leddichgenger ſtraffet Godt de HErr /

Vnd gifft dem Arbeyder Lohn vnd Ehr.

Der Leddiggengers nimpt de Duͤuel war /

Vnd ſeyet ſyn Saedt gerne dar.

Neen

40

Neen gudt waſſet in des tragen Huß /

Men Dreck / Schorff / Floͤh vnd ock Luͤß.

Dith ſynt des Tragen dachlikes Geſte /

Jck weeth nicht / welcker van diſſen ſy de beſte.

Ein traech Narr ys nicht vel werdt /

Ja / ſelden wiſchet he ſynen Stert.

Dem vulen edder vnluſtigen Doren /

Den ethen de Luͤſe aff de Ohren.

By groten Maltyden vnd Pancketern /

Deith menger Scham vnd Tucht vorlern.

Denn ſelden wert van doͤget geredt /

Am vullen Diſch / ydt ſy denn geſpoͤtt.

Wol rouw wil hebben allhyr vp Erden /

De mach dort wol vnrouwich werden.

Wultu by Chriſto weſen fyn /

Schick dy / ydt muth gecruͤtziget ſyn.

De gewint de Suͤnd vnd vorluͤſt de tydt /

De ſtedes by dem Spele licht.

Wat beroͤmeſtu dy der Titel groth /

Vnd biſt an den rechten Kuͤnſten bloth.

De dar ys gelert / dem doh ick Ehr /

Van welckerm kuͤmpt alle Werdicheit her.

Men ſprickt / lang tho Haue / lang in der Hell /

Wol ſynm Geweten raden wil.

De myde den Hoff / dat ys myn radt /

Wente Heren gunſt in twyuel ſtaht.

Ryck willen ſyn vnd dartho recht /

Dat rymet ſick als ſchlim vnd ſchlecht.

Geith ein Kameel doͤrch dat Natleoͤhr /

So wert de Ryke im Hemmel ein Herr.

Kind vnd ock Kindes Kinder vel /

De helpen balde thom deel.

Vnd

Vnd laten dy nichts ynt Huß /

Wat nicht wil gahn / dregen ſe henuß.

O Rom do dy ein Koͤninck plach tho regeern.

Werſtu egen in mengen Maneern.

Darna woͤrdeſtu in Fryheit geehrt /

Van einem gemeenen Rade regeert.

Ouerſt do men na Houart ſick ſteld /

Na Ryckdohm vnd na groter Geweld /

Vnd Boͤrger wedder Boͤrger fecht /

Vpt Gemene beſt hadd nemand acht.

Do ded de Gewaldt ein deel vorgahn /

Thom leſten einem Keyſer vnderdahn.

Vnd in ſuͤlcker gewaldt vnd ſchyn /

Biſtu voͤfftein hundert Jahr geſyn.

Vnd ſtedes genamen aff vnd van /

Glyck wo ſick minnern deith de Maen.

Als de Maen ſick minnert vnd affbrickt /

So ys dyn gewaldt tho minring geſchickt.

Wold Godt dat du ock groͤtedeſt dick /

Vnd werſt ock ſo dem Maene glyck.

Etlike meenen / de hillige Dach ſy erdacht /

Dat Gott klein Arbeidt nichtes acht.

Dat men hoͤldt Bredtſpil vnd Brickenſchlach /

Vnd ſitt by den Karten den gantzen Dach.

Dat vale Perdt ſe ſtryken vnd leyden /

Er woͤrde koͤnen ſe ſo bereiden.

De leſen Veddern / de ſtryken Plumen /

Vnd voͤrn dat ſpil ſuͤß vnder dem Dumen.

De leeffkoſet / de runet heimlick in de Ohrn /

Doͤrch ſuͤlcke wert menge Saek verworn.

De men ſelden tho Rechte kan klaren /

Suͤß kuͤmpt mennich vort in korten Jahren.

Dat

41

Dat he ſick Teller licken ſuͤß ernehr /

Mennich doͤrch Leegen wert ein Herr.

De de Plumen effte Vlen ſtryken kan /

Vnd mit dem valen Perde vmmgahn.

De wert tho Haue wol geehrt /

Erbarheit men dar nicht begert.

Dat ſchal men recht alſo vorſtahn /

Tho Haue ys ock mennich frahm Mann /

Men de wert ſo nicht voͤrgetagen /

Als de mit dem valen Perde ploͤgen.

De koͤnen de Wulle vnderſtrouwen /

Vnd den Heren de Negel klouwen.

Wol am kleenen vnſparlick ys /

Mach werden ryck tho neener friſt.

Des Herten Oge gyfft neen Pandt /

Jdt geith doͤrch Mehr vnd alle Landt.

Doͤrch Hemmel vnd Helle nedder /

Vnd kuͤmpt doch ſchnelle herwedder.

Men vanget wol Wyff vnd Mann /

Gedancken nemandt vangen kan.

De Bande moͤcht nemand vinden /

Darmit men de gedancken moͤcht binden.

Ein Fruw ſo gern van wyßheit hoͤrt /

De werdt nicht bald in ſchandt vorkehrt.

Drunckenheit den Armen maket /

Dat he ſick vor Ryck yo achtet.

Den zagen maket ſe haders vull /

De Stummen maket ſe reden wol.

Dartho oͤpent ein vulle Mundt /

Wat he gedencket yns Herten grundt.

Meiſter Fumfey ys hyr mit der Alchemye /

Jck ſett ock vam Wyue darby.

Clawes EſelsOhr nu frag ick dy /

Efft ock groͤter bedroch vp Erden ſy /

F

Nye

Nye vnd oldt menget men tho hope /

Vnd geldt alleins men im Kope.

Jdt ſy Herinck / Hoppe / Auet edder Krudt /

Jodoch muth ydt vor vull gahn vth.

Jtzlich mit valſcheit tho vorkoͤpen begert /

Neene Kopenſchop ſteith recht in ſyner wert.

Salich ahn twyuel ys de Mann /

De ſick vor falſcheit nu hoͤden kan.

Entechriſtes Geſellen de varn darhen /

Er Geſellſchop ys groth vnd nicht klein.

Ein yder kan nicht tho nouw thoſeen /

De valſchen Narren ſynt de ick meyn.

Gude Lehr hoͤldt mennich vor tandt /

Vnd vart alſo in Schluraffen Landt.

Se ſparen nicht noch See edder Sandt /

Jodoch ere Ryſe ys nichts bewandt.

De Schluraffen ſynt noch menger hande /

Er Schip quam eins in diſſe Lande.

Vnd leeth der Narren hyr ſo vel blyuen /

Dat men ſe nicht wol kan vordryuen.

Doch moͤcht men denn vp ſe wol den cken /

Jn der Flaßarne dat Flaß mit en ſe ncken.

Wente deSchluraffen ſynt gerne graue Knodaſtn /

Se ſcholden dat Flaß nedder druͤcken vaſt /

Jn Weſtualen vnd ock in Saſſen /

Dar vel Flaſſes plecht tho waſſen.

Da plegen de Megde lude tho ſingen /

Wenn ſe dat Flaß thor Roͤſte bringen.

Se plegen dat deep int Water tho ſencken /

Denn moͤten ſe der Schluraffen dencken.

Doch ſcholden ſe an huͤlp mit neenen dingen /

De Schluraffen ſuͤß tho Bade bringen.

Beguͤnde men etlike ſo tho doͤpen /

De andern ſcholden wol baldt tho Schepe lopen.

Vnge=

42

Vngeuall kuͤmpt mengem thor handt /

Hefft doch neenen Baden darna geſandt.

Ein wyß Man ydt beth affwenden kan /

Daruan ſprickt hyr Sebaſtianus Brandt.

Vngluͤcke mennich nicht gern lydt /

Vnd ringet darna alle tydt.

Daruͤmm ys nicht wunder daran /

Efft em dat Schip woͤrde vndergahn.

Efft wor ein Vngluͤck ys ſuͤß klein /

So kuͤmpt ydt doch ſelden allein.

Wente na der Olden Sproͤke vnd ſag /

Vngluͤck vnd Dreck waſſen alle Dag.

Men ſchal ein klein Vngluͤck affwenden /

Vp dat neen groͤter kam tho Henden.

De ys ein Narr de anders deith /

Ein klein nicht lang allene ſteith.

Kuͤmpt dy quaet tho / wat ydt ock ſy /

Tracht dat neen arger kam darby.

Kanſtu ſo moͤte dem klenen gerad /

So kricht dat grote neene ſted ſo drad.

Etlike er Hend waſchen vorgeten /

Wenn ſe tho Diſche willen gahn ethen.

Etlike ſynd ock van den vnwitten /

Se gahn in ſuͤlcke ſtede ſitten.

Dar ein ander werdiger tho weer /

Dem ſe ſuͤß beden klene Ehr.

Moͤten offt lyden woͤrde vnd bed /

Ruͤcke wat nedder tho diſſer ſted.

De ſchande lith he denn mit recht /

Als de HErr im Euangelio ſecht.

He ys ein Narr / ya ein groff Gaſt /

De ſuͤß erſten in de Schoͤtteln taſt.

Voͤrdert ſick ſuͤlueſt erſt mit ruwen /

Vor andern Geſten / Heren vnd Fruwen.

F ij

Hoͤlde

Hoͤldt ydt ſuͤß vor ein groth Gluͤck /

Taſtet auer na dem beſten ſtuͤck.

Dat denn em offt valt darnedder /

Vpt Diſchlaken efft vp de Kleeder.

Dar he ſick ſuͤß nichtes voͤr hoͤdd /

Frith haſtich / vnd ſchluͤckt als ein Roͤdd.

De Mundt he bauen de Schoͤtteln hoͤldt /

Wat em daruth auer de Lippe voͤlt /

Suͤß yo nicht kame tho ſpilde /

Diſſe hoͤrt in der grauen Narren Gilde.

Blyfft em vmme de Mundt / wo weinich ydt ſy /

Van Vette bekleuen efft van Bry /

Wiſchet nicht erſt ſyne Mundt fyn /

Drincket ſo van dem Beer vnd Wyn.

Dath dat Vett bauen im Beker ſchwimpt /

Ein ander dith vor grote walgering nimpt.

Jdt hefft ock mennich Narr diſſe wyß /

Wenn he im Munde kouwet de Spyſe.

Drincket denn ock glyck einem Dwaſe /

Mackt Suppen ym Beker efft Glaſe.

Kuͤmpt em ſuͤß Spyſe vth dem Munde /

Dat fluͤth im Beker / efft geith tho grunde.

Hoſtet vnd pruſtet in vnvornufft /

Dat ydt auer Spyſe vnd Gedrencke ſtuͤfft.

Puſtet vnd bleſt ock ſuͤß darin /

Neſedroͤpel / ſeeuert auer den Kinn.

Dat kan he nicht ſo nouw denn maken /

He wil ock ſpreken van velen Saken.

Ja / wenn he de Spyſe nuͤttet /

He ſprickt / einm andern vnder Ogn ſpruͤttet.

Suͤht hyr vnd dar vmm als de Apen /

Wo ydt in den Winckeln ys geſchapen.

Als ein Schwyn ſchmackt he / ſchmack / ſchmack /

Fuͤllet dewyle vull den Dreckſack.

Mit

43

Mit dem Munde he ſeer ſchmacket /

Vntuͤchtige dinge he ſprickt vnd ſchnacket.

He wil vel ſeggen / ya vnnuͤtte waſchen /

Dat klinget als Kodreck in der Taſchen.

Mit flyth deith he ſick darhen kern /

Wo he vel Spyſe moͤg vortern.

Drincket ock nichtes deſte myn /

Negen Duuen toͤg ein babbert muth ſyn.

Dat he vor einen kleenen Drunck rekent /

Syn ethent / ſittent edder ſprekent /

Leth diſſem Narren yo gar nicht /

Noch meenet ſodan arme Wicht.

Neen an dem Diſch ſy em glyck /

Jn hoͤueſcher tucht hoͤldt he ſick ryck.

Dat hefft de Geck doch nuͤh gelehrt /

Vnd ys in aller tucht vorkert.

Wenn denn de Narr ys druncken vull /

He ſchryet als einer de dar hefft den ſchrull.

Na em muth hoͤren ein yderman /

Dat he vel brabbeln vnd reden kan.

He ſecht van ſpringen / vechten vnd ſteken /

Andern leth he neen wordt ſpreken.

Leth Windt vthgahn thor achter Doͤr.

Schucket vnd ſchnucket ſuͤß achter vnd voͤr.

Achterredet mengen guden Geſellen /

Neen ander wyßheit kan he vortellen.

He ys ein Narr / ya vp myn Eydt /

De by dem Diſch ſick ſchubbet vnd kleyt.

Wenn he ſick ſuͤß begint tho ſchubben /

Stoͤth he de Soͤßvoͤttling van der Kruͤb.

De he ſuͤß darſuͤlueſt yo ſoͤcht /

Sodan Narre gar nichtes doͤcht.

He betaſtet offt ſyn achter Port /

Vnd gript denne thor Spyſe vort.

F iij

Ein

Ein Narre ys wenn he wat ſecht /

Sick denne vp de Tafeln lecht.

Mit einem Ellbagen efft twee /

De Narrheit ys mennigerle.

Beweget den Diſch ahne nodt /

Suͤß kricht de kanne offt einen ſtoth.

Kroͤſe vnd Gleſe vallen vmm /

De Narre nimpt ſuͤß vele ruhm.

So ick dat doch recht mercken kan /

Twee anderleeten ſick wol noͤgen daran.

Dar ys ock ein Narr de heeth Schmuddepott /

De ſit by dem Diſche als ein Sott.

Neene Tucht hefft he nicht gelehrt /

Dat Brodt he ſaluet vnd beſchmert.

De bekere / Stoͤpe / efft wat ydt ſy /

Mit vnreinen Henden van Vett efft Bry.

Etlike ſick by dem Diſche bewyſen /

Vnd ſick an grote druncke pryſen.

Einen fruͤndtliken Drunck dem andern tho /

Suͤpt grote toͤg / ya als ein Koh.

Diſſer Diſch Narren ys ſo vel /

Jck ſe hyr all nicht ſetten wil.

Wenn ick doch diſſe Narren all kend /

So woͤrde ydt eine lange Legend.

Ein Schipper kan ſe einmal nicht voͤrn /

Alle de in diſſe Narrheit hoͤrn.

Jdt ys wyßheit by Jungen vnd Olden /

De alle Mann kan tho Fruͤnde holden.

Suͤß behoͤrt my ock flytich tho trachten /

Dat my de Fruwen nicht vorachten.

Moͤchten hyr meenen / ſe weren vorgeten /

Dat ick ſe nicht hyrmit wold ſetten.

Sint Vaſtelauendes Narren etlike Manns /

Alſo ſynt ock nu heel vnd gantz.

Ja

44

Ja etlike Vaſtelauendes Narrinnen /

Diſſe gelike ick der Apen efft Apinnen.

Wente dat alle tydt ſo geſchuͤht /

Na Apen / Apinnen ein yder ſuͤht /

Wil ick blyuen in der Fruwen gunſt /

So muth ick bruken liſt vnd kunſt.

Wert by my vorſuͤmeniß geſcheen /

So hedd ick my groth vorſehen.

Jdt ys beſt / dat ick ſe nicht vorgete /

Se ock hyr in den Vaſtelauendt ſette.

Wat groter ſorg ſe daruͤmm dregen /

Allhyr vnd ock ein ander wegen.

Wo ſe ſick willen vp putzen int beſt /

Thom groten Vaſtelauendes Feſt /

Vp dat ein yder ſe moͤg angapen /

Als men ſuͤht an Apinnen vnd Apen.

Dar kamen denn ſuͤß vel Narren thor ſted /

Tho ſeende der Narren vnd Narrinnen tred /

Efft ſe den Narren trede maken recht /

Dar kuͤmpt de Maget vnd ock de Knecht.

Frouw Geßke / Bartke vnd Gretke /

Katrine / Juͤttke vnd Agnetke.

Claues / Kuntze vnd Henſelin /

Ock de doͤgenthafftige fyne Geſell Koppyn.

Ein Narrinne der andern wittlick deith /

Jn der Kercken wil ick yuw ſeggen beſcheidt.

Kercken noch Feſtage ſchonen ſe nicht /

Dar muth ydt ſyn all vthgericht.

Van Klenoͤden heel tzyring vnd gantz /

Ock van Vaſtelauendes Narren Dantz.

Suͤth Hebel van Taleken einen nyen Vundt /

Ja wold de ock koſten mennich Pundt.

Den wil ſe ock hebben / vnd wat weſen /

Hyruͤmm muth ſe de Kammerlectien leſen.

F iiij

De

De ſe ſuͤß liſt dem Narren eren Mann /

De vor der Narrinnen nicht ſchlapen kan.

Se ſprickt / ſe hebb vel Brudtſchattes gebracht /

Diſſe Lectie waret de halue Nacht / etc.

Wor neuen ein Buer wert ein Her /

Dar geith ydt auer de Armen ſeer.

Kricht he denne yo grothe macht /

So weeth he ſuͤluen nicht na wem he ſchlacht.

Dencket nicht van wem he ſy gekamen /

Men ſyn egen vordeel vnd framen.

Dat geith vort in all erem ſpel /

Diſſe ſynt by dem Regimente vel.

Suͤlcke hoͤren ock nemandes bede /

Dar volget denn de groffheit mede.

Er mening ys meiſt / bringet men her /

Dith int erſte / vnd denn noch meer.

Diſſer gyrigen Wuͤlue ys nu vel.

De pryſen vor ſick de beſten Morſeel.

Koͤnden ſe redden mit klenen ſaken /

Dat gemene beſt / ſe moͤchten nicht raken.

Wol hyr ſitten wil vnd raden /

De ſchal ſyn van ehrliken daden.

Bedechtich / ſtill vnd vorſchwegen /

Vnd alle Sake na nodtrofft erwegen.

Ock ſachtmoͤdich / guͤdich vnd mild /

Syn Radtſchlach nicht gudtduͤnckel efft wildt.

Vnd ſchwygen beth men en deith fragen /

Alßdenn ſyne mening darup ſagen.

Vnd ſteds raden thor rechten Ban /

Vnd darinn egen nuͤtte nicht ſeen an.

Suͤnder dem Rechte natrachten /

Vnd eins andern Radt nicht vorachten.

Vnd

45

Vnd wat he nicht vorbethern kan /

Schal he vngereformeert lahn.

Ock nicht vnderdruͤcken den Armen /

So wert ſick Godt ſyner erbarmen.

Hyran geſchuͤth des HEren gevallen /

So ſecht Syrach im erſten vnd in allen.

Eins Minſchen wordt ys nicht geſecht /

Hoͤr des andern wordt vnd doh recht.

Godt de HEre ein rechtferdich Richter ys /

Wert kamen tho richten / des gloͤue gewiß.

Holdt dyn Lyff vnd ock de Borſt warm /

Vnd guͤth nicht tho vel in dyne Darm.

Ruͤck der Gretken nicht tho na /

Wultu werden oldt vnd grauw.

Wol dar wil des Morgens nuͤchtern drincken /

Vnd nicht thouoͤrn ethē ein beten vam Schincken /

Vnd des Nachts gahn ſpadt in der Vlenflucht /

De kricht tydtlick de Waterſucht.

Dat Loddern / Dabelen vnd Spel /

Mit Karten / ſchwern vnd vortehrn vel.

Vnd voͤrleegen Fruwen vnd Mann /

Wol dat nu vp Erden nicht kan.

De ys ytzundes gantz vnwerdt /

Dat ſyner nemandt meer begert.

Dat Spil / Berchwerck vnd Alchemy /

Dat ſynt doch ſuͤlcker handel dree.

De mengen ein Kappe dohn ſchnyden /

Dat Fruw vnd Kindt offt hunger lyden.

Jn der Stadt ſchaltu nicht wahnen /

Dar dyne tering meer ys als dyn inkamen.

Groth flyth vnd moͤye lechſtu an ein Wyff /

Ein ander lecht darup ſyn Lyff.

F v

Du

Du geiſt houeren vor dat Huß /

Eine Kamerlog wert dy heruth.

Du heffſt einen Schloͤtel thor Doͤr /

Ouerſt ynnen ys de Regel daruoͤr.

Vnd geiſt vmm in Regen vnd kaet /

Vnd beſchlepſt dy als ein Vnflath.

Scholden de nicht alle Papen ſyn /

De nicht vorſtahn dree woͤrde Latin.

Vnd ſchold men de all vordryuen /

Wor woͤrde dat druͤdde deel der Papen blyuen.

Vnderrrichtinge twyer Per=

ſonen.

WES willich vnd demoͤdige dy /

Vnd mit gedult vel auerſee.

Nim ahn tho danck wat men dy doht /

Datſuͤlue bringet dy Ehr vnd Gudt.

Na dyner Lehr hold ick my wol /

Noch weet ick nicht wat ick dohn ſchal.

Dat ick ock moͤchte werden ryck /

Segg my wo ick datſuͤlue erſchlyck.

Holdt truͤw vnd glouen / dat ys myn radt /

Wat du redeſt dat holdt mit der dadt.

Wenn du alſo loeffwerdich biſt /

So werſtu ryck in korter friſt.

Och Vader / ryke bin ick ſchon /

Wat my gefelt mach ick wol dohn.

Jck hebb gudes genoch / nu ſegg meer /

Wo auerkam ick gewalt vnd ehr.

Och leeue Soͤhn na gewaldt nicht tracht /

Wente Ehr vnd Gewalt wol Houart macht.

Jck

46

Jck warne dy / went deyſtu dat /

Dy volget daruth groth nydt vnd hat.

Wat ſechſtu my du olde Mann /

Js men my vyendt / wat licht daran?

Wenn ick hebb Gewaldt / Ehr / Gudt vnd Geldt /

Acht ick nicht vyendtſchop aller Weldt.

Vth nydt kuͤmpt Krych vnd wedderwill /

Wes du in dynem Herten ſtill.

Vnd holdt frede mit yderman /

So blyfft beyd Gudt vnd Ehr beſtahn.

Jck hebbe des Gudes meer denn genoch /

Velicht ſo vindt ick myn geuoech /

Dat ick erlang groth ehr vnd pryß /

Jck volge dy nicht du olde gryß.

Hoͤdt dy vor Krych / Krych ys nicht godt /

Hoͤdt dy vor Krych vnd auermodt.

Vor krygent do dy wol bewarn /

Doͤrch krygent werſtu in armodt varn.

Den guden Radt hebb ick voracht /

Daruͤmm bin ick wedder gemacht.

Ein Sudeler wo ick thouoͤrn was /

Dartho broͤcht my Krych nydt vnd hath.

Frede ys tho allen dingen godt /

Wor den ein yder holden doht.

Dar wert klein Gudt gar wol dyen /

De Ouericheit nichts vornyen.

Och gantz ſelden kuͤſſet de Wulff den Hundt /

Jn rechter truͤw vp ſynen Mundt.

Wenn de Duͤuel tho Hemmel vart /

Vnd ein Wulff thom Schape wert /

So werden Paweſt vnd Luther eins /

Der beyden geſchuͤt yo gewißlick neins.

Noch

Noch wil men vel daruan tractern /

Dat ys Geldt / moͤye vnd tydt vorlern.

Denn Gades Wort blifft ewich ſtahn /

De Paweſt muth tho boddem gahn.

Neen middel ys tho vinden hyr /

Wat maken wy denn mit vnſer moͤy.

Vel reden ys nicht godt /

Vorwar wol dat nicht doht /

Dat ſchwygent ys dyn heyl /

Wat du weeſt / des ſegg ein deel /

De valſche Tung brickt Bein /

Alſo deith ein woͤrtlin klein /

Audi, vide, tace:

Raro vivit in pace.

Donec interrogeris.

Si pacem quaris.

Et caret oſſe.

Hoc verbum recognoſce.

Jn der Kercken andechtich /

Tho Haue prechtich.

Am Diſche froͤlick /

Jm Bedde fruͤndtlick.

Jn Rhatſchlegen vornuͤfftich /

Jn allen Saken vprichtich.

By Junckfruwen tuͤchtich /

By Fruwen Hoͤfflick.

By Potentaten ſedich /

By Framen geſellich.

Wol dath hoͤldt.

Den leeuet Godt vnd de Weldt.

Schwych / lydt vnde mydt /

GOTT gifft de tydt.

De dy vorfroͤwt /

Folg der Lehr / ſuͤlcks dy nicht ruͤwt.

Doct.

Doct. M. Luth.

Fruͤchte ⎨

GOdt

Oldern

Ouerheren

⎬ vor allen.

De ⎨

Preeſters

Olden

Fruwenbildt

⎬ ehre.

Dyn ⎨

Gudt

Loff

Kunſt

⎬ Mit GOdt vermehre.

Darneuē ⎨

Nuͤchtern

Kuͤſch

Warhafftig

⎬ ſy.

Mit matē ⎨

Froͤlick

Fruͤndtlick

Deenſthafftig

⎬ Darby.

Vnde ⎨

Geloͤue

Rede

Richte

⎬ Ja ylich nicht.

Dat foͤrdert Godt van dy vth plicht.

Beschlutt

Beſchlut.

Nicht gedenck dat ick de Framen meyn /

Van ſchelcken red ick hyr allein.

Welcker dat nicht wol lyden kan /

Js ahn twyuel ein ſuͤlcker Mann.

ENDE.

Gedruͤcket tho Hamborch /
by Hermanno Mollero.

Jm Jahr: 1601.